ŽIVOTNA SREDINA
I DEO
1 . Istorijski razvoj pogleda na odnos čoveka i njegove okoline
Današnji pogledi na odnos čoveka prema materijalnm svetu koji ga okružuje
rezultat je viševekovnih saznanja i izučavanja . Nekada je čoveku bila potrebna
zaštita od neugodnosti iz prirode , danas je potrebno štiti prirodu od nerazumnog
čovekovog delovanja
Kombinovanjem 4 naučna pogleda /materijalistički, idelaistički , dijalektički i
metafizički / izgrađena su shvatanja o odnosu čoveka i njegove okoline .
Sa razvojem ljudi počinju zapamćivati činjenice iz okruženja i donositi logičke
sudove o procesima i pojavama u okruženju prenosi iskustva na sledeće
generacije a ono što ne može objasniti svodi u sfere mistike /začeci religije/ .
Pojavom čoveka u prirodi se javila sila koja bila sve manje zavisna od nje. Počev
od perioda naivnog idelaizma i misticizma /prve brazde-prve erozije ,zatim
pripitomljavanje životinja–prvi put priroda pod direktnom vlašću ljudi, krčeći
šume zbog plodnog zemljišta danas mnogi delovi su pretvoreni u pustinje/ . Prve
zaštitne uloge ljudi prema prirodi javljaju se u Kini kroz gajenje drveća ,
američkih domorodaca zaštite svetih mesta /predela/
Sa pojavom vlasti javlja se i prvo organizovano čuvanje prirodnih predela ,
lokaliteta , pojedinih biljnih i životinjskih vrsta . Vođa prvo horda pa plemena pa
zatim vladar organizuje zaštitu sela ili teritorije koja mu pripada od poplava ,
požara pa čak i erozije.
2 . Predindustrijski period stanja i shvatanja životne sredine
Pojavom prvih civilizacija i organizovanih društava i državne vlasti u današnjoj
Kini , Indiji , Mesopotamiji , Egiptu , Grčkoj ...udruživanjem vellikog obima
ljudske energije stvorena je mogućnost iskorišćavanja prirodnih resursa i
menjanja prirodne sredine .U tom periodu agrarne revolucije javljaju se prva
razmatranja i učenja o ŽS .
Ostaci irigacionih sistema , zaštita od poplava – prva klimatološka i hidrološka
znanja . Zasejavanje pojedinih kultura – agrotehničke mere, zemljomerstvo-
geometrija, mehanika i statika izgradnja objekata poput piramida ..
Antička filosofija koja se smatra kamenom temeljcem zapadne civilizacije svoja
učenja i saznanja izrodila je uglavnom razmišljanjem na deduktivno logički način
u cilju lepšeg i svrishodnijeg života. Počelo se sa izdvajanjem zoniranjem
zanatskih četvrti /ali zbog aristokratije / ,javljaju se prvi urbo ekološki problemi i
zaštitarske tendencije prema okolini, prva saznanja o zemlji i putopisna
geografija .
Srednji vek se karakteriše stagnacijom , pa čak u izvesnim elementima
poznavanja okruženja i sredine znanja su retardirala. U arpskim zemljama je i bilo
prirodnjaka putopisaca koji odvajaju nauku od religije , gradovi u vizantijskom
carstvu srpskim i bugarskim zemljama znatno su provetreniji i svetliji nego na
zapadu .Uroš I u povelji Sasima u gradu novom Brdu daje normative gradnje i
smeštaja rudara i zanatlija , u Dušanovom zakoniku srećemo elemente zaštite žs.
1400god. Dubrovnik ima vodovod i apoteku .
Novi vek se karakteriše naglim usponom nauke tehnike i znanja uopšte /renesansa
kulturni i naučni preokret kao i velika geografska otkrića su doprinela razvoju ali i
otvaranju puta ka industrijalizaciji a time i prvom ozbiljnom ataku na prirodu.
3 . Industrijska revolucija i njen uticaj na ugrožavanje ŽS
Stvoreni uslovi za razvoj industrije , naučna otkrića dala su osnovu za primenjena
istraživanja na polju mašinstva , energetike , elektrotehnike, hemijske
tehnologije..otkrićem novih izvora energije počinje ind.revolucija /fosilna goriva
postala su uslov razvoja , pronalazak parne mašine pospešio je potrošnju uglja a
time je počelo zagađivanje ŽS. Stvaraju se veliki industrijski centari koji postaju
pakao za stanovnike u njima ...počelo se razmišljati i o merama zaštite prirodne i
urbane sredine/ . Jeloustoun prvi nacionalni park i prvi pokušaj pravno političke
zaštite predela , javljaju se i prirodnjačka društva.
Sledeći korak ka uvećanom ugrožavanju ŽS bila je pojava automobilskog motora
kao i novog izvora energije nafte./dajmler i benc prvi konstruišu motor sa
unutrašnjim sagorevanjem./ .
Faradej postavlja osnove korišćenja električne energije i njene proizvodnje /
elektricitet je čista energija ali je proizvodnja u termoelektranama veoma štetna .
Zatim dolazi na red i period hemijsko tehnološke revolucije / hemizacija
poljoprivrede- đubriva prljava proizvodnja , pesticidi , tu su i plastične mase i
sintetički materijali koje takođe karakterišu najprljavije tehnologije .
Na kraju industrijske revolucije je vreme nuklerane energije . Hirošima.
Zahavaljujući tehnici /elektronika i automatizacija / obavljaju se mnogi poslovi
bez čoveka smanjuje se potrebni utrošak ljudskog rada .Razvoj informatike
pretvorio je ceo svet u veliko selo.
Javaljaju se ekološki pokreti sam izraz ekologija pojaljuje se 1866 nemački biolog
Hekel.
4 . Naturalistički pristupi u teorijama ŽS
Naturalisti uzimaju prirodne zakone kao dominantne ne samo u prirodi već i u
društvu . . U građanskom društvu u okviru naturalisitčki pristupa javalja se niz
pravaca
Biologizam /biloški determinizam/ se karakteriše razmtranjem čoveka kao
biloškog bića , biološki pojmovi se prenose i na društvo , prebacuju se
