osobine javnih preduzeća tokom vremena, dodatno su otežale pokušaje da se precizno
definiše pojam javnog preduzeća. Imajući u vidu ove razlike, javna preduzeća se na
najopštiji način mogu definisati kao preduzeća čije se osnivanje i funkcionisanje može
dovesti u vezu sa javnim (opštim) interesom i u kome javna vlast (država) u potpunosti ili
djelimično obavlja ulogu preduzetnika.

Najbitnije karakteristike javnih preduzeća je da se ona osnivaju sa ciljem da

proizvode i alociraju dobra koja su od vitalnog značaja za odrađeno društvo, kao i da je
njihovo poslovanje u javnom interesu. Sljedeća karakteristika ovih preduzeća je da su ona
najčešće u privilegovanom položaju, koji im omogućava država ili da imaju svojstva
prirodnog monopola. Takođe bitno je napomenuti da su javna preduzeća predmet posebne
zakonske regulacije. Pojmovi „esencijalna dobra“ i „javni interes“ su nedovoljno precizni,
pa se u zavisnosti od političkih sistema i ciljeva vlasti, javlja razlika u zastupljenosti javnih
preduzeća u privredama različitih zemalja.

Javna preduzeća su najčešće u položaju prirodnog monopola, koji su uslovljeni

nedostacima   tržišnih   mehanizama   kod   nekih   djelatnosti.   Ovaj   oblik   se   javlja   kada
tehnologija   proizvodnje   uzrokuje   visoke   fiksne   troškove,   dok   se   dugoročni   ukupni
prosječni troškovi smanjuju paralelno s povećanjem obima   proizvodnje pa tada, takav
sektor ima stalno rastuće prinose na obim.  U tim uslovima, jedan proizvođač će biti u
stanju da opslužuje cijelo tržište, sa nižim troškovima nego bilo koja druga dva, samim tim
će   konkurencija   biti   ekonomski   neracionalna   i   u   pojedinim   slučajevima   i   tehnički
neizvodiva (duplo kopanje gasovodnih i vodovodnih instalacija). Kako bi se obezbjedila
snabdjevenost cijelog društva, dobrima koja su proizvod ovih djelatnosti, najbolje je da ona
budu   u   državnom,   tj.   u   javnom   vlasništvu.   Zbog   značaja   za   društvo,   s   jedne   strane   i
monopolskog položaja, sa druge, javna predzeća zahtjevaju posebne oblike regulisanja
ovih preduzeća.

Visoke inicijalne investicije u opremu za pojedine djelatnosti, su jedan od razloga

zašto privatni sektor ne nalazi interes u tim djelatnostima, pa je država jedina koja može da
obezbijedi sredstva za takva ulaganja.

Djelatnost od opšteg interesa obavljaju javna preduzeća. Djelatnost od opšteg

interesa mogu obavljati i drugi oblici preduzeća, dio preduzeća i preduzetnik, u skladu sa
saveznim zakonom kojim se uređuje pravni položaj preduzeća, zakonom kojim se uređuje
položaj preduzetnika, ovim zakonom i zakonom kojim se uređuje obavljanje djelatnosti od
opšteg interesa, kad im nadležni organ povjeri obavljanje te djelatnosti.

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK