4
1. UVOD
Računovodstvo je disciplina koja se bavi zapisom svih finansijskih transakcija koje
se dogode u jednoj poslovnoj organizaciji. Isključivo je historijskog karaktera, odnosno
zapisuju se podaci koji se mogu dokazati da su se već dogodili (nikako ono što smatramo da
će se tek dogoditi u bližoj ili daljoj budućnosti). Računovođa je osoba koja vrši zapise (vodi
račune) u poslovne knjige. Prema propisima o porezu na dohodak dvije su knjige od izuzetne
važnosti: Knjiga prihoda i rashoda i Knjiga prometa.
Za poslovanje preduzeća u obliku društva s ograničenom odgovornošću najbitnije
knjige se glavna knjiga i pomoćne analitičke knjige poput analitičkog knjigovodstva kupaca,
analitičko knjigovodstvo dobavljača, analitičko knjigovodstva proizvodnje, analitičko
knjigovodstva trgovačke robe. Uz knjigovodstvo, računovođa se bavi poreznom tematikom i
popunjavanja raznih statističkih obrazaca koji su potrebni s obzirom na vrstu djelatnosti.
Osim te dvije knjige, zapisa koje jedna poslovna organizacija treba voditi je više, u zavisnosti
od vrste organizacije te razmjera do kojih se proteže njena poslovnost. U okviru seminarskog
rada biće analizirani računovodstveni ciklusi.
6
nisu bili adekvatni za probleme koji su nastajali u poslovima kada su se pojavljivali
višestruki investitori, tako da je postepeno nastalo dvojno knjigovodstvo, najprije u sjevernoj
Italiji u 14. vijeku, gdje su trgovci počeli zahtijevati više finansijskog kapitala nego što je
jedan investitor mogao sam da investira. Razvoj dioničkih društava je stvorilo mnogo veći
broj korisnika račuvodstvenih izvještaja, pošto investitori koji nisu imali dovoljno znanja o
pojedinim poslovnim operacijama, oslanjali su se na računovođe od kojih su dobijali
potrebne informacije. Ovaj razvoj je rezultirao podjelom računovodstvenih sistema za
unutrašnje (npr. računovodstvo za menadžement) i vanjske (npr. finansijsko računovodstvo)
potrebe, te na kraju zbog usložnjavanja državnih regulacija i rastuće potrebe za nezavisnom
provjerom, razvila se i oblast revizije.
Danas, računovodstvo se ponekad naziva i "jezikom biznisa" jer je ključni oslonac
finansijskog izvještavanja i poslovnih informacija o poslovnim događajima za mnoge grupe
korisnika. Računovodstvo koje se zasniva na izvještavanju za osobe koje su unutar poslovne
organizacije (firme, kompanije) naziva se menadžersko računovodstvo a koristi se za
prikupljanje informacija za zaposlenike, menadžere, vlasnike i revizore. Menadžersko
računovodstvo se uglavnom bavi pružanjem osnove za donošenje menadžerskih ili
operativnih odluka.
Računovodstvo koje pruža informacije ljudima izvan poslovne organizacije
(preduzeća) naziva se finansijsko računovodstvo i daje informacije za trenutne i potencijalne
dioničare, kreditore poput banaka, dobavljača, finansijskih analitičara, ekonomista i
državnih agencija. Pošto svaki od tih korisnika ima različite potrebe, prezentacija
finansijskih izvještaja je veoma strukturirana i regulirana je mnogobrojnim pravilima i
zakonima, za razliku od menadžerskog računovodstva. Organ koji na međunarodnom nivou
regulira finansijsko računovodstvo zovu se Općeprihvaćeni računovodstveni principi ili
GAAP.
3
U okviru seminarskog rada biće analizirana osnovna načela računovodstva.
Računovodstvena načela predstavljaju osnovna pravila usvojena od strane
računovodstvena teorije i prakse, koja daju okvir koji određuje koja je informacija uključena
u financijski izveštaj i kako ta informacija treba da bude predstavljena.
4
Računovodstvena
načela nisu prirodni znakovi, ona ne postoje u prirodi da bi se otkrila. Njih su izmislili ljudi u
smislu zadovoljenja najvažnijih ciljeva financijskog izvještaja. U osnovna računovodstvena
načela se ubrajaju:
5
načela dvostrukog obuhvatanja poslovanja, načelo poslovne jedinice,
3
Lung, H., (2009)., Fundamentals of Financial Accounting. Elsevier, str. 55.
4
Krajčević F., (1976)., Analiza poslovanja poduzeća, Informator, Zagreb, str. 89.
5
Elliot, B., Elliot, J., (2004)., Financial accounting and reporting, Prentice Hall, London, str. 57.
7
načelo kontinuiteta poslovanja, načela novčanog mjerila, načelo historijskog troška, načelo
uzročnosti, te. načelo opreznosti.
2.1.
Analiza i kontrola dokumenata
Računovodstvo je aktivnost u preduzeću koja evidetira, sumira i intepretira
ekonomske promjene u vezi sa preduzećem. Cilj je da obezbjedi finansijske informacije
neophodne za donošenje ekonomskih odluka od interesa za aktivnost preduzeća.
Računovodstvo priprema i analizira podatke o poslovanju preduzeća za: korisnike u
preduzeću (za potrebe kontrole, analize, planiranja i odlučivanja) i te podatke obezbjeđuje
upravljačko računovodstvo, te za korisnike izvan preduzeća (akcionari, poreski organi,
povjerioci, državni organi i dr.), a te podatke obezbjeđuje tzv. finansijsko računovodstvo.
Računovodstveno planiranje podrazumjeva predviđanje budućeg poslovanja. Podaci
plana se koriste prilikom ocjene uspješnosti poslovanja, kada se ostvareni rezultati upoređuju
sa planiranim itd. Kontrola poslovanja predstavlja nadzor nad upotrebom i utroškom
sredstava i izvora sredstava preduzeća. Analizom poslovanja ispituju se upotreba i način
obavljanja funkcija preduzeća. Najčešći oblici računovodstvene analize su: analiza
izvršenja plana, analiza troškova, analiza prihoda, analiza uspješnosti, analiza
finansijskog stanja i analiza bilansa koja se smatra najstarijim vidom analize i kojoj su
posvećeni mnogi teoretski i stručni radovi.
6
Za analizu se koriste brojni podaci i iz njih izvedeni pokazatelji stanja, poslovanja, i
uspešnosti poslovanja, kao i njhova kombinacija za jedan obračunski period (statička
analiza) ili u nizu uzastopnih poslovnih godina (dinamička analiza). Rezultati
računovodstvene analize prezentuju se u napomenama uz finansijske izvještaje ili u
posebnim dokumentima Kontrola je stalna, sistemska i naučno fundirana aktivnsots
sračunata na provjeru efikasnosti poslovanja preduzeća. Računovodstvena kontrola
podrazumijeva stalno, tekuće ispitivanje ispravnosti i istinitosti podataka i informacija o
poslovanju i sprovodi se od strane internih organa.
7
Knjigovdstvena dokumenta se konrolišu (pregledaju) prije evidentiranja nastalog
poslovnog događaja, te kontrolu u preduzeću obavlja posebno lice, koje se naziva kontrolor
ili likvidator. Vrste kontrola: formalna kontrola, računska kontrola, suštinska kontrola.
6
Perović S., Andrijašević M., (2009)., Teorija i analiza bilansa, Megatrend univerzitet/Fakultet za
menadžment, Zaječar, str. 15.
7
Krajčević F., (1976)., Analiza poslovanja poduzeća, Informator, Zagreb, str. 63.
