UNIVERZITET U BANJALUCI
PRIRODNO – MATEMATIČKI FAKULTET
STUDIJSKI PROGRAM: HEMIJA
PREDMET: ISTORIJA HEMIJE
NOBELOVA NAGRADA ZA HEMIJU
SEMINARSKI RAD
PROFESOR: dr Uletilović, Snežana STUDENT: Boroja, Dajana
BR. INDEKSA: 51/10
Banja Luka, april 2014.god.
Nobelova nagrada
Nobelova nagrada je međunarodno priznanje pojedincima ili organizacijama za postignuća u
različitim područjima ljudskog djelovanja. Prema ideji koju je oporučno ostavio Alfred
Nobel, u nasljeđe čovječanstvu, Nobelova nagrada se trebala dodjeljivati u pet područja: za
hemiju, fiziku, fiziologiju, medicinu, književnost i za doprinos širenju mira u svijetu.
Budući da je po svojim propozicijama i kriterijumima veoma zahtjevna te da je osnovana kao
nagrada koja se dodjeljuje postojano i u kontinuitetu, može se reći da je ova nagrada prerasla
u istinsku svjetsku instituciju. Nobelova nagrada je ujedno i dokaz činjenice da svjetska
nauka i umjetnost ne poznaju granice, da zbližavaju ljude raznih nacija koji svakodnevno
rade na usavršavanju i savladavanju problema i izazova koje nam donosi svakodnevni život
modernog doba.
Alfred Nobel je oporučno ostavio više od 9 miliona američkih dolara za osnivanje ovog
fonda. Njegova fondacija je zakonski vlasnik i dodjeljivač novčanog iznosa nagrade, iako ona
sama nije i tijelo koje dodjeljuje nominacije. Tako, npr. za područje fizike i hemije
nominacije dodjeljuje Kraljevska švedska akademija; za područje fiziologije i medicine to je
Caroline Institut u Stockholmu, a za književnost Švedska akademija. Nominaciju za
Nobelovu nagradu za mir dodjeljuje Odbor petorice norveškog Parlamenta.
Od 1968. godine uvedena je i Nobelova nagrada za dostignuća iz područja ekonomije koju
dodjeljuje Švedska kraljevska akademija.
Još prve nagrade, dodijeljene daleke 1901. godine, povezuju Nobelovu nagradu sa sve bržim
razvojem moderne nauke, umjetnosti i političke misli (i djelovanja) 20. vijeka. Od svojih
početaka dodjeljuje se tradicionalno uvijek u istom gradu – u Stockholmu, glavnom gradu
Švedske, u Koncertnoj dvorani te u prisutnosti kraljevske porodice i glavara Švedske
akademije. Izuzetak je Nobelova nagrada za mir, koja se tradicionalno dodjeljuje u Oslu.
U međuvremenu je u St. Petersburgu Alfredov otac vršio eksperimente sa nitroglicerinom.
Nedugo po sinovu povratku, napustio je svoj rad i prebacuje sve porodične poslove na
boležljivog Alfreda. Silno zainteresovan za stari očev rad, Alfred se 1863. godine vraća u
rodnu Švedsku, gdje je pokrenuo vlastitu malu tvornicu za proizvodnju nitroglicerina.
Nedugo zatim, svega godinu dana kasnije, u tvornici dolazi do teške eksplozije u kojoj je
poginulo pet radnika, među kojima i Alfredov mlađi brat Emil. Švedska vlada zabranila mu je
obnavljanje tvornice i daljnje eksperimente. Iako više nije imao tvornice ni uslova za rad,
Nobel nastavlja svoju istraživačku djelatnost i 1866. godine je otkrio dinamit. Ovim otkrićem
je priskrbio porodici znatno bogastvo. Sam dinamit širokoj je javnosti daleko najpoznatija
vrsta eksploziva danas.
Deset sljedećih godina Nobel je proveo u Sjedinjenim Američkim Državama i u Evropi, te je
nastavio intenzivno raditi na novim eksperimentima. Tako 1876. godine patentira praskavu
želetinu, a 1888. godine pronalazi barut balistit ili bezdimni barut.
Alfred Nobel se nikada nije oženio niti osnovao svoju porodicu. Puno je čitao, te pokušavao
pisati poeziju, a jedan od književnih idola bio mu je pjesnik Percy Bysshe Shelley. U
kasnijim godinama dom je pronašao u Parizu, Stockholmu i San Remu. 1876. godine je
upoznao Berthu Kinsky, koja je u to vrijeme bila jedna od najvećih svjetskih mirotvoraca.
Zalagala se za svjetski mir i izvršila je velik utjecaj na Alfreda Nobela. Pretpostavlja se da je
upravo zbog njezinog uticaja Alfred pokrenuo i nagradu za mir. Umro je 10. oktobra 1896. u
San Remu.
Nobelova nagrada za hemiju
U sledećoj tabeli ćemo vidjeti najpoznatije hemičare, koji su dobili Nobelovu nagradu za
hemiju, od davne 1901. godine, pa do danas.
Godina
Dobitnik
Država
Razlog
1901.
Jacobus Henricus
van 't Hoff
Holandija
"za otkriće zakona hemijske dinamike i
osmotskog
pritiska
u otopinama"
1902.
Hermann Emil
Fischer
Njemačka
"za rad na sintezama šećera i purina"
1903.
Svante August
Arrhenius
Švedska
"za elektrolitičku teoriju disocijacije "
1908.
Sir Ernest
Rutherford
Ujedinjeno
Kraljevstvo
Novi Zeland
"za njegovo istraživanje na polju dezintegracije
hemijskih elemenata i hemiju radioaktivnih supstanci"
1909.
Wilhelm Ostwald
Njemačka
"za njegov rad na katalizi i istraživanje hemijske
ravnoteže i brzine hemijskih reakcija"
1911.
Marie
Sklodowska-Curie
Poljska
Francuska
"zbog otkrića hemijskih
elemenata radijuma i polonijuma, te njezinog
proučavanja radijuma"
1937.
Walter Norman
Haworth
Ujedinjeno
Kraljevstvo
"za rad na ugljovodonicima i vitaminu C"
Paul Karrer
Švicarska
"za rad na karotenoidima, flavinima i vitaminima A i B2"
1939.
Adolf Friedrich
Johann Butenandt
Njemačka
"za rad sa seksualnim hormonima"
