

KRVLJU PRENOSIVE-TRANSMISIVNE BOLESTI PREDSTAVLJAJU VELIKU GRUPU
INFEKTIVNIH BOLESTI ČIJI UZROČNICI SE NALAZE U KRVI I PUTEM NJE MOGU SE
PRENETI NA DRUGU OSOBU

USLOVI ZA NASTAJANJE ZARAZE - INFEKCIJE



Sastav i funkcija krvi nisu potpuno poznati, uprkos više decenijskom intenzivnom istraživanju, i dugom
uspešnom transfuzijskom lečenju.



U krvi se, uz krvne ćelije, proteine, lipide, mineralne materije, vode mogu nalaziti i uzročnici raznih zaraznih
i krvlju prenosivih bolesti. Neki od njih su poznati odavno: Treponema pallidum, Citomegalovirus, a neki su
otkriveni poslednjih decenija.



Samo su neki uzročnici zaraznih bolesti veliki javno –zdravstveni problem. To su: retrovirusi, virusi hepatitisa
B i C. Većina njih je samo sporadično opasna ili nosi potencijalnu opasnost od zaraze, uzročnicima krvlju
prenosivih bolesti u transfuzijskom lečenju, kao sto je virus zapadnog Nila, SARS, korona virusi.



Znanje o krvi je ograničeno. Isto tako su nedovoljna saznanja o uzročnicima zaraznih bolesti, koji se stalno ili
prolazno prisutni u krvi.Uzročnici zaraznih bolesti mogu biti:

•

stalno prisutni u krvi ( latentna infekcija, aktivna, hronična)

•

prolazno prisutni u krvi ( viremije, bakterijemija)

•

prisutni na koži davaoca ili bolesnika

•

prisutni na rukama osobe koja izvodi venepunkciju

•

prisutni u neposrednoj okolini, kao što je vodeno kupatilo, radni stolovi, kateteri, kabine sa
kontaminiranim opasnim materijama.



Ipak transfuzijom uzrokovana zarazna bolest je

retka

pojava. Zašto je to tako?



Bolest je rezultat interakcije između koncentracije ( broja uzročnika u krvi), vrste uzročnika,
skladištenja, proizvodnja lekova, imunološkog statusa davaoca i bolesnika, i njihove otpornosti na zarazu ili
bolest.



Za razvoj bolesti važne su:

•

osobine bolesnika koji je primio transfuziju, dob, opšte stanje, imununološka kompetentnost, težina
osnovne bolesti

•

osobine uzročnika krvlju prenosive bolesti – virulentnost

•

lekovi kojima je lečen bolesnik



Vrlo često zaraza uzrokovana transfuzijskim lečenjem ne postane klinički manifestna ili se ne prepozna.
Simptomi često promaknu, jer je često osnovna bolest koja zahteva transfuzijsko lečenje dominantna, ili
simptomi te osnovne bolesti prekrivaju simptome krvlju prenosivih bolesti.



Bolesnici koji su primili transfuziju, često su lečeni antibioticima koji pomažu eliminaciju ili potpuno
uklanjaju transfuzijom unesene štetne mikroorganizme.



Osim ovoga na zaraznost komponenti i manifestaciju bolesti utiče i antimikrobno delovanje davaočeve krvi
i /ili bolesnikove krvi.



Primer takve infekcije je EBV, kojim je inficirano više od 90% odraslih osoba u svetu, ili citomegalovirus čija
je prevalenca od 60 do 80% u svetu, pa nakon njihove transmisije bolest ne nastane.



U krvi bolesnika koji je ranije zaražen, moge se nalaziti uzročnici ili markeri krvlju prenosivih bolesti, te
samo nijhov nalaz nije dokaz da je infekcija izazvana transfuzijom.



Uzročnik virus zapadnog Nila ima fazu viremije od 1 do 3 dana koja sledi nakon kratke inkubacije krv
zaražene osobe ( osoba može biti bez simptoma bolesti) u tom je razdoblju zarazna, kao i hemoprodukti koje
su od nje proizvedene. Transfuzija takvih komponenti može izazvati zarazu ako bolesnik nema u krvi antitela
koja će to sprečiti.



Međutim između zaraze i merljive pojave uzročnika, odnosno virusa ili virusnih markera ili pak antitela kao
imunološkog odgovora organizma na zarazu, postoji razdoblje:

dijagnostički prozor

tokom kojeg

nije

moguće dokazati zarazu.



I zbog toga kada je krv od davaoca uzeta u vreme dijagnostičkog prozora, moguća je zaraza ili infekcija sa
uzročnicima krvlju prenosivih bolesti, uprkos pregledu i laboratorijskom testiranju davaoca na te uzročnike
(testovi negativni). Zato je u transfuzijskom lečenju neophodan oprez i razmišljanje o transfuziji kao
mogućem uzroku zaraze.



Kao što je za svađu potrebno dvoje, isto tako i za

bolest

potrebni su

mikroorganizam

i njegov

domaćin.



Pozornost javnosti najviše zaokupljaju zaraze krvlju prenosivih bolesti koje imaju nisku prevalenciju, dugu
inkubaciju i letalan ishod. Odnos laika i velikog dela medicinskih radnika, nekritički i emocionalno obojen
prema zarazi sa HIV-om ili virusima hepatitisa i ne temelji se na realnoj proceni rizika. Mere koje se provode
na suzbijanju ovih infekcija su emocionalno obojene, upravo zbod društvenog značaja, javnog mišljenja i
neodgovarajuće percepcije su ne stručno utemeljene.



Rizik je čoveku teško pojmljiv pojam i često se menja sa neposrednom opasnošću. Stigma koja prati određenu
bolest uzrok je iracionalnog odnosa prema zarazi.



Osobe zaražene sa HCV-om njih 20 -30% spontano će ili nakon lečenja eliminisati uzročnike zaraze.



Život bolesnika zaraženog sa HIV-om, nakon rano započete terapije znatno je produžen. Radi navedenog
zaraza ovim virusima ne skraćuje znatno očekivanu životnu dob starijih bolesnika.



Sa druge strane jedna komponenta koncentrovanih trombocita zaražena bakterijama može izazvati sepsu,
posledice daleko veće , nego kod virusnih infekcija. No spomen bakterijske zaraze i sepse ne izaziva strah
kod stanovništva kao spomen HIV-a ili hepatitisa. Iako je rizik od sepse i smrti znatno viši nego od virusnih
infekcija, a posebno se to odnosi na  akutne i teške bakterijske infekcije. Zbog stigme i krive percepcije koja
ga prati bolesnik se više plaši infekcije virusima nego bakterijama.



Veliki rizik takođe je rešavanje zamene identiteta u transfuzijskom lečenju, što uzrokuje više od 50% teških
nuspojava i komplikacija . D Grgičević

BAKTERIJSKE ZARAZE - INFEKCIJE



Bakterijska zaraza transfuzijama krvi i krvnim derivatima opisana je još 1839 god. Dugo se smatrala
najvažnijim uzrokom bolesti prenosivih transfuzijama krvi i krvnih derivata. Uvođenjem preventivnih
specifičnih mera smanjuju se veirusne infekcije u transfuzijskoj medicini, no učestalost bakterijske zaraze
znatnije se ne menja.



Bakterijska zaraza tako je postala jedna od najznačalnijih nuspojava transfuzijskog lečenja, i najznačajniji
uzrok smrti.



Trombocitne transfuzije

imaju znatno veći rizik bakterijske zaraze nego eritrocitne transfuzije.



Transfuzije bakterijama kontaminiranih hemoprodukata mogu uzrokovati samo:

•

kontaminaciju koja prolazi bez simptoma

•

prolaznu bakterijemiju

•

kliničke simptome sepse

•

endotoksični šok i smrt



Kontaminacija hemoprodukata gram negativnim bakterijama povećava opasnost od endotoksičnog šoka.
Rizik zavisi o davaocu ako ima kontaminaciju kože na mestu flebotomije, ili pak ima prolaznu bakterijemiju,
ili je hemoprodukt kontaminiran tokom proizvodnje.



Bakterje kontaminiraju derivat, a zbog sobne temperature i duge pripreme bolesnika za transfuziju, stvaraju se
uslovi za njihovo brzo razmnožavanje.



Svako povišenje temperature više od 1C

tokom i nakon transfuzije treba da pobudi sumnju na bakterijsku

zarazu. Dijagnoza se potvrđuje izolacijom bakterija iz krvnog derivata i bolesnikove krvi. Transfundirani
bolesnici često zbog osnovne bolesti imaju tresavicu i povišenu temperaturu pa se ovo zanemaruje.



Opasnost od ove vrste infekcije imaju bolesnici sa poremećajem u imunitetu.



Nije definisano koje su bakterije i koliki mora biti njihov broj u hemoproduktu da bi nastala
bakterijska zaraza



Od ukupnog broja zaraženih trombocitnih hemoprodukata, 87% trombocitnih koncentrata kontaminirano je
sa

aerobnim

bakterijama. Teške posledice nastaju posle infekcije sa

Staphilococcus epidermidis, Aureus,

Corinebacterium, Klebsiela pneumonie, Streptokoki i gram negativni bacili.



Većina aerobnih bakterija otkriva se unutar 24h od nasađivanja kulture, a za dokaz anaerobne kontaminacije

unaprediti sve mjere i postupke u cilju prevencije ili zaštite od mogućih infektivnih komplikacija osoblja
zaposlenih u svim zdravstvenim ustanovama.

HEPATITISI



Od mnogih infektivnih i neinfektivnih agenasa koji mogu da izazovu

inflamaciju jetre,

poznatu kao

hepatitis, najčešći su

virusi.

Do sada je otkriveno 9 takvih virusa: dva su iz grupe herpes virusa,

citomegalovirus, Epstein-Barov virus, i ostali hematotropni virusi.



Jedna od njihovih karakteristika jeste

različita učestalost

u različitim

geografskim područjima

kao i

različita učestalost prelaska oboljenja u

hronične oblike.

Godine l947, Callum i saradnici su predložili da se

poznati virusni hepatitisi označe kao

A - infektivni hepatitis

B – serumski

hepatitis. Kasnije nastaje druga

podela koja deli ova oboljenja prema epidemiološkom značaju:



enteralna ili epidemijska vrsta



parenteralna vrsta hepatitisa

Virusi uzročnici hepatitisa



Primarno hepatotropni virusi: HAV, HBV, HCV, HDV; HEV,



Primarno nehepatotropni virusi: HSV1 i 2, CMV, EBV, HHV 6, Adenovirusi, Enterovirusi, Morbilli virus,
Rubella virus, Flavivirusi, Filovirusi......

HEPATITIS

TIPA A



Virusolika čestica ili HAV je

mali RNK virus – bez kapsule,

i pripada familiji picorna virusa.



Infekcija HAV-om je relativno široko rasprostranjena u svetu, a stepen ekspozicije prema ovoj virusnoj
infekciji varira u raznim delovima sveta, u zavisnosti od socijalno-ekonomskih uslova života i opšte
zdravstvene prosvećenosti stanovništva.



Period inkubacije HAV-om

iznosi 28 dana.

Prisustvo virusnih čestica je dokazano u

stolici, krvi i urinu.

Faza viremije je kratka i obično se javlja 25 do 28 dana pre pojave manifestacije bolesti. HAV se u stolici
detektuje neposradno posle infekcije, sa svetlo obojenom stolicom i tamnom mokraćom.



Antitela anti-HAV klase IgM

su detektabilna u serumu osoba od

treće do sedme

nedelje bolesti i

perzistiraju do 4 meseca posle infekcije. Antitela

IgG pružaju višegodišnju

imunost.



Iako ima podataka o posttransfuzijskom hepatitisu izazvanim HAV, nakon transfuzije eritrocita ili plazme,
zbog kratkog perioda viremije, ipak ovaj tip hepatitisa

veoma je reka

pojava.



Inače , kod 50 – 60% dobrovoljnih davalaca krvi su prisutna antitela na ovu vrstu hepatitisa.



Što se tiče inaktivacije virusa treba napomenuti da njegova ekspozicija

povišenoj temperaturi uništava

virus.



Rastvarači –

deterdženti nisu efikasni,

jer virus nema omotač.

Hepatitis tip B



Izaziva HBV

virus koji pripada familiji hepadnaviridae. Blumberg je ovaj antigen identifikovao t.j označio

kao površinski antigen –

HbsAg.



Glavni protein viriona označen je kao površinski antigen, koji stvaraju ćelije inficirane virusom. On sadrži
lipidnu komponentu i tri polipeptida, ali ne i DNK, što znači da je to neinfektivna komponenta HBV-a.



Plazmatska koncentracija ove komponente je obično znatno veća od koncentracije „ kompletne čestice“ HBV-
a. S obzirom na to da je

HbsAg dobar imunogen, a nije infektivan,

upotrebljen je pri izradi vakcine protiv

hepatitisa tipa B.



Ispitivanje prisustva

HbsAg u serumu osoba se izvodi EIA

testovima, a pored toga može se dokazati u

citoplazmi hepatocita pomoću imunoelektronskog mikroskopiranja.



Period