1. Pojam, predmet i zadatak prekršajnog prava
Pojam prekršajnog prava se određuje kao skup pravnih propisa kojima se propisuje:
1) koje se ponašanje, tj. postupak smatra prekršajem,
2) način utvrđivanja ispunjenosti opštih uslova kada je u pitanju određenje odgovornosti za prekršaje,
3) postojanje neophodnih uslova za izricanje prekršajnih sankcija,
4) vrste prekršajnih sankcija, 5) nadležnost i postupak određivanja odgovornosti za učinjene prekršaje,
6) izricanje prekršajnih sankcija i 7) pravila njihovog izricanja.
Ova složena materija koja je predmet prekršajnog prava može se podeliti na:
1) materijalno prekršajno pravo (čiji su predmet interesovanja opšta i posebna pitanja određivanja
postojanja delinkventnog ponašanja koje zapravo predstavlja prekršaj, pitanja odgovornosti za prekršaje
i pitanja sankcija koje se imaju primeniti prema učiniocu prekršaja),
2) procesno prekršajno pravo (koje se bavi pitanjem nadležnosti organa za prekršaje i postupkom koji se
u vezi sa njima vodi) i
3) izrvšno prekršajno pravo (reguliše pitanja koja se tiču izvršenja prekršajnih sankcija.
Zadatak prekršajnog prava sastoji se u zaštiti uspostavljenog javnog poredka konkretnog društva, koji je
regulisan pravnim propisima na osnovu kojih su uspostavljeni određeni odnosi u zajednici kojima je data
prekršajno-pravna zaštita. Reč je o uspostavljenim društvenim odnosima koji odgovaraju, kako
interesima društva kao celine, tako i interesima pojedinac.
2. Izvori prekršajnog prava
Ustav predstavja najviši pravni akt jedne zemlje. Svi drugi pravni propisi su niže pravne snage, i u vezi sa
tim, moraju biti u skladu sa Ustavom. Ovo predstavlja karakteristiku i zakonodavstva Republike Srbije.
Stoga, kao prvi i najvažniji izvor prekršajnog prava možemo smatrati Ustav Republike Srbije. Odmah
zatim, ovde bi smo svrstali i Zakon o prekršajima. Pored toga, u izvore prekršajnog prava možemo
uvrstiti još i Krivični zakonik i Zakonik o krivičnom postupku, jer postoje brojni slučajevi u prekršajnom
pravu u kojima se primenjuju pojedine odredbe krivičnog i krivičnog procesnog prava. Međutim,
poseban deo Zakona o prekršajima nije kodifikovan, već su odredbe kojima se propisuju pojedini
prekršaji rasute u mnoštvu zakona, uredbi i odluka nadležnih organa. Ovu činjenicu potvrđuje i Zakon o
prekršajima time što predviđa mogućnost propisivanja prekršaja zakonom, uredbom ili odlukom
skupštine autonomne pokrajine, skupštine opštine, Skupštine grada Beograda i skupštine grada. Shodno
tome, broj ovih odredbi kojima se propisuju prekršaji dosta često se menja donošenjem novih propisa.
3. Tumačenje propisa prekršajnog prava
Tumačenje propisa vrši se u cilju njihove pravilne primene, koja bi bila praktično nemoguća ukoliko se
njihovo značenje ne bi tačno znalo. Tumačenje može biti: I. prema subjektu koji tumači prekršajni propis:
1) autentično tumačenje – daje donosilac propisa, tj. organ koji je i doneo propis koji se tumači. Ovo
tumačenje ima obavezni karakter i smatra se najpotpunijim, s obzirom na to da ga daje njegov donosilac
koji najbolje zna šta se konkretnim propisom htelo reći.
2) Sudsko-administrativno tumačenje– daje organ u čijoj je nadležnosti primena propisa, a koji pre
primene konkretne odredbe utvrđuje njeno značenje.
3) doktrinarno tumačenje – daje nauka koja proučava granu prava kojoj konkretni propis pripada.
II. prema načinu na koji se prekršajni propis tumači: 1) jezičko (gramatičko) tumačenje 2) logičko
tumačenje 3) sistematsko tumačenje 4) istorijsko tumačenje 5) uporedno tumačenje prekršajnih
propisa
III. prema obimu koji se daje sadržini propisa koji se tumači: 1) restriktivno (uže) tumačenje i 2)
ekstenzivno (šire) tumačenje. Pravilo je da se prekršajni propisi, kao deo kaznenog prava, tumače u
užem smislu. Međutim, ukoliko je organ koji donosi pravni propis imao u vidu njegovu širu sadržinu onda
bi u propisu to trebalo izričito i objasniti.
4. Važenje prekršajnih propisa
Razlikujemo: 1) prostorno važenje prekršajnog propisa, 2) vremensko važenje prekršajnog propisa i 3)
važenje prekršajnog propisa u pogledu lica. Prostorno važenje prekršajnog propisa - Ukoliko su odredbe
o prekršajima propisane zakonom ili uredbom važiće na celoj teritoriji Republike Srbije, a samo na
teritoriji jedinica teritorijalne autonomije i lokalne samouprave kada su propisane odlukom skupštine
autonomne pokrajine, skupštine opštine, skupštine grada Beograda ili skupštine grada. Dakle, u
prekršajnom pravu je prihvaćen teritorijalni princip važenja propisa o prekršaju. S toga je neophodno
dati odrednicu pojma teritorije. Državna teritorija se sastoji od suvozemne i vodene površine, unutar
državnih granica, vazdušni prostor iznad njih, kao i podzemni prostor. Pored toga, ukoliko je prekršaj
učinjen na domaćem brodu ili vazduhoplovu bez obzira na to gde su se nalazili u vreme izvršenja
prekršaja, smatraće se da je delo učinjeno na teritoriji države (čak i izvan teritorije Republike). U slučaju
da je prekršaj učinjen u inostranstvu učinilac će se kazniti samo ukoliko je to određeno zakonom ili
uredbom. Međutim, Zakon o prekršajima, po principu uzajamnosti, predviđa mogućnost ustupanja
gonjenja za prekršaj stranoj državi u kojoj učinilac prekršaja ima prebivalište.
Na učinioca prekršaja primenjuje se zakon, tj. propis koji je važio u vreme izvršenja prekršaja. Prekršajni
propis važi od dana stupanja na snagu. On po pravilu stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u
službenom glasilu, ukoliko tim propisom nije drugačije određeno. Prestanak važenja propisa o prekršaju
zavisi od toga da li je propis donet s neodređenim ili određenim rokom važenja. Ukoliko je prekršajni
propis donet s određenjem roka njegove važnosti, on istekom tog roka postaje nevalidan. Međutim,
ukoliko je donet s neodređenim vremenom važenja, a što je i najčešće slučaj, važnost propisa prestaje
danom njegovog ukidanja, i to izrično ili prećutno. Izričito ukidanje postojaće u slučaju donošenja novog
propisa kojim se određuje dan prestanka ranijeg propisa ili se određuje da stupanjem na snagu novog
propisa prestaje važenje ranijeg. Prećutno ukidanje će postojati ukoliko se donese novi propis o istoj
stvari koju reguliše i stari propis, a koji novim nije izričito ukinut.
