PRAVNI FAKULTET
UNIVERZITETA U TRAVNIKU
TEMA: VANBERZANSKA TRŽIŠTA OTC
-
Seminarski rad
-
Kandidat, Mentor,
Adin Maksumić prof. dr. Marinko Markić
Travnik: maj 2014.god
Vanberzanska tržišta OTC
2014
Adin Maksumić
| 2
SADRŽAJ:
1. UVOD ……………………………………………………………………….…………3
2. Vanberzansko tržiste (OTC)
…………………………………………………………..4
2.1. Struktura finansijskih tržišta
…………………………………………………………5
2.2.
Primarna i sekundarna tržišta ......................................................................................6
2.3. Berze i vanberzanska ( engl. Over-the-Counter, OTC) tržišta ...................................7
2.4. Tržište novca i kapitala ................................................................................................8
2.4.1. Definicija tr
ž
išta novca .............................................................................................8
2.4.2. Svrha tr
ž
išta novca ....................................................................................................9
2.4.3. Ko učestvuje na tr
ž
ištima novca .............................................................................10
2.5. Internacionalizacija finansijskih tržišta .....................................................................10
2.6. Međunarodno tržište obveznica, euroobveznice i eurovalute ....................................10
2.6.1. Londonsko medubankarsko tržište .........................................................................11
2.6.2. Eurodolarski certifikati na depozite ........................................................................11
2.7. Uporedivanje H od V tr
ž
išta novca ............................................................................12
3. ZAKLJUČAK ...............................................................................................................13
4. LITERATURA .............................................................................................................15
Vanberzanska tržišta OTC
2014
Adin Maksumić
| 4
2. Vanberzansko tržiste (OTC)
OTC ili tržište „preko šaltera" predstavlja, pored berzi, drugi glavni dio sekundarnog
finansijskog tržišta. Ovo tržište nije fizičko mjesto trgovine. Pod ovim tržištem se najčešće
podrazumijevaju sve kupoprodajne aktivnosti sa hartijama od vrjednosti koje se ne odvijaju
na berzama
2
. OTC predstavljaju poseban način trgovanja i obuhvata stotine brokersko-
dilerskih kuća širom svijeta. To su često iste one brokerske kuće koje su u ulozi investicionih
banaka bile pokrovitelji (underwrite) primarnih emisija efekata za koje sada, na sekundarnom
finansijskom tržištu, predstavljaju market mejkere. Ovde se kupoprodaja hartija od vrednosti,
koje se ne kotiraju na berzama, obavlja, ne kroz aukcioni proces, već kroz cjenovno prego-
varanje tj. „cjenkanje" (negotiated bidding) između brokersko-dilerske kuće koja za svoj ili
za račun komitenta želi da ispuni nalog i brokersko-dilerske kuće koja za predmetnu hartiju
od vrijednosti predstavlja market mejkera. Proces se obavlja posredstvom razgranate
telefonske, teleprinterske, a od 1971, i kompjuterske mreže.
OTC hartije od vrijednosti zahtijevaju gotovo istovjetno objavljivanje podataka o njihovim
emitentima kao i listingovane hartije od vijednosti na berzama. OTC je interdilersko tržište.
Promet na njemu je i na veliko i na malo. Neke firme samo trguju na veliko sa drugim
dilerima, druge samo sa institucionalnim investitorima, treće, pak, prodaju individualnim
investitorima ono što su kupile od dilera na veliko. Firme na OTC tržištu se nazivaju
brokersko-dilerske jer kupuju i prodaju hartije od vrjednosti kao brokeri (agenti) u svoje ime,
a za tuđi račun ili kao dileri (principali) u svoje ime i za svoj račun. Ako su u ulozi brokera,
moraju saopštiti pravu cijenu nabavke kao i iznos zaračunate provizije.
Diler na veliko na OTC koji je spreman da kupuje i prodaje za svoj račun, tj. da „pravi
tržište" (make market) naziva se market mejker. Njegova uloga je slična ulozi grosiste, tj.
trgovca na veliko na robnim tržištima. Funkcija koju obavlja je slična onoj koju ima
specijalista na berzi. Specijalista na berzi je, međutim, monopolistički market mejker, dok jc
diler na OTC suočen sa konkurencijom drugih dilera koji u istoj hartiji od vrijednosti „prave
tržište", tj. stoje spremni na kupoprodaju sa svojim ponuđenim kupovnim (bid) i prodajnim
(ask) cijenama. Kupoprodajni raspon (bid-ask spread) dilera na OTC tržištu zavisi od
2
Unković, M., Milosavljević, M., Stanišić, N. (2010).
Savremeno berzansko i elektronsko poslovanje.
Beograd: Univerzitet Singidunum
Vanberzanska tržišta OTC
2014
Adin Maksumić
| 5
njegovih troškova realizacije naloga, troškova i rizika držanja sopstvenog inventara hartija od
vrijednosti i rizika gubitka zbog trgovine sa bolje informisanim transaktorima. Po pravilu
veći, tj. finansijski snažniji, dileri na OTC tržištu su efikasniji i imaju manji kupoprodajni
raspon što jc naročito naglašeno u prometu skupih hartija od vrijednosti.
Transakcije na OTC tržištu se realizuju kroz kontakte brokersko-dilerskih firmi. Velike
OTC firme su međusobno povezane direktnim telefonskim i teleprinterskim vezama. U
kontaktima se, pored kupovnih i prodajnih cijena saopštava i količina za koju naznačene
cijene važe. Diler - market mejker, saopštava te podatke ne znajući da li će broker-diler koji
ga je pozvao, kupiti ili prodati dotične efekte. Do konačne kupoprodajne cijene se dolazi kroz
pregovore.
NASD (National Association of Securities Dealers) ili Nacionalno udruženje dilera
hartijama od vrijednosti u SAD, je nezavisno udruženje koje upravlja radom OTC tržišta, a
koje je osnovao donji dom parlamenta SAD (Kongres) i koje nadgleda SEC. NASD je izdalo
smjernicu da brokeri-dileri u svojim poslovima sa komitentima ne treba da prelaze 5% zarade
u odnosu na cijenu hartije koja jc predmet kupoprodaje, bez obzira da li se radi o proviziji tj.
komisiji brokera ili o trgovačkoj marži dilera. Izuzetak od ovog pravila su kupoprodaje akcija
investicionih fondova i njihovih efekata koji se kotiraju na nekoj berzi. NASD je ustanovila
stroga i precizna pravila ponašanja u pridržavanju principa poštenog poslovanja. Ono
obavezuje svoje članove na poštovanje visokih standarda „poslovne etike i časti" i
„trgovačkih principa jednakosti i pravde". (Dobson John, 1997). Snaga upravljanja NASD
proističe iz njegove moći da novčano kazni ili isključi iz udruženja svakog brokera-dilera koji
se oglušuje o postavljene odredbe i propise. Gubljenje NASD članstva praktično
onemogućava poslovanje brokera-dilera
3
.
Kada kupovni ili prodajni nalog stigne do brokera-dilera koji je market mejker u dotičnom
efektu nalog se jednostavno ispunjava time što se izvrši kupovina ili prodaja po kotiranim
cijenama. Ako firma nije market mejker mora se stupiti u odnos sa onim ko jeste. Na berzi bi
broker na parketu jednostavno otišao do odgovarajućeg specijaliste koji je market mejker za
dotični efekat. Na OTC tržištu market mejker se može locirati na dva načina.
Nacionalni kotacioni biro (National Quotations Bureau) dnevno izdaje tzv. „ružičaste
stranice" (pink sheets) koje sadrže abecedni spisak svih akcija kojima se trguje OTC kao i
imena i telefonske brojeve njihovih market mejkera. Slično, za korporativne obveznice
postoje tzv. „žute stranice" (yellowsheets) itd.
3
Hadžiahmetović, Z. (2007).
Odlučivanje, skripta. Fakultet za menadžment i turizam.
