17
Pregovori o Evropskoj integraciji
Seminarski rad iz Diplomatskog pregovaranja
PREGOVORI O EVROPSKOJ INTEGRACIJI
Evropske integracije su proces političke, pravne i ekonomske integracije država i regiona u
Evropi. Pod tim pojmom danas se najčešće podrazumeva integracija u Evropsku uniju i Savet
Evrope, ali i u druge međunarodne organizacije, poput Organizacije za evropsku bezbednost i
saradnju (OEBS) ili regionalne inicijative, kao što je Sporazum o slobodnoj trgovini u Centralnoj
Evropi (CEFTA).
1
U procesu evropske integracije postoje četiri vrste pregovora: (1) pregovori iz kojih je nastala i na
osnovu kojih se transformisala Evropska zajednica odnosno Evropska unija, (2) pregovori sa
drugim državama o proširenju Unije, (3) pregovori koji se vode unutar same Unije i (4) pregovori
koje Unija kao cjelina vodi sa drugima.
2
Pregovori o stvaranju i transformaciji evropske zajednice
Zajednica za ugalj i čelik
Do potpisivanja ugovora o Evropskoj zajednici za ugalj i čelik došlo je 18.aprijal 1951.godine, i
to na inicijativu Roberta Šumana, francuskog ministra spoljnih poslova. Glavna ideja potekla je
1
http://www.inkluzija.gov.rs/?page_id=1603
2
Živorad Kovačević,
Međunarodno pregovaranje,
“Filip Višnjić”-Diplomatska akademija, Beograd, 2004, str.413
17
od Žana Monea, francuskog komesara za planiranje. Već tada su postavljeni kameni temeljci
procesa buduće evropske integracije: prvo, prestanak francusko-njemačkog neprijateljstva kao
preduslov i kičma evropskog ujedinjenja; drugo princip funkcionalne integracije kroz integraciju
pojedinih sektora, koja će vršiti pritisak u pravcu sve šireg integrisanja; treće, postupnost
integracionog procesa i u razvijanju zajedničkih funkcija i u širenju članstva u zajednici, sa
jasnom vizijom konačnog cilja ekonomskog i političkog ujedinjavanja Evrope.
3
Ugovor je stupio na snagu 23. jula 1952. Osnivači ove prve Evropske zajednice su: Belgija,
Francuska, Holandija, Italija, Luksemburg i Njemačka.
Prema Ugovoru o Evropskoj zajednici za ugalj i čelik, taj rok istekao je 23. jula 2002. godine,
čime je ova zajednica prestala postojati. Pitanja vezana za ugalj i čelik su Ugovorom o Evropskoj
uniji (1992./1993.) prenesena u Ugovor o Evropskoj zajednici (bivši Ugovor o Evropskoj
ekonomskoj zajednici) i dio su prvog stuba Evropske unije (stub Zajednice).
Ono što je važno pomenuti , jeste da su članice Zajednice u maju 1952.godine potpisale Ugovor o
stvaranju Evropske odbrambrene zajednice. Time se htjelo odmah prići političkoj integraciji. Taj
ugovor je jednoglasno odobrila skupština EZ za ugalj i čelik, pregovori koji su poslije toga
vođeni između ministara spoljnih poslova nisu bili uspješni. Francuska je zatražila da se
pregovori prekinu, iako je ta inicijativa (za stvaranjem odbrambene zajednice) potekla od
tadašnjeg francuskg premijera. Avgusta 1954.prijedlog nije prošao u Nacionalnoj skupštini
Francuske.
Rimski ugovori
Na konferenciji ministara spoljnih poslova
Montanunije
(EZ za ugalj i čelik)
,
koja je održana u
Mesini u junu 1955.godine, došlo je do dogovora da se započnu pregovori o integraciji u dvije
nove oblasti, i to: zajedničko tržište i izgradnja i razvoj nuklearne industrije.
U martu 1957. godine (25.marta), na osnovu prijedloga Pol-Anri Spaka (nekadašnjeg belgijskog
premijera i jednog od inicijatora evropske integracije), došlo je do potpisivanja ugovora o
osnivanju Evropske ekonomske zajednice (EEZ) i Evropske zajednice za atomsku energiju
(Evro-atom). Ugovorom o osnivanju EEZ utvrđen je cilj strvaranja zajedničkog tržišta sa
slobodnim protokom ljudi, usluga i kapitala, bez carina i drugih ograničenja, formulisanje
3
Ibid.
17
Pregovori su trajali pet godina i 19. juna 1990. godine potpisana je Konvencija o promjeni
sporazuma iz Šengena, kojom su operacionalizovane njegove odredbe u oblasti ukidanja kontrole
na unutrašnjim granicama i slobode kretanja lica bezbjednosti prekogranične saradnje policijskih
organa i o pitanjima vezanim za zahtjeve za priznavanje statusa azilanata. Prvobitni utvrdjen
termin za otvaranje granica za putnički saobraćaj (1990) morao je u više navrata da bude
pomijeran.
Nakon sto je ustanovljen Šengenski informacioni sistem, koji je u velioj mjeri olakšao
međunarodnu saradnju u borbi protiv kriminala,
Sporazum o realizaciji Šengenskog ugovora
stupio je na snagu 26. marta 1995. godine. Sporazum o realizaciji Šengenskog ugovora predviđa
potpuno ukidanje kontrole na granicama sedam evropskih zemalja: Njemačke, Francuske,
Španije, Portugala i zemalja Beneluksa ( Belgija, Holandija, Lukemburg). Kasnije se ovom
sporazumu pridružilo jos šest zamalja članica EU ( Austrija, Italija, Grčka, Danska, Finska i
Švedska), a pristupile su mu i dvije pridržene clanice ( Norveška i Island), i tako je krajem 2003.
godine ukupno petnaest zamalja bilo u šengenskom bezgraničnom režimu. Ovim zemljama se
2004. godine pridružilo još deset novih članica EU. Zemlje koje nisu pristupile ovom sporazumu
su Velika Britanija i Irska.
Sporazum u Mastrihtu
Na sastanku Evropskog savjeta koji je održan u Mastrihtu 9. i 10. decembra 1991. godine
izvršena je reforma Rimskog ugovora . U Mastrihtu je 7. februara 1992. godine potpisan
Ugovor
o Evropskoj Uniji
. Od jedne pretežno ekonomski integrisane institucije, koja počiva na političkoj
saradnji, Zajednica se razvila u Uniju i tako je zakoračila u oblasti od suštinskog značaja za
nacionalni suverenitet kao sto su: spoljna politika i bezbjednost, zajednička odbrambena,
evropsko državljanstvo, pravosuđe, unutrašnji poslovi, monetarna politika i jedinstveni novac.
Ugovor o Evropskoj uniji ima teznju da se podjela moći u prostoru Zajednice vede na pravu
mjeru, kao i da se olakša ostvarenje novih zadataka koji prevazilaze sposobnosti svake zemlje
ponaosob. U toj perspektivi, primjena principa supsidijarnosti se oslanja na procjenu uporedivih
vrijednosti, koja nudi objektivniji odnos za dodjelu zadataka i podjelu moći.
Ratifikacija ugovora iz Mastrihta nije uopšt išla glatko. U nekim zemljama kao sto su: Irska,
Francuska i Danska, odrzani su referendumi o
Ugovoru o Evropskoj uniji
. Danci su se sa malom
17
većinom ( 50.7%) izjasnili protiv. I ako je ,,ne” Danaca ipak moglo uz ustupke da se pretvori
u ,,da” revizija ugovora iz mastrihta izazvala je žučne debate koje su uslijedile prije svega u
Velikoj Britaniji i Saveznoj Republici Njemačkoj. Nakon što je britanski Donji dom napokon dao
svoj pristanak, te pošto su u Njemačkoj odbijene sve podnesene ustavne žalbe, preskočena je i
poslednja prepreka i sve države su ratifikovale Ugovor. Sa skoro jednogodišnjim zakašnjenjem
Ugovor je stupio na snagu u novembru 1993. godine.
Amsterdamski ugovor
Na samitu koji je odrzan u Amstrdamu 16. i 17. juna 1997. godine izvršena je nova revizija
ugovora. Ovim ugovorom je ojačana zajednička spoljna i bezbjednosna politika ,, visokim
predstavnikom”. Takođe je proširena saradnja u oblasti unutrašnjih poslova i pravosuđa, koja je
započeta u Mastrihtu. Proširena je i oblast donošenja odluka većinom glasova u Savjetu, a na
parlament su prenijeta jos neka ovlašćenja. Uvedena je klauzula fleksibilnosti, kojim
diferencijacija integracije postaje odlučujući princip proširenja Evropske unije. Ipak, u mnogim
značajnijim pitanjima nije mogla biti postignuta saglasnost.
Cilj Ugovora iz Amsterdama bio je stvaranje političkih i institucionalnih preduslova kako bi se
Evropska unija mogla suočiti sa izazovima kao što su: globalizacija ekonomije i njen uticaj na
zapošljavanje, borba protiv terorizma, međunarodnog kriminala i trgovine drogama, problemi
vezani za okolinu te izazovi petog kruga proširenja. Najznačajniji rezultati Ugovora iz
Amsterdama odnose se na jačanje uloge Evropskog parlamenta u zakonodavnom procesu i
proširenje oblasti u kojima se odlučuje postupkom saodlučivanja, povećanje broja oblasti u
kojima se odlučuje kvalificiranom većinom, jačanje uloge Suda pravde Evropskih zajednica u
oblasti osnovnih ljudskih prava i oblastima koje se odnose na unutrašnju sigurnost, jačanje uloge
Evropskog revizorskog suda, Eknomskog i socijalnog odbora i Odbora regija, povećanje uloge
zakonodavnih institucija država članica na evropskom nivou te uvođenje mogućnosti pojačane
saradnje država članica. Ugovorom iz Amsterdama uvedene su i značajne promjene u oblasti
slobodnog kretanja ljudi, odnosno pitanja viza, azila, imigracije i dr. koja se prebacuju iz trećeg u
prvi stub EU i stavljaju se u nadležnost Zajednice, te se uključuje šengenski acquis (Šengenski
sporazumi, Šengenska konvencija itd.) u pravni okvir Evropske unije. Također, Ugovorom iz
Amsterdama napravljen je pomak u zaštiti prava, interesa i dobrobiti građana EU te efikasnom
