Pravni fakultet PIM Univerziteta u Lukavici
Seminarski rad iz predmeta Nacionalna istorija
Tema:
Povelje kao izvor
srpskog srednjovjekovnog prava
Mentor : Kandidat :
Decembar, 2014. godine
[4]
3. SADRŽAJ SREDNJOVJEKOVNIH SRPSKIH POVELJA
U srednjem vijeku najzanačjniji pisani izvori za istoriju srednjeg vijeka su bili:
-
žitije – zapisi posvećeni životu vjerskih službenika;
-
ljetopisi – istorijski spisi sastavljeni od kratkih i jednostavnih bilješki;
-
zapisi – kratke bilješke koje govore o ratovima, nevoljama i ličnim sudbinama;
-
natpisi – kratki tekstovi sačuvani na tvrdom materijalu i
-
povelje – pravna dokumenta koje su izdavali vladari, pisali ih pisari i bili
označavani ili potvrđivani svečanim pečatom.
Ono što karakteriše sam srednji vijek su bili srednjovekovni kmetovi (zavisni seljaci)
koji su bili potčinjeni feudalnom gospodaru ili vlastelinu. Vlastela su bili ili vitezovi koji
su posjedovali manji ili velmože koji su posjedovali veći dio zemljišta. U feudalnoj
srpskoj državi do donošenja Dušanovog zakonika pravni život je bio regulisan
pretežno nepisanim običajnim pravom. Kao prvi pisani pravni izvori pojavljuju se
povelje izdate od strane srednjovjekovnih srpskih vladara.
Srpsko običajno pravo i
pravo sadržano u poveljama i međunarodnim ugovorima srpskih vladara je kasnije
ugrađeno u Dušanov zakonik, što još više daje na značaju nastanku povelja kao
prvog pisanog pravnog izvora.
Povelje spadaju među najstarije pisane dokumente. Izdavali su ih vladari, ugledni
vlastelini i najmoćniji feudalci kojima se proklamuju, preciziraju i javno saopštavaju
određena prava, privilegije i pokloni.
Sadržaj povelja je bio različit u zavisnosti od same vrste povelje. Darovnice
najpoznatijih srpskih vladara sadrže zakonodavne odredbe za sveštenstvo i crkvene
starješine, kao i sve druge slojeve stanovništva. Ponekad se u njima daje i popis
stanovništva, opis nekog istorijskog događaja, navodi legenda o postanku nekog
mjesta. Povelje u kojima se vladar odriče svojih prava u korist crkve nazivaju se
„imunitetne formule“. U njima se navode sve obaveze, takse, globe koje zavisno
stanovništvo više ne treba da daje vladaru, nego crkvi. Povelje koje u kasnijem
periodu izdaju strani vladari imaju skoro identično značenje i u vezi su sa držvno-
pravnim uređenjem države koja ih izdaje, pa povelja nekada ima i ustavne elemente.
