Trideset godina kasnije je slavni njemački matematičar Lajbnic (Gottfried Wilhelm von Leibnitz,
1646-1716)   napravio   računsku   mašinu   (računaljka   s   bubnjem)   koja   je,   osim   sabiranja   i
oduzimanja, mogla da izvršava i operacije množenja i djeljenja. I ova mašina je bila u potpunosti
mehanička   i   nije   donijela   nikakvu   novinu   u   tehnologiji,   ali   ipak   predstavlja   ekvivalent
jednostavnog  džepnog  kalkulatora  300  godina prije  pojave  džepnih  kalkulatora  kakve  danas
koristimo.

2. Računaljka s bubnjem

Na  ovom   polju   se  ništa   nije  dešavalo   narednih   150   godina,   sve   dok   Čarls  Bebidž  (Charles
Babbage, 1792-1871), profesor matematike na Univerzitetu Kembridž, nije izumio diferencijalnu
mašinu. Ova, takođe mehanička mašina, je mogla samo da sabira i oduzima, a koristila se za
izračunavanje   tablica   u   pomorskoj   navigaciji.   Mašina   je   projektovana   tako   da   je   izvršavala
uvijek   isti   algoritam,   metod   konačnih   razlika   korišćenjem   polinoma.   Najinteresantnija
karakteristika diferencijalne mašine je njeno rješenja izlaza. Rezultati su upisivani na bakrenu
ploču pomoću čeličnih kalupa. Na izvjestan način, upotrijebljeni metod je nagovjestio kasniju
primjenu write-once medijuma, kao što su bile bušene kartice illi prvi optički diskovi. Mada je
diferencijalna mašina radila priličnno dobro, Bebidž se nije zadovoljavao računskim sredstvom
koje   je   moglo   da   izvršava   samo   jedan   algoritam.   Počeo   je   da   troši   sve   veće   i   veće   sume
sopstvenog   kao   i   veliku   svotu   vladinog   novca,   na   projekat   i   konstrukciju   nasljednika
diferencijalne mašine kojeg je nazvao analitička mašina. Analitička mašina se može smatrati
prvim mehaničkim programabilnim računarom. Ona je imala četiri dijela: memoriju, jedinicu za
izračunavanje,   ulaznu   i   izlaznu   jedinicu   zasnovane   na   principu   bušenih   kartica   (sa
odgovarajućim čitačem i bušačem kartica). Memorija je bila kapaciteta 1000 riječi od po 50
decimalnih cifara i služila je za smještanje promjenljivih i rezultata. Jedinica za izračunavanje je
mogla da prihvati operande iz memorije, da ih sabira, oduzima, množi i dijeli, i da vrati rezultat u
memoriju.   Kao   i   diferencijalna   i   analitička   mašina   je   bila   u   potpunosti   mehanička.   Veliki
napredak u odnosu na diferencijalnu mašinu sastojao se u tome što je analitička mašina bila
računar opšte namjene. Instrukcije su se čitale sa bušenih kartica i izvršavale. Neke instrukcije su
nalagale   prenos   dva   broja   iz   memorije   u   jedinicu   za   izračunavanje,   izvršavanje   određena
operacije nad njima i vraćanje rezultata u memoriju. Druga grupa instrukcija je mogla da izvrši

testiranje broja i uslovno grananje u odnosu na to da li je broj negativan ili pozitivan. Upisivanje
različitih programa na bušene kartice ja omogućavalo da analitička mašina izvršava različita
izračunavanja, dok to nije bio slučaj sa diferencijalnom mašinom. Kako je analitička mašina bila
programabilna, potreban je bio softver, a samim tim i programer. Bebidž je za taj posao najmio
ženu po imenu Ada Avgusta Lovelas, inače ćerku lorda Bajrona. Gospođa Ada je tako prvi
programer na svijetu u njoj u čast je programski jezik Ada dobio ime (naročito zbog činjenice,
što je naknadno utvrđeno, da su svi programi kojie je ona napisala bili korektni). Na žalost
Bebidž nikada nije do kraja realizovao analitičku mašinu zbog njene komlikovane mehaničke
konstrukcije i nesavršenosti tehnologije devetnaestog vijeka. Ipak, njegov rad ima veliki značaj,
s obzirom da i moderni računari imaju sličnu strukturu, pa se može reći da je Bebidž praotac
modernih digitalnih računara.

3. Diferencijalna mašina 4. Analitička mašina

Kako su sva pomenuta računska sredstva bila mehanička, za praktične početke razvoja
električnih računara uzimaju se tridesete i četrdesete godine XX vijeka. Prvi veliki korak u
razvoju ovih mašina načinio je njemački student tehnike Konrad Zuse koji je tokom treidesetih
godina napravio niz automatskih računskih mašina zasnovanih na tehnologiji elekrtmagnetnnih
releja. Interesantno je to da Zuse nije bio upoznat sa Bebidžovim radom. Njegove mašine su
uništene u bombardovanjima tokom II svjetskog rata, tako da one nisu uticale na dalji razvioj u
ovoj oblasti. Ipak, Zuse je jedan od pionira na ovom polju.

Nešto kasnije su Džon Atanasov (John Atanasoff) sa Ajova Stejt Koledža i Džordž Stibic
(George Stibbitz) iz Belovih Laboratorija projektovali kalkulatore. Atanasovljeva mašina je bila
jako napredna za ono vrijeme. Koristila je binarnu aritmmetiku i imala kondenzatore kao
memorijske elemente koji su se povremeno osvježavali radi spriječavanja curenja naelektrisanja.
Savremeni dinamički RAM čipovi upravo rade na ovom principu. Međutim, ova mašina nije