4. LUKE NAUTIČKOG TURIZMA
Početak razvoja ljudske civilizacije vezan je za more. More se koristi u različite svrhe i
na različite načine, a prvenstveno u funkciji prometa, kao prirodna saobraćajnica.
Približno 70% zemljine kugle pokriveno je morem. Uz vazdušno prostranstvo, more je
najveći besplatni infrastrukturni potencijal. Luke i pristaništa na morima su mesta gde
brodovi ukrcavaju i iskrcavaju robu i putnike. Danas luke, lučice i pristaništa dobijaju još
jednu ulogu - prihvat nautičkih turista.
Nautički turizam je danas dostigao masovne razmere u svim razvijenim krajevima sveta,
posebno u Evropi i SAD. Trenutno u raznim pomorskim zemljama sveta razmešteno je i
plovi oko sto pedeset miliona plovila nautičkog turizma (jahte, jedrilice, motorni čamci,
čamci i ostala plovila). U isto vreme u nautički turizam aktivno je uključeno, radi
rekreacije, blizu petsto miliona ljudi u njegovoj opštoj rekreaciji, psihosomatskom
uravnoteženju i zdravoj razonodi. Iskustva u svim razvijenim turističkim zemljama u
svetu pokazuju da ni u jednoj regiji uz topla mora ne može biti intenzivnog i uspešnog
turističkog prometa bez učešća i razvoja nautičkog turizma. Turistički promet na moru,
bez obzira na sve druge turističke vrednosti i pogodnosti, ostaje hendikepiran ako ga ne
prati i odgovarajuća savremena nautička ponuda i infrastruktura.
Pod nautičkom infrastrukturom se podrazumijevaju četiri tipa baza za nautički turizam:
lučice, marine, rekreacijske baze i brodomarine, prema pretežnim vrstama delatnosti koje
se na njima odvijaju.
1
Lučice
prvenstveno obavljaju lučku delatnost;
marine
pružaju kompletne usluge
nautičkim turistima i njihovim plovilima;
rekreacijske baze
, pored akvatorije za plovila,
imaju i prostore za sportska igrališta i društvene igre, a vezane su uz velika turistička
naselja i gradove;
brodomarine
prvenstveno pružaju servisne usluge za turistička plovila
i smeštene su uz veća ili manja remontna brodogradilišta.
Većina autora, koji se bave problemom nautičkog turizma, definišu pojam
luke za
nautički turizam
.
Pod lukama za nautički turizam se podrazumijevaju: sidrišta, privezišta, suve marine i
marine.
Sidrište
je dio akvatorije namijenjen za prihvat plovnih objekata u uvali zaštićenoj od
nevremena.
Privezište
je dio akvatorije i obale uređen za pristajanje plovnih objekata i opremljen
sredstvima za vez.
Suva marina
je ograđeni dio obale uređen za pružanje usluga čuvanja i održavanja
plovnih objekata te pružanje usluga transporta plovnog objekta u vodeni prostor ili iz
vodenog prostora do suve marine.
Marina
je dio akvatorije i obale posebno sagrađen i uređen za pružanje usluga veza,
1
Pomorska enciklopedija, Jugoslovenski leksikografski zavod, Zagreb 1978
čuvanja i održavanja plovnih objekata te smještaja i opsluživanja turista - nautičara u
plovnim objektima ili u smještajnim objektima marine.
Marina je specijalizovana turistička luka uz prirodno ili veštački zaštićene vodne
površine (mora, jezera, reke i kanali) osposobljena za prihvat, opskrbu i opsluživanje
nautičara, te za prihvat, opskrbu, čuvanje, održavanje i opremanje plovila na vezu i
mogućnošću korištenja plovila u svakom trenutku
2
.
Brodomarine
, kao servisne ustanove, dopunjavaju cjelinu nautičke infrastrukture.
4.1. MARINE
Marine, kao faktor nautičkog turizma, predstavljaju veoma važan i ograničavajući
činilac u njegovom razvoju.
Francuska je prva evropska zamlja koja je uočila značenje novog masovnog fenomena -
nautičkog turizma, pa je planski, svjesna svojih prirodnih i radom stvorenih vrijednosti,
potpomogla izgradnju brojnih marina za prihvat sve veće turističke flote. Marina, kao
osnovni objekt nautičkog turizma, razvijena je i uređena tako da u sebi sjedinjuje više
društvenih, rekreacijskih, uslužnih, trgovačkih i administrativnih djelatnosti, namjenjenih
da zadovolje potrebe njenih posjetilaca.
Francuske marine na obali Sredozemnog mora postale se uzor ostalim zemljama Zapadne
Evrope i Sredozemlja kojima nedostaju prikladne turističke luke za smještaj flote
domaćih i stranih nautičkih entuzijasta. Na svojih 500 kilometara obale Sredozemnog
mora Francuska je stvorila evropsko i svjetsko središte turizma, prvo na Azurnoj obali, a
zatim je na neprivlačnom obalnom potezu Languedoc - Roussillon planski podigla više
rekreacijskih turističkih cantara sa 12 marina u kojima ima 8000 vezova.
Vremenom se razvilo više vrsta i tipova marine jer one ne predstavljaju unificirane
infrastrukturne objekte koji ne podliježu promjenama. Savremene marine mogu se
podijeliti po nekoliko kriterijuma na sledeće vrste:
S obzirom na položaj vodenog dijela u odnosu na kopno
može biti otvoreni,
poluuvučeni, uvučeni i potpuno uvučeni tip marine.
Prema tipu izgradnje i nivou opremljenosti
razlikuje se američki, evropski i
mediteranski tip marine.
3
Prema odnosu vlasništva
marine mogu biti privatne, komunalna i javna.
U
odnosu na lokaciju
marine se dijele na morske, jezerske i riječne.
2
Pravilnik o razvrstavanju, minimalnim uvjetima i kategorizaciji objekata nautičkog turizma, Institut za
turizam, Zagreb, 1990.godina
3
Američki tip -
jednostavna, kvalitetna i relativno jeftina izgradnja, funkcionalan razmještaj sadržaja.
Evropski tip
- u arhitektonskom smislu nema jedinstven tip izgradnje, slabije je opremljena i u prosjeku,
ima manji kapacitet od američke.
Mediteranski tip
- manji kapacitet, arhitektonski projektovana u
mediteranskom stilu gradnje.
Slika br.4 Marina (poluuvučeni tip)
4.1.1. Funkcije marine
Marina je međunarodni pojam koji označava specijalizovanu turističku luku na obali
mora, rijeka, kanala i jezera. U Zapadnoj Evropi marine se često nazivaju i lukama za
jahte, a imenom i djelatnošću su vezane za određeni nautički ili sportski klub. Marina je
osnovni objekat nautičkog turizma, dakle skup objekata, uređaja i opreme na vodenoj i
kopnenoj površini koji služe potrebama nautičkih turista. Marine su dobro zaštićene luke,
privlačno uređene i dovoljno opremljene za smeštaj manjih plovnih objekata i za njihovo
održavanje; one su ujedno sastajalište vlasnika i korisnika tih objekata
4
.
Usluge koje pruža marina, mogu se podijeliti na:
glavne
(usluga veza),
sporedne
(priključci na struju i vodu, odlaganje smeća, administrativne usluge, pomoć pri spuštanju
i vađenju plovila u/iz vode, servis plovila, opskrba namirnicama, sportskom opremom i
sl. i
dodatne
usluge zabave, sporta i rekreacije.
Imidž marine čini zbir nivoa kvaliteta glavne i sporednih usluga i odgovarajućeg
asortimana i kvaliteta dodatnih usluga.
U marini se odvija nekoliko djelatnosti:
Lučke djelatnosti: prihvat, čuvanje i otpremanje plovila te carinska, zdravstvena,
radio služba i meteorološka služba;
trgovačko servisne: opskrba gorivom, hranom, rezervnim dijelovima, veće i
manje popravke i prodaja plovila, pružanje ličnih usluga, prodaja sportske robe,
mjenjačka, agencijska i PTT služba,
ugostiteljsko-zabavne,
sportsko-rekreativne i društvene,
promocijske aktivnosti za turizam i nautiku.
Obim pojedinih djelatnosti u marini zavisi od njene lokacije, prirodnim i radom stvorenih
uslova, saobraćajnih veza, planiranih ciljeva i ekonomskih mogućnosti.
5
Iz djelatnosti
koje se odvijaju u marini proizlaze njene osnovne funkcije:
boravak plovila
održavanje plovila
opsluživanje plovila koja dolaze morem
opsluživanje plovila koja dolaze kopnom
čuvanje plovila
boravak nautičkih turista
4
Pomorska enciklopedija, Jugoslovenski leksikografski zavod, Zagreb 1978.godina
5
Pomorska enciklopedija, Jugoslovenski leksikografski zavod, Zagreb 1978.godine
opsluživanje nautičkih turista
4.1.2. Izgradnja marina za nautički turizam
Zbog znatnog udjela u privredi i ukupnoj ekonomiji, a posebno zbog izgradnje kapaciteta
potrebnih za njegovu realizaciju na neiskorištenim morskim i obalnim resursima, nautički
turizam privlači sve veću pažnju u cijelom svijetu.
Luke nautičkog turizma postaju mjesta realizacije tog segmenta turizma. Radi toga je
neophodno obratiti pažnju na njihovo pozicioniranje. Lokacija za izgradnju marine mora
se pažljivo odabrati kako bi zadovoljila sadržaje koji će joj omogućiti kvalitetan razvoj,
sa jedne strane i usuglašavanje tih aktivnosti sa stvarnim mogućnostima održivosti
prirodnog potencijala, sa druge strane.
Nautički turizam, svojom specifičnom aktivnošću i potrebom za prostorom oko obalnog
ruba, odnosno u prostoru javnog morskog dobra, potencira probleme zaštite prirode, a
uređenje prostora, s tim, postaje sve važnije.
Shvatanje obalnog područja kao integrisanog morskog i kopnenog prostora
podrazumijeva njegov uravnoteženi razvoj. On mora biti održiv na duži period, što
naglašava važnost razumnog upravljanja prirodnim bogatstvima, pri čemu je taj prostor
jedan od najvažnijih resursa. Treba imati na umu da se prostor se može tretirati kao
neobnovljivi prirodni resurs jer, jednom iskorišćen za neku aktivnost, postaje, zbog
zakonskih, socijalnih i ekonomskih razloga teško dostupan za druge aktivnosti. To
naglašava važnost ovog kriterijuma kod određivanja prioriteta pri izboru makro i mikro
lokacije za izgradnju marina za nautički turizam.
Razvojem nautičkog turizma intenzivirat će se izgradnja luka posebne namjene (luka
nautičkog turizma), pri čemu može doći do negativnih promjena u prostoru, ako se
nautički turizam sistemski ne planira. Radi toga je neminovno utvrditi kapacitet obalnog
područja (uzimajući u obzir i akvatorijalni dio), što podrazumijeva utvrđivanje
maksimalnog broja korisnika koje neki prirodni resurs (ekosistem) može primiti, a da se
ne ugrožava njegov prirodni kvalitet.
Planiranjem (u idejnoj fazi planiranja) se utvrđuju kriterijumi koji su, u stvari, smjernice
za praktičnu realizaciju prihvaćenih planskih i razvojnih ciljeva.
Da bi se pristupilo izgradnji marine za nautički turizam, potrebno je realizovati
sveobuhvatne, naučno utemeljene, pripremne radnje:
Prostorno planiranje i izbor lokacije za izgradnju marine
Vrednovanje i optimizacija lokacije za izgradnju marine
Programiranje
Projektovanje
4.1.2.1.Prostorno planiranje i izbor lokacije za izgradnju marine
