Zaštita agroekosistema
Faktori zagadjenja zemljišta teškim metalima
Datum: ........................... Milan Perić
Poena.................... ............................................
Проф.Tatjana Sekulić br.indeksa.....378198.............
...................................................
Пожаревац 2015
Rezime
U svijetu se danas, zahvaljujući industrijskom razvoju, u životnu sredinu raznim putevima
ispušta velika količina štetnih materija među kojima veliki udio imaju i teški metali. Kao
posljedica njihovog nagomilavanja u biosferi ljudi i životinje ih unose u organizam, što
dovodi do pojave raznih bolesti. S obzirom da teški metali predstavljaju potencijalni rizik u
proizvodnji kvalitetne hrane, u svijetu i kod nas, su sprovedena brojna istraživanja u cilju
određivanja njihovog sadržaja, distribucije i mobilnosti u obradivim zemljištima.
Teški metali se odlikuju različitim hemijskim, fizičkim i fiziološkim dejstvom. Neki od njih
su neophodni za žive organizme, a to su: cink, željezo, molibden, mangan, kobalt i selen.
Pojam teški metali obuhvaća metale čija je gustoća veća od 5g/cm3. Čitav niz ovih metala je
u vidu elemenata u tragu neophodan esencijalan za mnogobrojne funkcije u ljudskom
organizmu, a njihov manjak dovodi do pojave ozbiljnih simptoma nedostatka.
ključne reči: teski metali ,zagadjenje
1. Uvod
Razvojem ljudske civilizacije na Planeti Zemlji, porastom populacije, a posebno ubrzanim
tehnološkim i tehničkim razvojem, dolazi do povećanja negativnih uticaja na životnu sredinu,
koji se manifestuju kroz porast broja izvora zagađenja. Najznačajniji izvori zagađenja životne
sredine predstavljaju razna hemijska sredstva, odpadi industrijskih postrojenja, kako čvrsti,
tako i otpadne vode i gasovi, sredstva koja se koriste u poljoprivredi i teški metali. Većina
teških metala (Cd, Pb, Ni, As, Cr, Hg…) spadaju u štetne i opasne materije koje osim što
zagađuju životnu sredinu, djeluju veoma toksično u većim koncetracijama, kako na biljke i
životinje, tako i na čovjeka. Zbog toga se u poslednjih 20 godina razvila i javna svijest o
potrebi zaštite životne sredine od uticaja štetnih materija uopšte, a posebno od teških metala,
jer je njihova koncetracija, kako u zemljištu, tako i u ostalim dijelovima, prije svega vodi,
svakog dana sve veća.
Slika1 . Teški metali u zemlji
1
2. Pojam i važnost teških metala
U teške metale ili toksične, se ubrajaju metali čija je gustina atoma veća od 5 g cm3. U
toksične metale se ubrajaju oni metali koji nisu biogeni i djeluju isključivo toksično kao što
su: kadmijum, olovo, živa, arsen, talijum i uranijum.
Teški metali imaju višestruku važnost: predstavljaju značajnu sirovinu za brojne industijske
grane, neki od njih su neophodni za žive ogranizme, mogu da djeluju povoljno na
produktivnost poljoprivrede i većina od njih je često značajan zagađivač životne sredine.
Teški metali se odlikuju različitim hemijskim, fizičkim i fiziološkim dejstvom.
Neki od njih su neophodni za žive ogranizme, to su: cink željezo, molibden, mangan, kobalt i
selen.
Toksični metali se ubrajaju u veoma opasne zagađivače i predstavljaju veliku opasnost za sve
žive ogranizme, ljude životinje i biljke.
3. Poreklo, sadržaj i mobilnost teških metala
Mobilnost teških metala iz antropogenog zagađivanja zavisi od kiselinske reakcije, sadržaja
organskih materija i humusa, fizičke granulacije, temperature i vlažnosti zemljišta. Najčešći
teški metali u zemlji i vodi su: arsen (As), kadmijum (Cd), hrom (Cr), živa (Hg), cink (Zn),
nikal (Ni), olovo (Pb) i vanadijum (V). Teški metali u agroekosistemima potiču iz fertilizacije
organskim i mineralnim fosfornim đubrivima, iz industrijskih postrojenja, rudnika,
termoelektrana, pesticida, komunalnih otpadnih voda i iz izduvnih gasova automobila.
U današnje vreme u svetu se intezivno razvija ekološka svest ljudi o štetnom efektu teških
metala i perzistentnih organskih polutanata po ljudsko zdravlje. Deponovanje teških metala u
ljudskom organizmu uzrokuje intoksikaciju i brojne negativne posledice po ljudsko zdravlje.
Dugotrajna izloženost kontaminentima izaziva trovanje, bolesti centralnog nervnog sistema,
hepatitis i rak hepatocita, leukemiju,oboljenja kardivaskularnog sistema i druge teške
poremećaje organskih sistema (Tyteca, 1999).
Određivanje koncentracije ulaznih i izlaznih priliva teških metala u poljoprivredi, poznavanje
mogućnosti njihove razgradnje ili inaktivacije, predstavlja bitan preduslov održivog
upravljanja ovim toksikantima u poljoprivrednim sistemima. Agrosistem se može posmatrati
kao prelazni oblik između prirodnih i standardnih ekosistema koji su pod direktnim uticajem
ljudske aktivnosti (Nriagu, 1988).
