Ustavno pravo kao grana prava (pojam, predmet, naziv i mesto u pravnom
sistemu

)

Predmet:

reguliše političke i društvene odnose

Oblik vladavine ( određuje se prema šefu države: republika, monarhija)

državno uređenje (odnos centralne i necentralnih organa: unitarna, složena
(federacija, konfederacija, unija)država)

Sistem vlasti (određuje se na osnovu koji organ, u kojoj mjeri i na koji način
učestvuje u vršrenju drž. vlasti: predsjednički, parlamentarni, sistem jedinstva
vlasti)

Reguliše ljudska prava i slobode , pr. Poredak, i odnose vlasti i naroda

Naziv:

Kroz istoriju, još u starom vijeku su države imale, određena pravila koja liče na
današnje , savremene ustave: grčki statuti, rimske konstitucije, srednjovjekovne povelje
(magna charta)
-Naziv nastaje u XIX vijeku,
- zove se još i Državno pravo ( u Njem. Austriji, Rusiji) ,po nekim teoretičarima,
proizašlo iz Hegelove teorije o državi (mada i sam Hegel je češće koristio izraz ustav,
kojim je označavao ustavno pravo)
Riječ ustav znači zaustaviti ograničiti.

Mjesto ustavnog prava u pr. sistemu:

Ustavno pravo je dio javnog prava. Odnos sa drugim granama prava:
UPRAVNO PRAVO je vrlo blisko ustavnom pravu pošto su i jedno i drugo vezani za
državu i njene vitalne organe, s tim što upravno pravo proučava organizaciju i funkcije
izvršne vlasti (administrativno-upravne) , dok ustav izučava najopštije i najviše pravne
norme i pr. sistem jedne zemlje.
RADNO PRAVO kao grana prava reguliše društvene odnose vezane za rad: uslovi rada,
socijalno i zdravstveno osiguranje, radno vrijeme i slč. Radno pravo ima svoje ishodište u
ustavu i ustavnom pravu, samim tim što glavne odredbe vezane za radni odnos, i zaštitu
ljudi, proističu iz ustava.
KRIVIČNO PRAVO je vezano za ustavno pravo izričitim normama koje se naročito
odnose na kaznenu politiku i gonjenje (ustav SRJ iz 1992. u čl. 21, zabranjuje smrtnu
kaznu). Krivično zakonodavstvo, a time i krivično pravo, omeđeno je i uslovljeno
ustavnim odredbama, odnosno načelima ustavnog prava.
Odnos sa granama privrednog prava je nešto posredniji ali ustav i ustavno pravo je izvor
mnogih grana prava.

2. Predmet i metod nauke ustavnog prava

Osnovni pravni metod je dogmatski.
egzigeze – tumačenje pravnih normi
Komparativni metoda, kao jedna među dominantnim metodama, koristi se i u nauci
ustavnog, i drugih pravnih nauka. Primjenjuje se u svim oblastima gdje se ne može

koristiti eksperiment, zato se kaže da je komparativna metoda u društvenim naukama
zamjena za eksperiment. Da bi uporedna metoda dala željene rezultate bitno je da
postoji uporedivost pojava koje se upoređuju. Komparacija se može vršiti po sličnosti
(sinhrono), i po različitosti (dijahrono).
Nauka ustavnog prava nastaje u XIX vijeku.

3. Izvori ustavnog prava

- mogu biti formalni materijalni. Formalni predstavljaju pravne akte, dok materijalni
društvene odnose, pravni sistem države i slč.

Pravni akti (izraz volje (voljni čin), sadrže svoj materijalni(sadržina) i formalni
dio (donosilac, nadležnost, postupak, forma u užem smislu). Mogu biti opšti i
pojedinačni.

Izvori ustavnog prava su opšti pr. akti koji sadrže one pravne norme koje regulišu
ljudska prava i slobode, pravni sistem i državne oblike.

PODJELA izvora:
1) ISKLJUČIVE I MJEŠOVITE

Isključivi

– regulišu norme koje se tiču samo ustavnog prava:

Mješoviti

– reguliše i druge grane prava:

2)STANDARDNE I OSOBENE

Standardni

su oni koji postoje u svim državama:



USTAV



MEĐUNARODNI UGOVORI



ZAKON



USTAVNI ZAKON



PODZAKONSKI OPŠTI PRAVNI AKTI



POSLOVNICI

Osobeni

su oni izvori koji postoje u spečifičnim državama:



OBIČAJI



ODLUKE USTAVNIH SUDOVA



SUDSKE PRESUDE (običnih sudova)

USTAV

je izvor svih grana prava. Ne mora uvijek da nosi taj naziv npr. Ustavni zakon,

ili u nekim zemljama Ustavna povelja, Osnovni zakon. On je najviši akt koji reguliše
čitav pr. sistem jedne zemlje i svi drugi opšti i pojedinačni akti moraju biti u skladu sa
njim. To je osnovni i glavni izvor ustavnog prava. Tu spadaju i ustavni amandmani –
dopune ustava.

MEĐUNARODNI UGOVORI

– često imaju nadzakonsku snagu, a u nekim zemljama

imaju moć kao i sam ustav (npr. Holandija). Rijeđe se i organizacija čitave zemlje
reguliše Međunarodnim ugovorom.

USTAVNI ZAKON

– ima tri značenja:

1) sinonimno, da su ustav=ustavni zakon

Sa formalnog stanovišta ustav u ustavu se posmatra u prvom redu način, odnosno
postupak donošenja, postupak revizije, ko ga donosi, da ima najjaču pravnu snagu, te da
je to pisani akt. Iz toga proizilazi da je ustav u formalnom smislu, pravni akt sa najvećom
pravnom snagom, donesen od posebnog organa i po posebnom postupku. Ustav se donosi
posebnim postupkom, da bi se njegove odredbe, koje regulišu najvažnije druš. Odnose,
zaštitile i omogućila njihova što duža vremenska primjena.
Politička strana ustava ogleda se u uspostavljanju određenog tipa (oblika) javne vlasti i
političkih prava i sloboda, ali i u ograničavanju i kontroli te vlasti.
Sociološki pojam ustava ogleda se u realnom odnosu političkih sila u društvu.

5. Bitna svojstva ustava

Ustav je sadržajan, složen i značajan dokument, iz čega proizlaze njegova bitna svojstva,
koja ga izdvajaju od drugih pravnih i političkih akata i dokumenata:

1)  Ustav je odraz postojećeg tipa društva
2)  Ustav je akt države
3)  Ustav je najviši opšti pravni akt
4)  Ustav je osnovni zakon (sadrži najopštije pr. norme)
5)  Ustav je deklarativni akt (ne sadrži isključivo odredbe koje su primenljive)
6)  Ustav je ideološko-politički dokument
7)  Ustav je akt stabilizacije i ograničenja vlasti
8)  Ustav je akt statike i akt dinamike
9)  Ustav je mjerilo nivoa demokratije
10) Ustav i praksa pokazuju raskorak
11) Ustav je akt koji donosi poseban organ
12) Ustav je akt koji se donosi po posebnom postupku
13) Ustav je akt koji se mijenja po posebnom postupku

6. Donošenje i promjena ustava

STRUKTURA I SISTEMATIKA USTAVA
Ustav počinje PREAMBULOM (uvodni dio), koja može, a ne mora biti. Govori o
razlozima za donošenje ustava, inače ne sadrži pravne norme, ali bitna je za tumačenje
pojedinih ustavnih odredbi.
NORMATIVNI DIO USTAVA, sastavljen je od članova. Svaki član je jedna pravna
norma, a ako ih je više, podijeljene su u stavovima. Članovi nose naziv – rubrum.
Ustav počinje uvodnim odredbama (grb, granice, himna) , zatim odredbe koje su
posvećene ljudskim pravima i slobodama, pa onda odredbe o organizaciji vlasti i na kraju
odredbe o mijenjaju ustava.
Dodaci ustava: PRILOZI, ANEKSI... (česti su u anglo-saxonskom pravu)

Donošenje ustava može biti iz više razloga i pod uticajem različitih situacija:

donošenje ustava u postojećim državama koje nisu imale ustav (iz predustavnog
stanja u ustavno)

donošenje ustava u postojećim državama koje su imale ustav (takvo donošenje je
najčešće, postoje zemlje koje često mijenjaju ustav (Republika Francuska), i neke
koje rijetko mijenjaju (SAD), Jugoslavija spada u prvu grupu)

donošenje ustava u novoformiranim državama ( zavisi od toga u kom momentu se
donosi ustav, koji se ustav uzima za uzor, koje su društvene snage na vlasti, koji
organ donosi ustav..)

Donosi se najčešće revolucija ili velikih društvenih promjena. Ustav za razliku od
zakona, može donijeti ustavotvorna skupština, a zatim i redovna skupština po posebnom
postupku. U autokratskim režimima ustav može donijeti i ukinuti šef države.

Postupak donošenja ili promjene ustava:

1) INICIJATIVA (inicijativu može podnijeti vlada, šef države i narod (birači))
2) ODLUKA O POTREBI PROMJENE ( skupština odredjuje dvotrećinski)
3) IZRADA AKTA
4) JAVNA RASPRAVA
5) DEFINITIVNO ODLUČIVANJE (redovna skupština 2/3, 3/5, 4/5 većinom)

REVIZIJA (PROMJENA) USTAVA

Pod promjenom ustava podrazumijevamo ukidanje pojedinih odredbi ustava, pa i svih
odredbi, eventualno zamjenjivanje ukinutih novim, kao i dopunjavanje teksta ustava.
Zabrane promjene ustava:

1) zabrana promjena svih dijelova ustava (ova teorija je neodrživa sa stanovišta

prava, jer niko nema pravo da ograničava ustavotvornu vlast, jer ona posjeduje
pravo da mijenja ustav)

2) zabranjena promjena nekih dijelova ustava (npr. U Njem. Zabranjeno mijenjanje

državnog uredjenja)

3) trajna zabrana promjene ustava, može se odnositi na ustav u cijelini ili na neke

njegove odredbe na neograničeno vrijeme

4) privremena zabrana promjene ustava, može biti u cjelini ili samo nekih odredbi

Postupak a reviziju ustava u svim državama svijeta propisan je samim ustavom. Slično
kao i donošenju, tako i reviziju ustava može da vrši posebno izabrana ustavotvorna
skupština, redovna najčešće, usvajanje ustava referendumom i šef države donosi akt o
ukidanju ili donošenju ustava.

7. Klasifikacija ustava

Podjela na pisane i nepisane čista nebuloza.

Podjela po načinu donošenja (isto prevazidjena):

Oktroisani

- nastaje u apsolutnim monarhijama, to je jednostrani akt monarha

(šefa države). To je „podareni“ akt, poklon narodu.

je donijelo posebno izborno tijelo(parlament), onda je to po većini teoritačara Kromvelov
ustav iz 1653. god.

Neposredno nakon američke buržoaske revolucije i u Francuskoj se donosi osnova za
prvi francuski ustav a to je Deklaracija prava čovjeka i građanina 1789. god, formiranjem
Ustavotvorne skupštine, za vrijeme revolucionarnih vrenja. Nakon dvije godine 1791.
god donesen je prvi ustav u Francuskoj, koji je u potpunosti, u prvom dijelu, prepisao
Deklaraciju prava čovjeka i građanina, a drugi dio je normativni.

10. Ustavni ciklusi u zemljama građanske demokratije

RAZVOJ USTAVNOSTI U VELIKOJ BRITANIJI

Postoje različite teorije u ustavu Velike Britanije, ali bez sumnje UK ima pisani ustav, ali
on nije kodifikovan, tj. ne nalazi se u jednom aktu.

Početkom XIII vijeka pojavljuju se prvi pisani dokumenti ustavnog karatkera kojima se
ograničava vlast monarha i stvara moderniji i humaniji politički i društveni sistem. To su
sljedeći akti:
1215. Magna charta libertatum – Velika povelja slobode
1628. Petition of Rights – Peticija o pravima
1679. Habeas Corpus Act – Zakon o nepovredivosti čovjekove ličnosti
1653. Kromvelov ustav (42 člana), proglašenje republike
1689. Bill of Rights – Zakon o pravima
Za Englesku se kaže da je majka parlamentarizma, a za Francusku – majka ustavnosti.
Pravi razvitak ustavnosti u Velikoj Britaniji počinje nakon buržoaske revolucije u XVIII
vijeku, vijeku prosvećenosti , razvoja ljudskih prava i sloboda.

RAZVOJ USTAVNOSTI U SAD-U

Svih trinaest državica (kolonija) koje su stupile u konfederalni savez donijele su svoje
ustave u periodu od 1776. do 1783. god. , a nakon 10-tak godina donesen je ustav SAD.
1781. donesen je prvi Konfederalni ustav
1787. ustavotvorna skupština usvojila ustav SAD, u Filadelfiji, kojim je uspostavljena
federacija. Taj ustav je i danas na snazi, ima sedam članova, dosta kratak, ali i krut, jer
ima najduže trajanje na svijetu. Ustavom je ustanovljen predsjednički sistem koji je
postao dosta stabilan, što se vidi i iz činjenice da su za tako dug period bile male
promjene ustava, i svega dvije jače ustavne krize.