Koriste se u deskriptivnoj epidemiologiji. One podrazumevaju opisivanje pojave. Na početku
svakog epidemiološkog rada primunjuje se ovaj metod, pomoću koga opisujemo pojavu i na
osnovu koga dolazimo do osnovnih podataka o obolevanju ili umiranju.

Deskriptivnu epidemiološku metodu koristimo u prikazivanju učestalosti i distribucije
poremećaja zdravlja. Tako primenom ove metode utvrđujemo incidenciju, prevalenciju i
mortalitet od određenih bolesti u populaciji, koje prikazujemo prema određenim karakteristikama
osoba (pol, uzrast, profesija, rasna i etnička pripadnost, socijalno – ekonomski status i dr. ),
prema vremenu i mestu obolevanja.

Značaj ovih podataka može nekada biti od presudnog značaja za blagovremeno uočavanje važnih
zdravstvenih problema.

Primenom deskriptivnih epidemioloških metoda treba da dobijemo odgovore na pitanja:



ko oboleva (osobe);



gde oboleva (geografska ili topografska distribucija);



kada oboleva (vremensko kretanje bolesti) i



od čega oboleva (dijagnoza bolesti).

Do podataka dolazimo na osnovu ankete ili korišćenjem postojećih izvora kao što su prijave
bolesti, potvrde o smrti, podaci iz ambulantnog morbiditeta, izveštaji o hospitalizaciji i dr. Svi
deskriptivni podaci se sređuju i analiziraju prema karakteristikama zahvaćene populacije,
vremenu i mestu obolevanja.

Odgovor na pitanje od čega oboleva (

koja je bolest u pitanju

) zahteva da se definiše bolest koja

se istražuje, odnosno kriterijumi po kojima se postavlja dijagnoza bolesti. Dijagnoza bolesti se za
potrebe epidemiološkog istraživanja, naročito u istraživanju epidemije, često definiše kao radna
dijagnoza, na osnovu simptoma i znakova bolesti i epidemioloških karakteristika. Radna
dijagnoza se koristi, kako bi se što pre započeo rad na rešavanju epidemije, ne čekajući konačnu
kliničku i laboratorijsku potvrdu bolesti. To je takozvana kliničko – epidemiolološka dijagnoza
bolesti.

1. 1. KARAKTERISTIKE OSOBA

Osnovne karakteristike osoba, prema kojima grupišemo podatke su: pol, starost, zanimanje,
rasna, etnička i verska pripadnost, socijalno – ekonomsko stanje, obrazovanje i dr.

Pol i uzrast

su najvažnije karakteristike koje su povezane sa obolevanjem. Pojava bolesti je jače

povezana sa godinama starosti nego sa bilo kojom drugom karakteristikom osobe. Zbog toga se
pri poređenju pojedinih populacija stope standardizuju po uzrastu, kako bi se otklonile razlike u
starosnoj strukturi između populacija i utvrdile stvarne razlike u riziku od oboljevanja. Takođe se
standardizacija vrši i po polu, kako bi se otklonile razlike, ukoliko postoje u strukturi po polu.

Za prikazivanje povezanosti između starosti i oboljevanja koriste se uzrasno specifične stope.
One se računaju kao broj obolelih određenog uzrasta u odnosu na broj stanovnika u toj uzrasnoj
grupi. Tako se uzrasno specifična stopa incidencije neke bolesti računa u svakoj starosnoj grupi.

Veće obolevanje dece je posledica veće osetljivosti. Tako deca više obolevaju od akutnih
zaraznih bolesti nego odrasli, jer su odrasli većinom stekli imunitet obolevanjem, latentnim
prokužavanjem ili vakcinacijom. Veće javljanje bolesti u starijem uzrastu najčešće nastaje usled
samom procesa starenja i/ili usled dužeg perioda eksponiranosti štetnim faktorima sredine
(zračenje, aerozagađenje) i navikama (pušenje, gojaznost, fizička neaktivnost). Najčešće se radi
o udruženom delovanju procesa starenja i uticaja štetnih fakora.

Određene zarazne bolesti se mogu više javljati kod odraslih. Tako se polne zarazne bolesti
najviše javljaju kod mlađih odraslih osoba, a vrlo retko kod dece, što je posledica izloženosti.
Izloženost agensu takođe određuje distribuciju obolevanja od zoonoza. Najveća učestalost ovih
bolesti se javlja kod odraslih, radno aktivnog stanovništva, jer su oni najviše izloženi
životinjama.

Pol

je takođe veoma značajna karakteristika osoba koja utiče na obolevanje. Razlike u

obolevanju među polovima nastaju iz više razloga. Tako razlike u anatomiji i fiziologiji između
polova određuju razlike u obolevanju od bolesti reproduktivnih organa.

Zbog toga, kada računamo incidenciju i mortalitet od raka prostate, isključujemo žene iz broja
stanovnika, kao i kada računamo incidenciju i mortalitet od raka grlića materice, isključujemo
muškarce, jer oni prirodno ne mogu oboleti od ove bolesti.

Razlike u obolevanju i umiranju po polu postoje i usled različite osetljivosti ili različite
eksponiranosti polova. Tako žene više boluju od dijabetesa, depresije i poremećaja funkcije
štitaste žlezde, dok muškarci češće boluju od infarkta srca, saobraćajnih povreda, alkoholizma.