NEZAVISNI UNIVERZITET BANJA LUKA
NUBL
STUDENT: SARIĆ ZLATKO
ODSJEK: EKONOMIJA I POSLOVANJE
MAKROEKONOMSKA POLITIKA I NJENI CILJEVI
BANJA LUKA, DECEMBAR 2014
1
POZITIVNA I NORMATIVNA EKONOMIJA
Bilo da se radi o ekonomskoj teoriji ili ekonomskoj politici proces ekonomskog
promišljanja i odlučivanja predstavlja povezan sistem razmišljanja koji uključuje
tri osnovne karike: (1) ako slijedimo politiku X za rezultat ćemo dobiti Y; (2)
rezultat Y je dobar (loš); (3) i podržavamo (ne podržavamo) politiku X;
U skladu sa logikom lanca razmišljanja,ekonomska nauka ne može predskazivati
budućnost, ali može ponuditi predpostavke u obliku: «ako – tada», kao što je
naprimjer pretpostavka: «ako se poreske stope smanje, proizvodnja će se
povećati, uz uslov da se drugi uslovi ne promijene.» Ovakve teoretske
pretpostavke, koje povezuju urok i rezultat i validne su u samo određenim
uslovima i čine dio pozitivne ekonomije. Ekonomisti se uvijek ne slažu u
ispravnosti teoretskih pretpostavki i rješavanja ovih neslaganja koje se oslanja
na iznošenje argumenata «za» ili pronalaženje logičkih grešaka predstavlja
značajan dio rada ekonomista, posebno u akademskim krugovima. Drugi dio
neslaganja u okviru pozitivne ekonomije proizilazi iz interpretacije ekonomske
prošlosti. Ekonomsti se ne moraju slagati da li je smanjenje poreza u prošlosti,
uz ostale nepromijenjene uslove, stimulisalo povećanje proizvodnje. U
rješavanju svih sporova ekonomisti se oslanjaju na stataističke analize. Ove
studije su ograničene onemogučnošću da se u stvarnom svijetu ispuni kriterij
«uz ostale nepromijenjene uslove», ali one doprinose sužavanju područja
neslaganja i napretku u pozitivnoj ekonomiji. Kada ekonomisti donose
vrijednosni sud o tome da je rezultat neke politike «dobar» ili «loš» možemo
reći da se bave normativnom ekonomijom.
Donošenje vrijednosnih sudova podrazumjeva oslanjanje na etičke kriterije, bar
u smislu da ekonomisti naglašavaju opće etičke principe na kojima se zasnivaju
njihovi sudovi. U okviru toga, od posebnog značaja je odnos ekonomske
efikasnosti i pravednosti. Većina ljudi smatra da je ekonomska efikasnost sama
po sebi dobra,ali to ne mora značiti da je svaka politika koja promovira
efikasnost i dobra politka. Da bi procijenili da li je ekonomska efikasnost sama
po sebi dobra i poželjna u svakodnevnom promišljanju vrlo često se koriste
pojmovi jednakosti ili pravednosti. Pojam pravednosti u odnosu na ekonomsku
efikasnost ima dvostruko značenje.
Prvo, pravednost može biti dodatni kriterij prilikom izbora između različitih
politika koje daju isti rezultat. Različite ali jednako ekonomski efikasne politike
podrazumjevaju različiti zadovoljenje potreba pojedinaca ili pojedinih socijalnih
grupa. U jednom ekonomski efikasnom društvu osoba «A» može biti bogata, a
osoba «B» siromašna i obrnuto. Obje osobe mogu biti jednako bogat
(siromašne). Kada se suočimo sa ovakvim izborom lanac razmišljanja ide
sljedećim tokom: (1) politike X i Y su jednako efikasne, ali uključuju različito
zadovoljenje pojedinačnih potreba; (2) zadovoljenje pojedinačnih potreba je
2
MIKRO I MAKROEKONOMIJA
Ekonomij se prema predmetu proučavanja najčešće dijeli na: mikroekonomiju i
makroekonomiju.
Mikroekonomija proučava ekonomsko ponašanje domaćinstva i privrednih
društva i način određivanja tržišnih cijena pojedinačne robe i usluge.
Makroekonomija proučava «velike» ekonomske fenomene, posebno inflaciju,
(ne)zaposlenost i ekonomski rast.pri tome treba imati u vidu da ova podjela ne
omogućava da se sva pitanja ekonomije svrstaju u jedno od dva područja ali
predstavlja korisnu osnovu za potpunije razumijevanje pitanja kojima se
ekonomija bavi i njegovo sistematsko izlaganje. Za potrebe ekonomske analize
domaćinstvo predstavlja grupu pojedinaca koja udružuju dohotke, ima
zajedničko vladništvo na imovini i zajedno donosi ekonomske odluke. Unutar
domaćinstva pojedinci su povezani srodstvom i veza sa tržištem prestaje na
ulaznim vratima porodične kuće ili stana.
Druga ekonomska jedinica kojom se bavi mikroekonomija je privredno društvo.
Privredno društvo kupuje faktore proizvodnje i koristi ih za proizvodnju robe i
pružanje usluge. Privredna društva se pojavljuju u različitim oblicima i
veličinama, od društva sa jednim vlasnikom do velikih dioničkih društava, čija
ekonomska moć često nadmašuje ekonomsku moć države. Privredna društva kao
i domaćinstva odnose sa vanjskim svijetom ostvaruju posredstvom tržišta, ali su
obično interno organizovana na tržišnim principima. U najvećem broju slučajeva
privredna društva su organizovana hijerajhijski, u okviru čega vlasnici biraju
menadžere, koji, u ime i za račun vlasnika, organizuju rad i rukovode
poslovanjem i zastupaju privredno društvo. Tradicionalno se mikroekonomija
zadržavala na proučavanju ove dvije osnovne ekonomske jedinice i njihovim
međusobnim odnosima. Mikrekonomija često u analizu uključuje pojedine
dijelove zakonodavne i izvršna vlasti. Zakonodavna tijela i regulatorne agencije
države imaju velikog uticaja na proizvodnju i potrošnju, ali ipovratne
informacije o kretanju proizvodnje, cijena i drugim ekonomskim kategorijama
utiču na odluke zakonodavne vlasti i regulatornih agencija.
Svaka makroekonomska politika uključuje potrebu istovremenog ostvarivanja tri
cilja:
- pune zaposlenosti,
- stabilnosti cijena,
- ekonomskog rasta.
Ova tri cilja su kao i distribucija dohotka, motivacija i sistem cijena, u
međusobnom odnosu, što utiče da se promjene u jednom od tri cilja ne mogu
provesti bez odraza na druga dva.
4
