Maturski rad Dejan Popović
3
Uvod
Teorija saobraćajnog toka predstavlja naučnu oblast koja izučava uslove
odvijanja saobraćaja na putu. Teorija saobraćajnog toka svrstava se u
mlade naučne discipline čiji koreni datiraju oko tridesetih godina ovog veka.
Početak njenog razvoja vezuje se za primenu teorije verovatnoće u
opisivanju odredjenih karakteristika saobraćajnog toka.
Osnovni zadaci teorije saobraćajnog toka su istraživanje i definisanje
osnovnih veličina saobraćajnih tokova i karakteristika tih veličina, kao i
istraživanje zavisnosti osnovnih veličina saobraćajnog toka kao osnove za
analizu uslova odvijanja saobraćaja i upravljanja saobraćajnim tokovima na
putnoj mreži.
Sva vozila koja se kreću posmatranim delom puta su istog izvorišta i imaju
isti cilj putovanja, čine saobraćajni tok. Ako se posmatra odvijanje saobraćja
na jednoj deonici puta, može se videti da se vozila kreću različitim brzinama
na pojedinim delovima deonice, da se međusobno pretiču i da jedno vozilo
svojim načinom kretanja utiče na druga vozila. Što je broj vozila na deonici
veći, to će i ovi uticaji biti izraženiji.
Osnovno pri povećanom obimu saobraćaja, čijem razrešenju i
međusobnom usaglašavanju treba rešiti, jeste da se ostvare što veća
bezbednost , što veća brzina savlađivanja deonice, što bolje iskorišćavanje
kapaciteta saobraćajnice i da se izbegne zagušenje. Način na koji se
saobraćajni tok odvija utiče na mogućnost razrešavanja i usaglašavanja
ovih problema.
Saobraćajni tokovi će se odvijati u zavisnosti od sledećih faktora:
tehničko-eksploatacionih karakteristika puta (širina, podužni nagib,
zakrivljenost, stanje kolovoza itd.);struktura toka, tj. vrste vozila u toku
(putnička, teretna, autobusi, autovozovi, traktori, motocikli itd.); svojstva
vozila (gabaritne dimenzije, vučne karakteristike, efikasnost kočionog
sistema itd.); regulativnih mera (ograničenja brzine, zabrane preticanja itd.);
vremenskih prilika (sneg, kša, suvo) i doba dana.
Maturski rad Dejan Popović
5
Praktična namjena opštih saznanja iz teorije saobraćajnog toka ogleda se u
sljedecem :
- Vrednovanje postojeće mreže ili njenih pojedinih dijelova, sa gledišta
udovoljenja zahtjeva dostignutog i očekivanog saobraćaja, u cilju
utvrđivanja realnih potreba za poboljšanjem postojeće mreže ili njenih
pojedinih dijelova u dinamici vremena;
- Na osnovu ovog vrednovanja vrši se identifikacija nastanka uskih grla, kao
i kvalitativno definisanje adekvatnih mjera koje treba preduzeti u cilju
eliminisanja uskih grla;
- Vrednovanju mogućnosti projektovane mreže ili njenih pojedinih dijelova;
- Stvaranju odgovarajućeg alata potrebnog za definisanje neophodne
analitičke osnove, o uslovima odvijanja saobraćaja na posmatranim
mrežama pri dostignutim i očekivanim zahtjevima saobraćaja, koja je
potrebna za planiranje i raspodjelu saobraćajnih tokova, programiranje
transportnih zadataka na mreži i dr.
Problem mjerenja veličina koje opisuju saobracajni tok predstavlja centralni
i osnovni problem koji se javlja u svim sektorima drumskog saobraćaja i
transporta.
Načini provođenja i kvaliteta ovih mjerenja mogu se međusobno toliko
razlikovati da njihovi rezultati često nisu odmah usporedivi, tako da mogu
uticati na analize i faze planiranja koje eventualno slijede nakon obavljenih
mjerenja.
Uvođenje novih instrumenata za monitoring otvara pitanja vezana za
njihovu primjenu u direktnom utvrđivanju parametara saobraćajnog toka.
Kada se radi o direktnom mjerenju, potrebno je provjeriti mogućnost
korištenja posebno opremljenih vozila.
Mogućnost ove metodologije još uvijek nije potpuno ispitana i čini se da
zavisi o broju i prostornoj i vremenskoj distribuciji opremljenih vozila u
mreži.
