1
PREGLED TIPOVA STANIŠTA I KARAKTERISTIČNIH VRSTA ZA
BOTANIČKI DEO TERENSKE NASTAVE 2
tekst priredili: dr Boris Radak i prof. dr Goran Anačkov
Izvorni tip vegetacije na području Mediterana, pa i primorskog dela Crne Gore jesu
večnozelene mediteranske šume, a na višim nadmorskim visinama i vlažnijim mestima i
mešovite listopadne mediteranske šume. Međutim, ovakvi tipovi vegetacije su usled jakog
antropogenog uticaja, prisutnog u regionu Mediterana više hiljada godina, uglavnom degradirane
u forme vegetacije kao što su makija, garizi i vegetacije kamenjara i pseudostepa. Pored ovih
tipova vegetacije, na području Čanja i Ulcinja tj. području koje je obuhvaćeno terenima u okviru
predmeta Terenska nastava II sreću se još biljne zajednice stena i kamenitih zidova, vegetacija
obala (peščanih i kamenitih) i različiti tipovi ruderalne vegetacije. U daljem tekstu sledi kratak
pregled vegetacije tj. tipova staništa u kojima se odvija terenski rad iz botanike u okviru
predmeta Terenska nastava II. Dole prikazani tipovi vegetacije poslužiće za obeležavanje staništa
na etiketama herbarske zbirke. U okviru svakog tipa staništa nalaze se prepoznatljive vrste i
njihovi pojedini specifični delovi – organi koji predstavljaju najuočljivije determinišuće
karaktere.
Staništa:
1) Mediteranske večnozelene šume
2) Mediteranske mešovite listopadne šume
3) Makija
4) Garig
5) Zeljasta vegetacija na kamenitoj podlozi - pseudostepa
6) Vegetacija uz morsku obalu
7) Ruderalna staništa
8) Dekorativna dendroflora
2
1) Mediteranske večnozelene šume
Slika 1. Fragment mediteranske zimzelene šume sa alepskim borom (Crna Gora, Luštica; foto: B.
Radak)
Mediteranske večnozelene šume su danas svedene na fragmente prvobitnih šuma, koje su
prekrivale najveći deo obale i ostrva mediteranskih mora, uključujući time i Jadransko more.
Glavni graditelji ovih šuma su četinarske vrste iz roda
Pinus
(
P. halepensis
),
P. brutia, P. pinea
i
P. nigra
), kao i zimzeleni hrast crnika –
Quercus ilex
. Alepski bor (
P. halepensis
) formira
šume na svim tipovima zemljišta i do nadmorske visine od 1.000 m. Zastupljen je u priobalnom
području Jadranskog mora i severne Grčke, dok ga u pravcu istoka (istočnoegejska ostrva, Krit,
Trakija) zamenjuje
P. brutia
. U toku trajanja Terenske nastave II, sastojine sa ovom vrstom bora
mogu se videti u zaleđu Velike ulcinjske plaže u vidu uskog pojasa, gde se ovom boru pridružuje
i
P. nigra
. Čiste, prirodne sastojine alepskog bora, na području Crne Gore, ograničene su, pre
svega, na prostor poluostrva Luštica (Plavi horizonti, uvala Oblatno, uvala Mirišta itd.).
Dalmatinski crni bor (
P. nigra subsp. dalmatica
), zajedno sa pinjolom (
P. pinea
) formira
četinarske šume na području Dalmacije. U spratu žbunja ovih šuma (bez obzira na to koja vrsta
bora je dominantna) sreću se biljne vrste koje su karakteristične za makiju i garig –
Juniperus
oxycedrus
,
Quercus ilex
,
Coronilla emeroides
,
Pistacia lentiscus
,
Myrtus communis
,
Phyllyrea
media
,
P. latifolia
,
Olea oleastrum
,
O. europaea
,
Arbutus unedo
,
Erica arborea
, a često i
Ruscus
aculeatus
i
Asparagus acutifolius
.
4
b
a
c
Slika 3.
Quercus ilex
: a) habitus, b) muške cvasti, c) grančice sa plodovima
a
Slika 4.
Coronilla emeroides
: a) habitus biljke u cvetu, b) grančica sa neparno perasto složenim
listovima i tankom, dugačkom, visećom mahunom
