MALIGNI TUMORI
Maligni tumori materice su relativno česta oboljenja kod žene. To naročito važi za karcinom
materice, koji po učestalosti dolazi na prvo mesto,
daleko ispred svih drugih lokalizacija
malignih oboljenja u organizmu žene.
U stvari, ako se karcinom materice prema mestu nastajanja podeli u karcinom grlića i karcinom
tela, onda na prvo mesto po učestalosti dolazi
karcinom dojke,
zatim karcinom grlića,
karcinom tela materice.
Srećna je okolnost što je materica, iako unutrašnji polni organ, lako dostupna pregledima, te se i
promene na njoj, bilo kakve da su, ako se na njih misli, mogu lako otkriti i što rak tela i rak grlića
materice prilično rano daju izvesne alarmantne simptome, u prvom redu krvarenje, koje uplaši
bolesnicu i dovede je lekaru. Nažalost, i pored toga, slučajevi ranog otkrivanja raka materice
dosta su retki, te se još i danas u praksi sreću odmakli, često inkurabilni oblici bolesti.
Iako uzroci malignih tumora danas nisu poznati, sigurno je da se ovi tumori pod dejstvom agensa
koji ih izazivaju, ne javljaju i ne razvijaju iznenada, već im
prethode pretkliničke promene u
ćelijama tkiva i organa u kojima nastaju
.. Prema tome, da bi se mogla sa sigurnošću da postavi
dijagnoza malignog oboljenja, neophodna je verifikacija mikroskopskim pregledom histološkog
preparata, dobijenog isečkom sumnjivog tkiva.
Cervikalne intraepitelne neoplazije materice
(CIN)
(Prekancerske promene na grliću materice)
I na grliću materice ne dolazi do iznenadne i nagle pojave kancerske lezije, već joj po nekoliko godina
prethode izvesne promene u ćelijama
epitela iz kojih će se kasnije verovatno razviti karcinom.
Te promene ne mogu se makroskopski zapaziti, mogu se otkriti samo mikroskopskim
pregledom
ćelija dobijenih iz cervikalnog ili vaginalnog brisa ili isečkom sumnjivog tkiva.
Pri tome promenjene ćelije cervikalnog epitela pokazuju sve, obično u nešto manjoj meri izražene
karakteristike maligne degeneracije:
nejednake su po veličini
,
nepravilnog oblika
,
nukleoprotoplazmatični odnos je promenjen
u korist jedra,
hiperhromatična jedra
.
Poremećeno je prirodno redanje ćelijskih slojeva
od bazalne membrane prema površini i
zapaža se veći
procenat ćelija u mitozi
.
Ove promene, ako su manjeg intenziteta i ne zahvataju sve slojeve epitela, označavaju se kao
displazija
.
Displazija grlića materice
Može da se javi u
tri stepena
: lakša, umerena i teška.
Displazija I stepena
displasio gradus levis
promenjenih ćelija
samo u donjoj trećini epitela
.
Displazija II stepena
displasio gradus mediocris
poremećaj stratifikacije
epitela i
promenjene ćelije
zapažaju se od bazalnog sloja
do polovine epitela
, a
Displazija III stepena
displasio gradus maioris
promenjene ćelije epitela i poremećaj stratifikacije vide se sve
do površine epitela.
I
displazije i preinvazivni karcinom grlića
materice spadaju u grupu promena na grliću
materice nazvanih
cervikalne intraepitelne neoplazije (CIN)
.
Displazije I i II stepena mogu vremenom da evoluiraju u preinvazivni karcinom grlića, ali da se isto
tako
mogu posle izvesnog vremena
, spontano ili pod dejstvom terapije da povuku i da dođe do
izlečenja
.
To se ne može reći i za displaziju III stepena, koju je dijagnostički prilično teško razgraničiti od
preinvazivnog karcinoma. Kako se displazija trećeg stepena vremenom razvija prelaskom u
preinvazivni, a preko ovog u invazivni karcinom grlića, kad se postavi dijagnoza ovog stanja potrebno
je sprovesti
operativno lečenje
.
Inače, displazija grlića materice, kao i preinvazivni karcinom ovog organa nisu makroskopski vidljive
promene mada se češće nego inače otkrivaju kod leukoplakije i eritroplakije cerviksa.
Preinvazivni karcinom grlića materice
(Intraepitelni, nulti ili karcinoma in situ)
Preinvazivni karcinom grlića materice je stadijum ovog malignog oboljenja u kome su
maligne
promene lokalizovane samo u epitelu cerviksa
, najčešće oko spoljnjeg ušća materice. U tom
stadijumu maligne ćelije
još nisu probile bazalnu membranu
.
U ovom stadijumu nema metastatskog širenja bolesti. Dijagnoza ovog pretkliničkog stadijuma nije
laka, jer je
grlić materice makroskopski obično nepromenjen
, mada se na njemu često može
da otkrije
leukoplakija ili eritroplakija
cerviksa.
U svakom slučaju, maligna degeneracija
najpre se javlja na ćelijama pločastog epitela
oko
samog spoljnog ušća materice i relativno
dugo ostaje na tom mestu, u samom epitelu
, ne prodirući
odmah u stromu, odnosno ne dovodeći do invazije. U to vreme promene na epitelu još se ne mogu
makroskopski zapaziti. To je tzv. preinvazioni ili intraepitelni stadijum karcinoma grlića materice.
Bolest u ovom stadijumu ostaje nekoliko meseci, pa čak i nekoliko godina.
Ako se za to vreme ne otkrije početna maligna lezija i odmah ne odstrani u tom stadijumu, doći će do
daljih promjena na njoj.
Širenje po površini
dovešće do pojave
erozije na grliću
,
koja se i golim
okom može videti
, a
prodor u dubinu
dovešće do
invazije u stromu
i preko nje limfnim putem
može se očekivati pojava metastaza u regionalnim limfnim žlezdama i na udaljenim organima i
infiltracija susednih tkiva i organa
Već nastala makroskopska erozija obično se širi oko spoljnog ušća i može se razvijati u tri
makroskopska tipa:
vegetantni
,
ulcerozni
i
infiltrativni
.
Najčešći je vegetantni oblik, kada se na grliću stvaraju trošne izrasline koje mu daju izgled karfiola.
Kod ovog makroskopskog oblika karcinoma grlića materice postoji spora tendencija ka širenju
malignog procesa u dubinu i infiltraciji parametrija i vagine, pa se na vaginalnom delu grlića mogu
razvijati i
značajne makroskopske promene
, a da je proces
još operabilan
. Površina
cervikalnog tumora je uzdignuta, neravna i trošna. Sa nje pri pregledu ili dodiru
otpadaju
sitni
komadići tkiva
i iz oštećenih krvnih sudova nastupa lako,
kontaktno krvarenje
koje je ujedno i
jedan od prvih simptoma ove bolesti.
Infiltrativni oblik karcinoma grlića, što mu i ime kaže, karakteriše relativno
rana infiltracija
malignog procesa u dublja tkiva
, kroz bazalnu membranu u zid grlića, u parametrija i u gornji
kraj vagine.
Isto važi i za ulcerozni oblik koji je, pored brze infiltracije, praćen i stvaranjem ulceracije na grliću,
koja infiltriše okolna tkiva, razara ih, pre svega grlić materice, i stvara ulceraciju. I kod infiltrativnog,
kao i kod ulceroznog tipa, površina nastale ulceracije je trošna zbog čega maligna promena na dodir
krvari.
Endocervikalni oblik karcinoma
– Ukoliko se od početne lezije, sa mesta smene epitela, maligni
proces ne razvija upolje, već nastavi svoj razvoj unutra i naviše. Obično je
ulceroznog ili
infiltrativnog tipa
. Kod ove lokalizacije, vaginalni deo grlića materice dugo vremena makroskopski
ostaje nepromenjen, jer se maligni proces širi od spoljnjeg ušća grlića materice naviše, duž tkiva
endocerviksa, te je
skriven od pogleda ginekologa pri običnom ginekološkom pregledu.
Pri tome
dolazi do maligne infiltracije tkiva od endocerviksa u miometrijum grlića, te grlić, iako na izgled
nepromenjen, može biti znatno prožet malignim tkivom. Zbog toga, pri digitalnom pregledu,
vaginalni deo grlića izgleda čvrst, često lako uvećan i kod odmaklijeg procesa obično teže pokretan.
Pri tome, dosta često, grlić dobija bačvast oblik. U svakom slučaju, kod endocervikalne forme
karcinoma, znatno je teže postaviti blagovremenu dijagnozu, odnosno ovaj karcinom se po pravilu
kasnije dijagnostikuje, i, pored ostalog, i zbog toga je on maligniji po toku i sa gorom prognozom
Mikroskopskim pregledom karcinom grlića materice klasifikuje se kao
karcinom pločastog
i
vrlo
retko kao karcinom cilindričnog epitela
. Karcinom pločastog epitela može biti
planocelulamog, bezocelularnog i intermedijarnog tipa
. Manje zrele mikroskopske forme
karcinoma brže se razvijaju, ranije daju metastaze, pa im je i prognoza gora.
