Tuzla, novembar 2018.
UNIVERZITET U TUZLI
MEDICINSKI FAKULTET
ODSJEK ZDRAVSTVENIH STUDIJA
IZVORI INFEKCIJA
Seminarski rad
Predmet: Epidemiologija
Odgovorni profesor:
DOPUNITI
Student:
DOPUNITI
1
SADRŽAJ
UVOD.............................................................................................................................. 2
1. Epidemiologija zaraznih bolesti........................................................................... 3
1.1.
Patogenost i virulencija.................................................................................. 3
1.2.
Infekcije.........................................................................................................
3
1.3.
Infekcije prema uzroku.................................................................................. 4
1.4.
Izvor zaraze.................................................................................................... 4
1.5.
Putevi prenošenja infekcije............................................................................ 5
1.5.1. Kontaktni put širenja zarazne bolesti............................................................. 5
1.5.2. Alimentarni put širenja zarazne bolesti.......................................................... 6
1.5.3. Hidrični put širenja zarazne bolesti................................................................ 7
1.5.4. Aerogeni put širenja zarazne bolesti.............................................................. 7
1.5.5. Kontakt sa zemljištem.................................................................................... 7
1.5.6. Vektorski put širenja...................................................................................... 8
1.5.7. Transplacentarni prenos................................................................................. 8
2. Zarazne bolesti u FBiH........................................................................................ 9
2.1.
Prikaz registriranih zaraznih bolesti u FBiH.................................................. 9
2.2.
Vodeće zarazne bolesti..................................................................................
11
2.3.
Bolesti prenosive hranom, vodom i uzrokovane okolišom............................ 12
2.4.
Bolesti prenosive zrakom............................................................................... 12
2.4.1. Tuberkuloza...................................................................................................
13
3. Nove i osobito opasne zarazne bolesti................................................................. 14
4. Sprječavanje i suzbijanje zaraznih bolesti...........................................................
16
4.1.
Hemoprofilaksa.............................................................................................. 17
4.2.
Aktivna imunizacija....................................................................................... 17
4.3.
Pasivna imunizacija.......................................................................................
17
5. Program imunizacije u FBiH............................................................................... 18
.
ZAKLJUČAK.................................................................................................................. 19
LITERATURA................................................................................................................
20
3
1. EPIDEMIOLOGIJA ZARAZNIH BOLESTI
U užem smislu etiologija predstavlja granu medicine koja se bavi uzrocima pojedinih bolesti,
kako bi se što lakše utvrdio njen pravi izvor i olakšalo liječenje. U tu svrhu se, uz anamnezu
koriste i razne kliničke i laboratorijske dijagnostičke metode, a u naučnom ispitivanju
eksperimentalni radovi. Premda je značenje zaraznih bolesti u razvijenim zemlja umanjen
njihov je globalni značaj i dalje velik. Najznačajnije su akutne infekcije donjeg dišnog
sustava, tuberkuloza, dijarealne bolesti, HIV/AIDS, malarija, ospice, hepatitis B, pertusis,
neonatalni tetanus, hemoragijske groznice i drugo. Sve više su uzročnici zaraznih bolesti
povezani s neoplazmama i nezaraznim bolestima. Stanovništvo razvijenih zemalja postaje sve
starije što mijenja osjetljivost populacije na neke infekcije. U efikasnom nadzoru nad
zaraznim bolestima ključnu ulogu ima međunarodna suradnja i razvijenost zdravstvenog
nadzora i zdravstvene zaštite.
1.1.
Patogenost i virulencija
Bakterije kao i drugi mikroorganizmi su rasprostranjeni svuda u prirodi gdje postoji i
najminimalniji uvjeti za njihov život. Oni se nalaze u zemlji, vodi, zraku, namirnicama,
otpadnim vodama, na biljkama, životinjama i ljudima. U vanjskoj sredini mogu se naći i
uzročnici zaraznih oboljenja. Uzročnik bolesti mora biti patogen da bi izazvao oboljenje.
Patogenost je sposobnost nekog mikroorganizma da se, po prodoru u tijelo čovjeka ili
životinje, održi, razmnoži, proširi do tkiva i organa i da svojim otrovnim izlučevinama
izazove oboljenje. Čovjek se protiv tih mikroorganizama bori antibakterijskim tvarima, ali
također i patogeni mikrobi imaju svoje faktore patogenosti kojima se supratstavljaju odbrani
domaćina. To su: inhibitorni faktori (kapsula, ovojnice), koagulaza, invazivni faktori i toksini.
Virulencija predstavlja stepen patogenosti. Jedna patogena bakterija može biti jako virulentna
i izazvati teško oboljenje. Slabo virulentne bakterije izazivaju laka oboljenja, a avirulentne
bakterije uopće ne uzrokuju bolesti. Određivanje virulencije može se vršiti biohemijski,
epidemiološki i putem bioloških pokusa.
1.2.
Infekcija
Infekcija je invazija tijela stranog organizma koji uzrokuje bolest tkiva domaćina, uzrokujući
njihovo umnožavanje i reakciju domaćina tkiva ovih organizama i na otrove koje oni
proizvode. Infektivne bolesti su poznate i kao prenosive bolesti ili zarazne bolesti, tj. bolesti
koje nastaju putem infekcija. Prema tome, pojam infekcija (zaraza) podrazumijeva štetan
prodor i multiplikaciju nekog biološkog agensa (mikroorganizma) u tijelu domaćina.
Makroorganizmi su višećelijske biljke, životinje i ljudi. Porijeklo riječi je od lat. infiere -
umrljati, pokvariti i još od antičkih vremena je korištena pri opisivanju bolesti. Pojam je u
upotrebi otprilike od 14. stoljeća, epidemija kuge i primjene karantene.
4
Za širenje zaraze moraju postojati (Vogralikov lanac):
izvor infekcije
putevi širenja
ulazna vrata u domaćina
patogeni (virulentni) mikroorganizam
dospozicija (osjetljivost) domaćina
Slika 1. Vogralikov lanac
1.3.
Infekcije prema uzroku
I bakterijske i virusne infekcije mogu uzrokovati slične simptome u koje možemo ubrojati
osećaj slabosti, povišenu telesnu temperaturu i drhtanje. Ponekad je i medicinskom osoblju
tešku utvrditi šta je uzrok odredene infekcije. Veoma je važno uočiti razliku između infekcija
prema njihovom uzroku kako bi se odredio adekvatan tretman i terapija. Virusne infekcije se
ne mogu izlečiti primenom antibiotika.
1.4.
Izvori infekcije
Izvor infekcije je zaražena osoba, koja izlučuje patogene mikroorganizme u vanjsku sredinu.
Zaražena može biti i životinja, pa kod zoonoza igra istu ulogu kao i inficirani čovjek. Mnogi
stručnjaci razlikuju rezervoar infekcije i njen izvor.
Rezervoar infekcije bi bili inficirani ljudi i životinje (bilo da su bolesni ili kliconoše), dok su
kliconoše klinički zdrave osobe, koje u svom organizmu imaju patogeni mikroorganizam. Te
osobe obično i siju uzročnike zarazne bolesti u svoju okolinu. Predstavljaju veliku opasnost za
kolektive u kojima žive i rade.
