MATURSKI RAD
2
UVOD
Turizam je dobio karakter masovne pojave kada je uključio gotovo sve strukture
društva i kada su posljedice turističkog prometa osjećali svi njegovi učesnici. Njegove
funkcije su primarne – ekonomske i sekundarne – neekonomske.
U ovom radu će biti pobliže predstavljena ova osnovna, ali i neke druge – konkretnije
podjele, a koje će svakako ozbiljnije da se pozabave fenomenom funkcija turizma.
Značaj turizma za razvoj privrede je tema koja se ne treba posebno elaborirati, jasno je
koliko je značajan za budžet jedne države prihod od turizma. Zato se i same države uveliko
uključuju u povećanje i populariziranje turističke ponude, naprosto jer funkcije turizma su
višestruke i obuhvataju skoro sve sfere privrede.
MATURSKI RAD
3
TEMELJNE FUNKCIJE TURIZMA
Funkcije turizma kao društveno-ekonomskog fenomena savremenog svijeta su
mnogobrojne. Mogu se svrstati u dvije grupe i to u:
-
primarne
, i
-
posljedične
.
Ove su funkcije međusobno ovisne i isprepletene u svom djelovanju. Njihovo se
djelovanje iskazuje i u privrednoj i u društvenoj sferi život . Stoga, njihovom djelovanju valja
posvetiti dužnu pažnju radi uspješnog razvoja turizma kao kompleksne djelatnosti.
Kako primarne funkcije imaju najneposredniji uticaj na ukupnu ekonomsku sferu, te
funkcije još se nazivaju i ekonomske funkcije. Posljedične možemo nazvati sekundarnim jer
imaju uticaj na ostale sfere života na koje utiče turizam, pa se u literaturi one još nazivaju i
neekonomskim funkcijama.
Ali, bez obzira na navedenu podjelu, a kako je već naglašeno djelovanje ovih funkcija,
koje se međusobno prožimaju, iskazuje se i u ekonomskoj i neekonomskoj sferi. To ujedno
znači da turizam karakterizira polifunkcionalnost ali i međufunkcionalna povezanost, odnosno
široko djelovanje i to kako na ekonomiju tako i na ukupan društveni život.
Primarne ili ekonomskee funkcije turizma mogu se posmatrati na temelju djelovanja
koje ima potrošnja turista na nacionalnu privredu. S ovog stajališta razlikuju se tri oblika ovog
djelovanja: direktno, indirektno i multiplikativno (višestruko) djelovanje.
Sagledavajući takve funkcije turizma i njegov uticaj na privredu, brojne se zemlje
opredjeljuju za razvoj turizma, a za neke on predstavlja i temeljnu privrednu orjentaciju.
Pretpostavka za takvu orijentaciju jeste raspoloživost atraktivnih, komunikativnih i
receptivnihfaktora. Kad zemlja raspolaže ovim faktorima tada je logično da turizam
predstavlja značajnu privrednu djelatnost, a također i na mogućnost razvoja instranog turizma.
Ne smije se smetnuti s uma ni značaj domaćeg turizma koji blagotvorno djeluje na
obnavljanje radne energije velikog broja stanovnika čime se pospješuje proces društvene
reprodukcije. U isto vrijeme domaći turizam i sam proizvodi određene faktore koji pozitivno
djeluju na jačanje efekata razvoja inostranog turizma. Zato se primarna funkcija turizma
prvenstveno posmatra na temelju djelovanja kojeg potrošnja turista ima na nacionalnu
ekonomiju pa se stoga i posebno ističe značaj direktnog djelovanja.
U okviru direktnog djelovanja iskazuju se sljedeće i najvažnije funkcije turizma:
- uticaj turizma na društveni proizvod i društveni dohodak,
MATURSKI RAD
5
DJELOVANJE FUNKCIJA TURIZMA
Djelovanje navedenih funkcija međusobno je povezano jer dejstvo društvenih funkcija
uslovljava postojanje i privrednih funkcija.
Direktne ekonomske funkcije turizma
U okviru direktnog djelovanja najvažnije funkcije turizma su:
1. Uticaj turizma na društveni proizvod i društveni dohodak
2. Uticaj turizma na razvoj nedovoljno razvijenih područja
3. Uticaj turizma na platni bilans zemlje
4. Uticaj turizma na zapošljavanje
5. Uticaj turizma na samu turističku ekonomiju
Uticaj turizma na društveni proizvod i društveni dohodak
• Društveni proizvod – količina dobara stvorenih u toku jedne godine koje stoje na
raspolaganju društvu za zadovoljenje njegovih potreba. Rezultat je preinjete vrednosti iz
ranijih perioda (amortizacija – otpisani dio vrijednosti ) i novostvorene vrijednosti u toj godini
• Nacionalni dohodak – pokazatelj dostignutog stepena razvoja privrede u toku posmatranog
vremenskog perioda (jedna godina)
• Međunarodni turizam i novčana sredstva koja se dobijaju od tog turizma direktno utiču na
povećanje nacionalnog dohotka i društvenog proizvoda jer je taj dohodak stvoren van granica
zemlje
• Realizacijom turističke potrošnje počinju da djeluju privredne funkcije turizma, čime
turizam poprima karakter ekonomske kategorije
• Turizam ostvaruje direktne efekte na direktne davaoce turističkih usluga (hotele, trgovinu,
transportne organizacije i ostale učesnike u pružanju direktnih usluga turistima
• Zemlje koje dio svog društvenog proizvoda i nacionalnog dohotka prelivaju u druge zemlje
na temelju turističke potrošnje – emitivne ili inicijativne zemlje
• Zemlje koje ostvaruju pozitivan saldo na osnovu međunarodnog turizma – receptivne zemlje
• U domaćem turizmu dolazi do preraspodjele nacionalnog dohotka iz jednog područja u
drugi (iz obalne u kontinentalnu)
