UVOD
Kompakt disk ili skraćeno CD (od engl
.
Compact disk) je optički
medijum za pohranjivanje digitalnih podataka razvijen u kasnim 1970-tim
godinama, prvobitno korišten kao medijum za pohranjivanje muzičkih
podataka i zamjena za tadašnji nosač zvuka- gramofonsku ploču. Kasnije se
ovaj medijum razvio za pohranjivanje podataka na računaru, tako da je
danas standardni dio računara.
CD kao proizvod razvili su zajedno Philips i Sony. Philips je osmislio
proizvodni proces (idejno baziran na Laserdisc-u, koji se nije proslavio s
medijima veličine18-30 cm), a Sony je usavršio korekciju grešaka pri čitanju
CD medijuma, čime je proizvod bio spreman za tržište. Masovna proizvodnja
je krenula 1982. Philips i Sony 1979. udružili su snage svojih inženjera čija je
misija bila da dizajniraju novi digitalni audio disk. Istaknuti članovi tima bili
su Kees Immink i Toshitada Doi. Nakon godine dana exsperimentisanja i
diskusije, izradili su tzv. “Crvenu knjigu” - audio standard kompaktnog diska.
Philips je doprinio procesu proizvodnje i EFM (Eight – to – Fourteen
Modulation). Taj način modulacije omogućio je dugo korištenje i otpornost
na površinska oštećenja, Sony-ev doprinos bila je CIRC (Cross-Interleaved
Reed-Solomon Coding)– metoda popravljanja grešaka..
CD je u početku bio zamišljenm kao zamjena za gramafonsku ploču, a
ne kao medijum za memorisanje podataka, što je postao tek kasnije, 1985.
standardom “Žuta knjiga” koga su donijeli Sony i Philips. U junu1985.
predstavljen je CD-ROM (read-only memory) a 1990. CD-R (za snimanje),
razvijen takođe od strane firmi Sony i Philips.
Vrste medijuma:
CD-DA,
CD-ROM (Compact Disk Read Only Memory) CD-ROM koristimo za
čitanje podataka (podaci se snimaju u fabrici),
CD-ROM/XA- CD-Rom sa povećanom arhitekturom (Extra
Architecture),
CD-I – interaktivni kompakt disk,
1
CD-R- (Compact Disk Recordable, “Kompakt disk za snimanje”)
koristimo za čitanje i pisanje podataka (svaki korisnik koji ima CD-R
uređaj i odgovarajući medijum može i zapisati podatke na njega -
jednokratno),
CD-RW- (Compact Disk ReWritable, “Ponovo ispisivi kompakt disk”)
koristimo za čitanje i višekratno zapisivanje podataka. CD-RW je CD s
mogućnošću ponovnog zapisa, koristi metalik sloj umjesto boje.
U daljem izlaganju detaljno ćemo obraditi CD-ROM, njegove osnovne
karakteristike, ubotrebu, performanse, ulogu CD-ROM-a u savremenom
razvoju računara.
1.POJAM I KARAKTERISTIKE CD-ROMA
1.1. Pojam CD-Roma
CD-ROM (“Compact Disc Read-only memory”) je uređaj koji može čitati
bilo koju vrstu CD medijuma. CD-ROM se obično spaja na IDE
magistralu na matičnoj ploči koja služi za protok podataka, dok se ređe
koristi SCSI interfejs
1
. Memorija samo za čitanje na kompakt disku (CD-ROM)
pojavila se 1984. godine, ali joj je trebalo nekoliko godina da bude široko
prihvaćena kao CD za zvuk.
Ovo ustezanje potrošaca bilo je najviše posledica nedostatka
odgovarajućeg sadržaja u prvih nekoliko godina kada je tehnologija postala
raspoloživa. Međutim, sada postoji bezbroj računarskih igara, softverskih
aplikacija, enciklopedija, prezentacija i drugih multimedijalnih programa
raspoloživih na CD-ROM memorijama, pa ono što je u početku bilo
projektovano da nosi 74 minuta digitalnog zvuka visokog kvaliteta, sada
može da drži do 650 Mbajta računarskih podataka, 100 skeniranih fotografija
za objavljivanje ili čak 74 minuta potpuno pokretnog videa i zvuka u VHS
kvalitetu. Današnji masovno proizvodeni uređaji za CD-ROM su brži i jeftiniji
nego što su ikada bili. Kao posledica, ne samo da postoji izuzetno širok
spektar softvera koji se sada rutinski isporučuju na CD-ROM memorijama,
1
www.wikipedia.org/wiki/CD_uređaj
2
Kao i kod audio diskova, nije moguće nasnimavati nove podatke na
već nasnimljeni CD-ROM,
Niska cijena, dugotrajnost upisanih podataka, kao i normirani
format zapisa,
Nemogućnost promjene fabrički upisanih podataka kao i znatno
manja brzina čitanja od magnetnih diskova.
Podaci smjesteni na CD-ROM-u su podjeljeni u sektore koji su
ekvivalentni audio blokovima na audio disku. Na normalnoj (1x) brzini rada,
pročita se 75 sektora svake sekunde. Za dvostruku brzinu (2x) broj
pročitanih sektora raste na 150 i tako dalje. Vrijeme pristupa, koje
predstavlja vrijeme dok uređaj ne pronađe startnu poziciju na disku odakle
treba čitati podatke, smanjuje se sa povećanjem brzine rotacije diska.
Postoje dva različita tipa sektora definisana u CD-ROM specifikaciji,
Mode 1 i Mode 2. Mode 1 sektori su namijenjeni za skladištenje samo
kompijuterskih podataka i sadrže sledeća polja:
Sinhronizacija (Synchronization - 12 bajta) koji su iskorišćeni da
omoguće plejeru da identifikuje početak svakog sektora,
Zaglavlje (Header - 4 bajta) koje se sastoji iz minuta, sekundi, sektora i
Moda (=1),
Kod za korekciju greške (Error Correction Code - 276 bajta) koji
obuhvata dodatni nivo zaštite od grešaka,
Kod za detekciju greške (Error Detection Code - 4 bajta) za ispravljanje
detektovanih grešaka.
Mode 2. sektori se koriste za one CD medijume koji se baziraju na
CD-ROM/XA specifikaciji. Postoje dvije varijante ove vrste sektora (Form 1 i
Form 2). Form 2 vrsta sektora ima veću površinu diska namijenjenu za
skladištenje podataka. Mode 2 sektori moraju da sadrže sledeća polja:
4
Sinhronizacija (Synchronization - 12 bajta) koji su iskorišćeni da
omoguće plejeru da identifikuje početak svakog sektora,
Zaglavlje (Header - 4 bajta) koje se sastoji iz minuta, sekundi, sektora i
Moda (=1),
Podzaglavlje (Subheader - 8 bajta) sadrži parametre koji bliže
određuju vrstu podataka na disku,
Kod za korekciju greške (Error Correction Code - 276 bajta) koji
obuhvata dodatni nivo zaštite od grešaka,
Kod za detekciju greške (Error Detection Code - 4 bajta) za ispravljanje
detektovanih grešaka.
CD-ROM je uređaj koji za upisivanje i očitavanje podataka koristi laserske
zrake. Reflektovani laserski zrak obavještava o tome postoji li ili ne postoji
udubljenje u aluminijumskom sloju. Odbijeni zrak manje snage znači da
udubljenje postoji, dok snažnji zrak znači da udubljenja nema. Uređaj tada
šalje informacije o udubljenjima i ravninama u računar koje ih prihvata kao
binarni niz (niz nula i jedinica) i pretvara u prepoznatljiv oblik kao što su
riječi, zvuk ili slika
2
Slika 1: CD-ROM drive
Slika 2: 120mm CD-ROM
medijum
2
Nadrljanski, Đ., Nadrljanski, M.: Osnove Informatike, Filozofski fakultet Sveučilišta, Split,
2007., str. 77.
5
