Odlomak

UVOD

Fenomen javnih preduzeća je veoma značajan za sve savremene privrede, zato je primio veliku pažnju u ekonomskoj literaturi. Zbog raznovrsnosti oblika u kojima se javljaju, pri razmatranju javnog preduzeća, potrebno je prije svega definisati pojam i vrste javnih preduzeća. Zatim je važno odrediti kojim se djelatnostima, javna preduzeća, bave, kao i njihov značaj i neophodnost osnivanja. Zbog specifičnosti ovog oblika preduzeća, ona su i predmet posebnog zakonskog regulisanja, uz korištenje određenih instrumenata kojima se utiče na njihovo poslovanje. Na kraju treba ispitati efikasnost ovih preduzeća sa ekonomske tačke gledišta.

1. Pojam i vrste javnih preduzeća

Javno preduzeće je preduzeće koje obavlja djelatnost od opšteg interesa, a koje osniva država, odnosno jedinica lokalne samouprave.
Razlike koje postoje između raznih zemalja, raznih djelatnosti, kao i različite osobine javnih preduzeća tokom vremena, dodatno su otežale pokušaje da se precizno definiše pojam javnog preduzeća. Imajući u vidu ove razlike, javna preduzeća se na najopštiji način mogu definisati kao preduzeća čije se osnivanje i funkcionisanje može dovesti u vezu sa javnim (opštim) interesom i u kome javna vlast (država) u potpunosti ili djelimično obavlja ulogu preduzetnika.
Najbitnije karakteristike javnih preduzeća je da se ona osnivaju sa ciljem da proizvode i alociraju dobra koja su od vitalnog značaja za odrađeno društvo, kao i da je njihovo poslovanje u javnom interesu. Sljedeća karakteristika ovih preduzeća je da su ona najčešće u privilegovanom položaju, koji im omogućava država ili da imaju svojstva prirodnog monopola. Takođe bitno je napomenuti da su javna preduzeća predmet posebne zakonske regulacije. Pojmovi „esencijalna dobra“ i „javni interes“ su nedovoljno precizni, pa se u zavisnosti od političkih sistema i ciljeva vlasti, javlja razlika u zastupljenosti javnih preduzeća u privredama različitih zemalja.
Javna preduzeća su najčešće u položaju prirodnog monopola, koji su uslovljeni nedostacima tržišnih mehanizama kod nekih djelatnosti. Ovaj oblik se javlja kada tehnologija proizvodnje uzrokuje visoke fiksne troškove, dok se dugoročni ukupni prosječni troškovi smanjuju paralelno s povećanjem obima proizvodnje pa tada, takav sektor ima stalno rastuće prinose na obim. U tim uslovima, jedan proizvođač će biti u stanju da opslužuje cijelo tržište, sa nižim troškovima nego bilo koja druga dva, samim tim će konkurencija biti ekonomski neracionalna i u pojedinim slučajevima i tehnički neizvodiva (duplo kopanje gasovodnih i vodovodnih instalacija). Kako bi se obezbjedila snabdjevenost cijelog društva, dobrima koja su proizvod ovih djelatnosti, najbolje je da ona budu u državnom, tj. u javnom vlasništvu. Zbog značaja za društvo, s jedne strane i monopolskog položaja, sa druge, javna predzeća zahtjevaju posebne oblike regulisanja ovih preduzeća.
Visoke inicijalne investicije u opremu za pojedine djelatnosti, su jedan od razloga zašto privatni sektor ne nalazi interes u tim djelatnostima, pa je država jedina koja može da obezbijedi sredstva za takva ulaganja.

No votes yet.
Please wait…

Prijavi se

Detalji dokumenta

Više u Seminarski radovi

Više u Skripte

Komentari

Click to access the login or register cheese