TRANSFUZIJA KRVI I KRVNIH KOMPONENATA
Transfuzija (lat. Transfundere – preliti, pretočiti) je medicinski postupak kojim se
bolesniku daje krv ili njeni sastojci. Odnosno, to je transplantaija krvi kao tečnog tkiva u
cirkulirajući sistem primaoca u kome će uobličeni krvni elementi davalaca nastaviti svoj život
i funkciju u organizmu primaoca.
Uzimanje, konzerviranje i čuvanje krvi
Osnovni faktor u liječenju bolesnika transfuzijom krvi je dobrovoljni davalac krvi.
Prema načelima Crvenog križa/krsta i Crvenog polumjeseca dobrovoljni davalac je osoba koja
daje krv iz humanitarnih razloga na načelima dobrovoljnosti, besplatnosti, solidarnosti i
anonimnosti.
Dobrovoljni davalac može biti osoba u dobi od 18 do 65 godina, koja ispunjava
određene zdravstvene uslove. Prije svakog uzimanja krvi ljekar pregleda davaoca, upisuje u
karton anamnezu, i rezultate pregleda, a serološkim pretragama isključuje hepatitis, lues i
AIDS, te utvrđuje krvnu grupu i Rh faktor.
Doze uzimanja krvi od davaoca određuje ljekar, a to su od 350 – 450 ml.
Krv se direktno odvodi iz vene davaoca pomoću zatvorenog sistema u plastične vrećice
(staklene bočice danas se rijetko upotrebljavaju), gdje se miješa s antikoagulansom, sredstvom
koje sprečava zgrušavanje i konzervira krv u tečnom stanju.
U tu svrhu se upotrebljava :
-
ACD rastvor ( rok upotrebe krvi je 21 dan)
-
CPD rastvor (rok upotrebe krvi je 28 dana)
-
CPD-A1 rastvor (rok upotrebe krvi je 45 dana)
-
CPD-SAGM rastvor (rok upotrebe krvi je 45 dana)
Konzervirana krv čuva se u plastičnim vrećicama ili staklenkama u hladnjaku, na temperaturi
od +2 do +8 stepeni celzijusa.
Na vrećici ili bočici se nalaze naljepnica sa slijedećim podacima: naziv ustanove
koja krv vadi i obrađuje, količina uzete krvi, konzervans, rok upotrebe, reg.br.vrećice, krvna
grupa, Rh faktor, rezultati testova (hepatitis B i C neg; sifilis neg; HIV neg ). Uz svaku
vrećicu ili staklenku pričvršćena je epruveta koja sadrži uzorak krvi davaoca, i služi za
određivanje interreakcije s krvi primaoca.
Djelovanje transfuzije krvi i krvnih komponenata
Transfuzija pune krvi svojevrsna trasnsplantacija krvi s brojnim pozitivnim, ali i
nekim negativnim djelovanjima, pa se indikacije za njenu primjenu sve više sužavaju na
nadoknadu akutnog gubitka i na potpunu zamijenu (u hemolitičkoj bolesti novorođenčeta).
Uostalim slučajevima nadoknađuju se samo njeni dijelovi (plazma, eritrociti, trombociti,
leukociti), koji nedostaju ili su patološki promijenjeni.
Djelovanje transfuzije krvi na organizam je višestruka:
-
Nadoknađuje volumen krvi
-
Povećava površinu na koju se veže kisik (eritrociti)
-
Postiče reaktivnu sposobnost i odbrambene snage organizma
-
Djeluje hemostatički i detoksicirajuće
Primjenom određenih krvnih komponenata bolesnik dobiva specifični dio krvi uz smanjenu
opasnost od transfuzijskih komplikacija. Većini bolesnika potrebna je u liječenju jedna , ili
najviše dvije krvne komponente. Primjenjuju se koncentrati: eritrocita (opranih, smrznutih,
deplazmatiziranih), leukocita i trombocita, te plazma (svježe smrznuta plazma ili liofilizirana)
i krioprecipitat.
Krvna plazma se primjenjuje za nadoknadu volumena , bjelančevina i nekih faktora
zgrušavanja.
Izvođenje zahvata (obavezno uz prisustvo ljekara)
-
Dovesti pribor i krvni primjerak na pokretnom stoliću u bolesničku sobu
-
Identificirati podatke o bolesniku i davaocu
-
Pripremiti bolesnika
-
Uvesti transfuziju
-
Ostati uz bolesnika i posmatrati ga tokom prvih 10 minuta davanja transfuzije
-
Po završetku transfuzije provesti postupak kao pri istjecanju infuzije
-
Naljepnicu vrećice ili staklenke s krvi nalijepiti na temperaturnu listu ili uložiti u
historiju bolesti bolesnika
-
Upotrebljeni pribor i vrećicu ili staklenku u kojoj se nalazila krv izvesti iz bolesnikove
sobe
-
Vrećicu ili staklenku u kojoj se nalazila krv vratiti u Zavod za transfuziologiju
Prvi zadatak sestre je pripremiti bolesnika za transfuziju krvi (psihički i fizički), te bolesniku
izvaditi uzorak krvi za određivanje krvne grupe, Rh faktor te interreakciju (podudarnost) s
krvlju davaoca.
Interreakcija je laboratorijska pretraga. Ako se krvi primaoca i davaoca kompatibilne
(podudarne) neće doći do aglutinacije (interreakcija je negativna) i transfuzija se može
primjeniti. Ako je interreakcija pozitivna (nastupila je aglutinacija eritrocita iz krvi davaoca u
kontaktu sa serumom primaoca), krvi su inkopatibilne i transfuzija se ne smije primjeniti.
Za utvrđivanje krvene grupe i za interreakciju sestra vadi 5-10 ml krvi u hemijsku čistu i suhu
staklenu epruvetu, bez antikoagulansa. Na epruvetu stavlja naljepnicu s čitko ispisanim
odjelom, imenom i prezimenom bolesnika. U uputnicu za transfuziološki laboratorij upisuje
tražene podatke i zahtjev za vrstu pretrage, a potpisuje je ljekar i sestra koja je vadila krv. Na
isti način ispunjava se zahtjevnica za krv ili njene sastojke, a potpisuje ljekar koji je indicirao
transfuziju krvi.
Krv s odjela za transfuziju krvi prenosi se u posebnoj kutiji u koju se stavlja krv samo sa
jednog bolesnika. Za vrijeme prenošenja ne smije se kutija s krvi pretresati niti prevrtati. Uz
vrećice ili staklenke s krvi nalazi se i nalaz krvne grupe i interreakcija.
