SADRŽAJ
1. UVOD.......................................................................................................................
2
1.1. Anatomija i fiziologija.......................................................................................
2
2. PNEUMOTORAKS..................................................................................................
4
3. PATOFIZIOLOGIJA.................................................................................................
6
4. ETIOLOGIJA............................................................................................................
6
4.1. Spontani pneumotoraks.................................................................................
6
4.1.1. Primarni spontani pneumotoraks............................................
7
4.1.2 Sekundarni spontani pneumotoraks.........................................
7
4.2. Jatrogeni pneumotoraks.................................................................................
8
5. VRSTE PNEUMOTORAKSA...................................................................................
8
5.1. Primarni spontani pneumotoraks..................................................................
8
5.2. Sekundarni spontani pneumotoraks..............................................................
8
5.3. Katamenijalni pneumotoraks........................................................................
9
5.4. Traumatski pneumotoraks............................................................................
9
5.5. Tenzijski ili ventilni pneumotoraks..............................................................
10
5.6. Hematopneumotoraks...................................................................................
10
5.7. Kontralateralni pneumotoraks......................................................................
11
5.8. Recidivirajući pneumotoraks........................................................................
11
6. KLINIČKA SLIKA...................................................................................................
11
7. DIJAGNOZA.............................................................................................................
12
8. LIJEČENJE...............................................................................................................
14
8.1. Drenaža toraksa..........................................................................................
14
8.2. Torakocenteza.............................................................................................
15
8.3. Hirurško liječenje........................................................................................
16
9. KOMPLIKACIJE........................................................................................................
17
10. PREVENCIJA...........................................................................................................
18
11. ZAKLJUČAK...........................................................................................................
19
12. LITERATURA..........................................................................................................
20
1
1. UVOD
Pneumotoraks se javlja kada vazduh prodre u pleuralni prostor između dva sloja i silom
ih rastavi. Zbog toga pluća ili češće, dio pluća - kolabira tj. gubi elastičnost i zbog toga ostaje bez
vazduha. Uzrok te tegobe može biti povreda grudnog koša ili što je češće, vazduh može ući u
pleuru iz samih pluća. Blagi pneumotoraks će često nestati sam od sebe, no katkada u pleuralni
prostor uđe više vazduha, a posljedica toga je kolaps sve većeg dijela pluća.
Glavni su simptomi gubitak daha i bolovi u grudima, uglavnom jednostrano, a katkada na
donjem dijelu vrata. Bolovi su obično iznenadni i prodorni, premda se ponekad osjeća samo
neznatna nelagoda u grudnom košu.
U nekim slučajevima bolesnik osjeća napetost u grudima. Težina simptoma zavisi od
veličine oštećene površine i o opštem zdravstvenom stanju. Ako su bolesnici mladi, možda će
osjetiti sasvim neznatne bolove i male teškoće pri disanju, premda imaju jaki pneumotoraks i
veliku površinu kolabiranog pluća. Ako su bolesnici srednjih godina i imaju hronični bronhitis,
blagi oblik pneumotoraksa može biti i te kako bolan i izazvati akutne disajne probleme.
Pneumotoraks je razmjerno rijedak. U prosječnoj godini otprilike jedna na 5000 osoba
odlazi ljekaru zbog tog oboljenja. Javlja se uglavnom kod inače zdravih mladih muškaraca i kod
osoba srednjih godina (muškaraca i žena) čija su pluća već oštećena od astme, hroničnog
bronhitisa, emfizema ili neke druge teške plućne bolesti.
Pri ocjeni opasnosti najvažniji je način prodiranja vazduha u pleuru. Blaži oblik
pneumotoraksa često ne ostavlja posljedice i nestaje sam od sebe. No ako postoji otvor koji
omogućava povećanje pneumotoraksa, doći će do pojačanog gubitka daha i jačih bolova kako
pluća sve više kolabiraju. Ako se poremećaj ne liječi vjerovatno će nastati respiratorna
insuficijencija.
1.1 Anatomija i fiziologija
Pulmones ili pluća, su parni organi smješteni u grudnom košu. U njima se obavlja
razmjena gasova: kiseonik iz vazduha ulazi u krv, a iz krvi se otpušta ugljen dioksid.
Svako plućno krilo ima tri strane, koje odgovaraju pojedinim dijelovima grudnog koša.
Facies mediastinalis, medijalna strana pluća je blago udubljena i na njoj se nalazi plućni hilus,
koji je mjesto ulaska dušnica, krvnih sudova i živaca. Donja strana, basis pulmonis, takođe je
udubljena i naliježe na dijafragmu. Konačno, široka zakrivljena površina koja je u dodiru sa
rebrima jeste facies costalis, rebrena strana pluća. Pluća su čunjastog oblika te im se vrh, apex
pulmonis, izdiže iznad nivoa ključne kosti.
Lijevo plućno krilo je nešto manje od desnog te na svojoj medijalnoj strani ima srčani
urez u koji naliježe srce. Lijevo plućno krilo ima dva plućna režnja, lobi pulmones, dok desno
2
Proces disanja vitalna je funkcija organizma. U slučaju narušene cjelovitosti zida grudnog
koša odnosno oštećenja parijetalne pleure (prostrelna ili ubodna rana na grudnom košu),
onemogućeno je disanje. Tada tokom udisaja, zrak iz vana ulazi kroz povredu u pleuralnu
šupljinu, nastaje negativni pritisak, te viscelarna pleura nije više priljubljena uz parijetalnu
pleuru. Takvo stanje naziva se pneumotoraksom.
2. PNEUMOTORAKS (PNEUMOTHORAX)
Pod pneumotoraksom podrazumijeva se prisustvo vazduha u pleurnom prostoru. To je
stanje kada u intrapleuralni prostor prodire vazduh kroz spoljaãnju penetrantnu ranu zida
grudnog koša ili kroz unutrašnju intratorakalnu laceraciju plućnog parenhima i bronha. U
normalnim okolnostima pritisak vazduha u plućima veći je nego u pleurnom prostoru. Ta razlika
u pritiscima dozvoljava da pluća budu stalno ispunjena vazduhom i ekspandirana. Kod
pneumotoraksa pritisak u pleurnom prostoru nadmašuje pritisak u plućnom krilu izazivajući
njegov parcijalni ili kompletni kolaps, što zavisi od količine prisutnog vazduha.
4
Rjeđe pneumotoraks nastaje iz abdomena pri torakoabdominalnim povredama kada
istovremeno postoji penetracija želuca, kolona, dijafragme i parijetalne pleure. Penetracija
ezofagusa sa penetracijom medijastinalne pleure može biti razlog pneumotoraksa zajedno sa
stvaranjem medijastinalnog emfizema. Obično je pneumotoraks izazvan penetrantnom ranom
zida grudnog koša i lezijom plućnog parenhima. Pri zatvorenim povredama grudnog koša
laceraciju plućnog tkiva izazivaju prelomljeni okrajci rebara, a prskanja bula alveola bronha
izazivaju kompresiju i dislokacije. Traumatski pneumotoraks često prati medijastinalni i
supkutani emfizem. Uske penetrantne rane zida grudnog koša obično ne stvaraju usisni
mehanizam pneumotoraksa. Vazduh u intrapleuralni prostor prodire u toku ili neposredno nakon
penetracije, a rana se obično spontano zatvori slojevima mišića ili koagulumom krvi. Ovaj
traumatski pneumotoraks sličan je spontanom pneumotoraksu sa oskudnim kliničkim
simptomima, naročito kada je praćen malim kolapsom pluća. Poremećaj ventilacije zavisi od
veličine kolapsa pluća. Pri djelimičnom kolapsu pluća respiracija ne mora da bude bitno
poremećena jer se iako smanjena ventilacija obavlja preko kolabiranog i zdravog pluća. Za
razliku od spontanog, traumatski pneumotoraks prate bolovi u predjelu rane. Pri velikom kolapsu
pluća smanjena ventilacija pomaže skupljanju intrabronhijalnog sekreta, smanjenju krvnog
protoka kroz kolabirano pluće zbog povećanja vaskularne rezistencije i znaci respiratorne
insuficijencije postaju izrazitiji sa dispnejom, osjećajem gušenja, izraženom cijanozom.
5
