1
UVOD
Smatra se da najpotpunije određenje međunarodnog prava daje mješovita, formalno – materijalna
definicija. U skladu sa ovom definicijom, međunarodno javno pravo bi se moglo odrediti kao
„sistem pravnih pravila u smislu objektivnih, autonomnih imperetiva, koji imaju za cilj da
regulišu pravni položaj i odnose subjekata međunarodnog prava, kao i pravni položaj i odnose
drugih jedinki od međunarodnog interesa“.
1
U kontekstu ovakvog shvatanja međunarodnog javnog prava, za diplomatsko –
konzularno pravo se može reći da predstavlja sastavni deo međunadodnog javnog prava.
2
Ono
dakle sadrži pravila međunarodnog prava koja se tiču odnosa u međunarodnoj zajednici, prije
svega odnosa između država kao osnovnih subjekata međunarodnog prava, ali i odnosa između
država i međunarodnih organizacija i unutar njih.
U današnjem, modernom svijetu, značaj diplomatsko – konzularnog prava je sve veći, te se
njegovo, makar minimalno poznavanje smatra sastavnim dijelom opšte kulture. Dakle o
njegovom poznavanju, sa aspekta moderne države i savremene nauke međunarodnog javnog
prava, nije potrebno ni govoriti.
Bečka konvencija o diplomatskim odnosima od 18. aprila 1961. godine, regulisane su privilegije
diplomatskih predstavnika. Član 10. između ostalog govori o pravu privilegije i imuniteta:
Notifikovaće se ministarstvu inostranih poslova države kod koje se akredituje ili nekom drugom
ministarstvu koje bude ugovoreno:
3
a) imenovanje članova misije, njihov dolazak i konačni odlazak ili prestanak njihovih
funkcija u misiji;
b) dolazak i konačni odlazak lica koje pripada porodici nekog člana misije ili, ako je
potrebno, činjenica da je neko lice postalo ili prestalo da bude član porodice nekog člana
misije;
c) dolazak ili konačni odlazak privatne posluge u službi lica o kojima je rIJeč u gornjem
stavu a) i, ako je potrebno, činjenica da oni napuštaju službu kod tih lica;
d) uzimanje u službu ili otpušanje lica koja prebivaju u državi kod koje se akredituje u
svojstvu članova misije ili u svojstvu privatne posluge s pravom na privilegije i imunitete.
Kad god je to moguće, treba, isto tako, prethodno notifikovati dolazak i konačni odlazak. Takođe
konvencija govori i o dugim, licima kojima ovo pravo pripada.
1
Kraća M., Međunarodno javno pravo, Beograd, 2007., str. 27
2
Mitić M., Đorđević S., Diplomatsko. Konzularno pravo, Beograd, 2007., str. 13
3
Bečka konvencija o diplomatskim odnosima, april 1961., član 10.
2
1. Funkcija diplomatije i područje diplomatskih aktivnosti
Osnovna funkcija diplomatije je predstavljanje svoje države u inostranstvu i
promovisanje njenih interesa i ciljeva. Ona je zadužena da kao instrument provodi vanjsku
politiku koju utvrđuju tijela državne vlasti (predsjednik, vlada, parlament ili druga
ustavom određena tijela), a putem njih grupa koja drži vlast u svojim rukama. Provođenje
vanjske politike i održavanje međunarodnih odnosa s drugim subjektima (državama,
međunarodnim organizacijama i sl.) podrazumijeva i razvoj specifičnih metoda (između
ostalog tu spada i diplomatski protokol) te aparat koji će obavljat tu funkciju (tzv. služba
vanjskih poslova). Jednostavno definisano, zadaće diplomatije su: predstavljati i zastupati, štititi i
obavještavati svoju zemlju, pregovarati.
Gledajući kroz istoriju, može se reći da su razvoj međunarodnih odnosa, promovisanje položaja
vlastite države i spriječavanje rata najvažnije aktivnosti diplomatije. Osim tradicionalnih
političkih, u diplomatske aktivnosti spadaju i ekonomski, kulturni, naučni, vojni i drugi odnosi.
Savremena diplomatija, osim tradicionalnih zadataka, bavi se i problemima ljudskih prava,
nezakonitih migracija, zaštite okoline, učestvuje u borbi protiv terorizma i organizovanog
kriminala, bavi se promocijom i jačanjem demokratije, ali i postizanjem opšteg napretka
(političkog, ekonomskog, kulturnog, naučnog).
1.1. Funkcije diplomatskih predstavništva
Same funkcije, koje diplomatska predstavništva obavljaju u zemljama prijema, su se razvijale
vijekovima i ukupna istorija diplomatije predstavlja prikaz tih funkcija.
Bečka konvencija iz 1961. u svojoj kodifikaciji malte ne samo vrši konstataciju istih i samo na
najopštiji način vrši nabrajanje istih, a samim nabrajanjem nije ograničila broj funkcija, već je
ostavljeno da se one same razvijaju. U članu 3., konvencija predviđa da se funkcije diplomatskih
predstavništva i misija uopšte, po najviše sastoje u:
4
a) Prestavljanju države koja akredituje u državi kod koje se akredituje;
b) Zaštiti, u državi u kojoj se akredituje, interesa države koja akredituje i njenih državljana,
u granicama koje dopušta međunarodno pravo;
c) Pregovaranju sa Vladom države kod koje se akredituje;
d) Obavještavanju, svim dozvoljenim sredstvima, o uslovima i razvoju događaja u državi
kod koje se akredituje i podnošenju izvještaja o tome Vladi države koja akredituje.
e) Unapređivanju prijateljskih odnosa i razvijanju privrednih, kulturnih i naučnih odnosa
izmađu dvije države, države koja akredituje i države kod koje se akredituje.
4
Bečka konvencija o diplomatskim odnosima, april 1961., član 3.
4
Takođe, diplomatski predstavnik se ne može pozvati na imunitet u slučaju da sam tužbom
pokrene postupak, a uslijedi protivzahtjev neposredno vezan za osnovni zahtjev.
Lica sa diplomatskim statusom se oslobađaju plaćanja svih poreza ili taksi, izuzev:
a) posrednih poreza, koji su po svojoj prirodi normalno uključeni u cijenu robe ili usluge;
b) poreza i taksi na privatnu nepokretnu imovinu na teritoriji države prijema, osim ako je ne
posjeduje za račun države koja akredituje, za potrebe misije;
c) nasljednih taksi koje ubira država kod koje se akredituje (izuzev nasljednih taksi za
pokretnu imovinu preminulog člana misije koji nije državljanin zemlje prijema);
d) poreza i taksi na privatne prihode koji potiču iz države kod koje se akredituje i poreza na
kapital koji se naplaćuje na ulaganja u trgovačka preduzeća, čije je sedište u zemlji
prijema;
e) poreza i taksi koje se ubiraju kao naknada za posebne usluge;
f) taksa na registraciju, sudskih, hipotekarnih, i fiskalnih takasa kada se radi o nepokretnoj
imovini.
Administrativno – tehničko osoblje diplomatskih predstavništava i članovi njihovih porodica,
uživaju sve privilegije i imunitete kao i diplomatski predstavnici, ukoliko nisu državljani zemlje
u kojoj se akredituju ili da u njoj imaju stalno prebivalište. Takođe nisu oslobođeni carine
prilikom uvoza, niti su oslobođeni pretresa ličnog prtljaga. Imunitet od građanskog i upravnog
sudstva ograničen je samo na postupke učinjene u vršenju službene dužnosti.
Poslužno osoblje ukoliko nije državljanin zemlje prijema i ukoliko u njoj nemaju stalno
prebivalište, imaju imunitet za djela učinjena u vršenju dužnosti, oslobođeni su poreza i taksi na
plate i izuzeti su od primjene zakona o socijalnom osiguranju, članovi njihovih porodica ne
uživaju nikakav imunitet. I poslužno i administrativno-tehničko osoblje, kao i njihovi članovi
porodica, imau privilegovan položaj prilikom napuštanja zemlje u slušaju oružanih sukoba, bez
obzira da li su državljani zemlje prijema ili imaju stalno mesto prebivališta u njoj.
