UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
Fakultet za primjenjenu ekonomiju
Banja Luka
SEMINARSKI RAD
iz predmeta:
Finansijsko računovodstvo
TEMA SEMINARSKOG RADA:
- Pristupi u procjeni troškova -
Student:
Mentor:
Andrea Krnjaja, broj indeksa III-1397/12
Doc. dr Zoran Babić
Banja Luka, decembar 2013. godine
UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
FAKULTET ZA PRIMJENJENU EKONOMIJU
4
1. POJAM I PODJELA TROŠKOVA
1.1 Pojam troškova
Svaki proces transformacije uloženih resursa u rezultate podrazumijeva njihovo
trošenje. Bez trošenja nema proizvodnje ili pružanja usluga. Trošenje označava proces
uništavanja jednih upotrebnih vrijednosti da bi se dobile druge upotrebne vrijednosti -
upotrebne vrijednosti novog proizvoda. Po pravilu, njihova vrijednost je veća od vrijednosti
resursa koji su unijeti u proizvodnju.
Trošak predstavlja iskorištavanje resursa, vrijednosno izraženo trošenje elemenata
proizvodnje. Kvantitativno, troškovi su proizvod utrošaka faktora proizvodnje i njihovih
cijena po jedinici utroška. Utrošci su fizički iskazane količine utrošenih faktora proizvodnje
(naturalno izraženo trošenje).
1.2 Podjela troškova
Brojni su kriteriji za klasifikaciju troškova. „Analizom različitih kriterijuma i
klasifikacija troškova različitih autora može se utvrditi da kod najvažnijih kriterijuma i
kategorija troškova ne postoje bitne razlike, što je za računovodstvo troškova od bitnog
značaja.“
1
Najčešći kriteriji za klasifikaciju troškova su prema:
načinu prenošenja na nosioce (direktni i indirektni troškovi)
reagovanju na promjenu aktivnosti/ zavisnosti od obima proizvodnje (fiksni,
varijabilni i mješoviti)
prema položaju u finansijskim izvještajima (nedospjeli i dospjeli, primarni i
transformacioni, troškovi proizvoda i perioda)
vremenu nastanka (istorijski, sadašnji i budući troškovi)
prema uticaju na donošenje odluka (direktni i indirektni, kontrolisani i
nekontrolisani, diferencijalni troškovi, nastali i oportunentni)
Osnovni kriteriji za podjelu troškova su po načinu prenošenja na nosioce i prema
reagovanju na promjenu aktivnosti.
Direktni ( pojedinačni) troškovi
su oni koji se mogu neposredno obuhvatiti ne samo
po mjestu nastanka troška, već i po nosiocima troškova. To su: troškovi materijala izrade,
troškovi plata izrade, te amortizacija (funkcionalni obračun).
1
Slavko Vukša, dr Ivan Milojević, mr Zoran Babić, Računovodstvo, Univerzitet za poslovne studije, Banja Luka,
2011, str. 379
UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
FAKULTET ZA PRIMJENJENU EKONOMIJU
5
Indirektni
(opšti) troškovi
ne mogu se evidentirati neposredno po mjestu i nosiocima
troška, pa čine zajedničke troškove za više mjesta troškova ili više vrsta učinaka. To su: opšti
troškovi izrade i opšti troškovi uprave i prodaje, troškovi amortizacije (vremenski obračun).
„Fiksni
troškovi je grupa troškova uključena u postojeću aktivnost koji ostaju
relativno nepromijenjeni bez obzira na količinu outputa ili na fazu ciklusa aktivnosti koja se
procjenjuje.“
2
Čine ih: amortizacija (po vremenskom obračunu), troškovi investicijskog
održavanja, najamnine i zakupnine, premije osiguranja, troškovi osnivanja itd.
Varijabilni
troškovi
su oni troškovi koji se mijenjaju pri svakoj promjeni obima
aktivnosti. Dijelimo ih na: proporcionalno varijabilne, degresivne varijabilne i progresivne
varijabilne. Tipični varijabilni troškovi su: materijal za izradu proizvoda, zarade proizvodnog
kadra, amortizacija (po funkcionalnom obračunu), pomoćni materijal i energija vezani
neposredno za proizvodnju.
Mješoviti
troškovi
nisu strogo fiksni niti strogo varijabilni već posjeduju obje
komponente. Ovi troškovi se do određenog stepena ponašaju kao fiksni, a nakon toga kao
varijabilni ili se do određenoa stepena ponašaju kao varijabilni, a nakon toga kao fiksni
troškovi. Primjeri mješovitih troškova su troškovi telefona ili troškovi električne energije kod
kojih račun sadrži fiksni mjesečni iznos (koji se plaća neovisno o potrošnji) i dodatni iznos
koji je direktno proporcionalan s utroškom.
1.2.1
Nosioci troškova
Nosioci troška su pojedini učinci tj. proizvodi i usluge bez obzira na mjesta gdje su
troškovi nastali: materijal za izradu, zarade i naknade zaposlenih itd., odnosno ono za šta se
vezuje i mjeri veličina nastajanja troška. Tri važna kriterija za odabir nosioca troškova su:
a) ekonomska pogodnost
b) međusobna veza
c) nagib regresione linije
1.3 Procjena troškova
„Procjena troškova je pokušaj da se ocijeni povezanost između troškova i nivoa
poslovanja.(...) Menadžeri su zainteresirani za procjenu prethodnih funkcija ponašanja
troškova prvenstveno zbog toga što im ove procjene mogu pomoći da naprave tačnije
pretpostavke (predviđanja) troškova, ili prognoze o budućim troškovima.“
3
2
Rodney D. Stewart, Cost Estimating, John Wiley & Sons, Canada, 1991, str. 24
3
C. T. Horngren, G. Foster. S. M. Datar, Osnove troškovnog računovodstva – Upravljački aspekt, Udruženje
računovođa i revizora Federacije Bosne I Hercegovine, Sarajevo, 2002, str. 391
