JU Mješovita srednja škola
Graĉanica
PATOLOGIJA I
PATOFIZIOLOGIJA
Skripta za internu upotrebu uĉenika trećeg razreda instruktivne nastave
JU MSŠ Graĉanica
I UVOD U PATOLOGIJU I PATOFIZIOLOGIJU
Patologija
(patološka anatomija) je nauka koja se bavi prouĉavanjem bolesti, odnosno
promjenama na stanicama, tkivima i organima nastalim za vrijeme bolesti.
Patofiziologija
(patološka fiziologija) je znanost koja prouĉava uzroke (etiologija),
mehanizme nastanka (patogeneza), tijek i posljedice patoloških promjena u bolesnom
organizmu. Za razliku od patologije koja se uglavnom bavi morfološkim promjenama
(promjenama u izgledu), patofiziologija prouĉava poremećaje funkcije tkiva, organa i cijelog
organizma, budući da su ti poremećaji zajedniĉki mnogim bolestima, patofiziologija u prvi
plan stavlja cjelovit pristup bolesniku, a ne ograniĉava se samo na organ u kojem je zapoĉeo
patološki proces.
Makroskopska, mikroskopska i elektronmikropskopska posmatranja su vaţna u razumijevanju
patoloških procesa i promjena koje nastaju tokom bolesti. Patologija se dijeli na opću i
specijalnu. Opća patologija prouĉava reakcije organizma na oštećenja te daje sveobuhvatni
pregled bolesti. Specijalna patologija se bavi prouĉavanjem nekih organa i organskih sistema
promijenjenih bolešću ili nekim drugim štetnim uzrokom. Metode izuĉavanja u patologiji:
obdukcija (sudsko medicinska i patoanatomska), histološka izuĉavanja i ogledi na
ţivotinjama.
II SMRT
Prestanak svih vitalnih funkcija (srĉanog rada i disanja) oznaĉava smrt organizma. Ovo je
definicija smrti, ali smrti organizma kao cjeline. Treba istaći da razlikujemo smrt ćelije, na
jednoj strani, i smrt organizma, na drugoj. Tako da je, moţda, ispravnije reći za smrt, da je
ista prirodni kraj ţivota, bilo jednoćelijskog, odnosno, same ćelije, ili ĉitave skupine ćelija
višećelijskog organizma. Ona je neminovni dio ţivota svake jedinke, i šta više, jedna od
osnovnih funkcija ţivih sistema koja ih, kao takve, i odvaja od neţive prirode. Apoptoza je
programirana ćelijska smrt i ĉini se, sve više, da je pod genetskom kontrolom. Javlja se u
ćelijskim populacijama koje se stalno obnavljaju radi odrţavanja veliĉine populacije. Onog
momenta kada prestane ţivot svih ćelija u tijelu ĉoveka, nastupa trajan zastoj metabolizma u
svim tkivima i organima koji su od njih saĉinjeni. Nastaje najteţa patološka promena koja
moţe da se odigra u ţivoj materiji. Slikovito reĉeno, ţivot od svog poĉetka nosi u sebi vlastitu
suprotnost, odnosno, negaciju. Naravno, treba razlikovati trajnu smrt, kliniĉku smrt i
cerebralnu (moţdanu) smrt. Prirodna, fiziološka smrt bi predstavljala smrt usljed istrošenosti
organizma usled starosti. Patološka smrt je zapravo prava smrt u oko 99 % sluĉajeva. Ona
moţe nastati usljed neke bolesti ili nasilno.Ukoliko je u pitanju bolest moţe biti naprasna,
brza ili spora-dugotrajna, kaţemo još i agonalna. Što se tiĉe nasilne smrti, nastaje zadesno,
ubistvom ili samoubistvom.
Glavni oblici prilagoĊavanja su:
1.
Atrofija
2.
Hipertrofija
3.
Hiperplazija
4.
Metaplazija
Adaptacijski odgovor ćelije je reverzibilan (po prestanku djelovanja uzroĉnog agensa ćelija će
poprimiti normalan oblik i funkciju).
1. Atrofija- Smanjenje veliĉine i/ili broja specijalizovanih ćelija u tkivu odnosno organu.
Dijelimo je na fiziološku i patološku. A moţe biti opšta i lokalizovana. Fiziološka atrofija-
starenje, involucija timusa, atrofija uterusa poslije poroĊaja, dojki poslije laktacije, jajnika i
mlijeĉnih ţlijezda u klimakterijumu. Patološka atrofija nastaje djelovanjem patoloških
agenasa, npr opšta patološka atrofija pri gladovanju, vaskularna ishemijska atrofija
(nedovoljan priliv krvi u odreĊeno tkivo ili organ; npr kod ateroskleroze ili kompresije
krvnog suda), atrofija usljed pritiska (varijanta vaskularne atrofije; npr kompresija tumorskim
tkivom, parazitarnim cistama), atrofija zbog neaktivnosti (atrofija mišića kod dugotrajnog
mirovanja zbog frakture kosti).
2. Hipertrofija
Povećanje tkiva ili organa uzrokovano povećanjem veliĉine ćelija u njemu (broj ćelija nije
povećan). Razlikujemo sljedeće vrste hipertrofije: fiziološka hipertrofija (Nije u vezi sa
bolešću (javlja se u fiziološkim uslovima), npr.uterus u trudnoći (mišićna vlakna veća oko 10
puta u odnosu na uterus negravidne ţene); adaptaciona hipertrofija (npr u mišićnim organima
ukoliko postoi opstrukcija jednog njihovog dijela- hipertrofija miokarda); Kompenzatorna
hipertrofija (najĉešće na parenhimnim organima kada jedan organ prestane da funkcioniše ili
bude odstranjen- npr hipertrofija jednog bubrega zbog odstranjenja drugog).
3. Hiperplazija
•
Povećanje tkiva ili organa koje je nastalo kao posljedica povećanja broja ćelija u tom
tkivu ili organu
•
Hiperplazija je reverzibilan proces (kada se ukloni stimulus koji je izazvao
hiperplaziju tkivo se vraća u prvobitno stanje)
•
Hiperplazija moţe biti fiziološka i patološka
•
Fiziološka hiperplazija: Javlja se u fiziološkim stanjima i uglavnom u organima koja
su ciljno mjesto dejstva pojedinih hormona. Npr hiperplazija dojki kod ţena za
vrijeme laktacije i trudnoće; hiperplazija dojki u prvoj fazi menstrualnog ciklusa.
•
Patološka hiperplazija: kompenzatorna- odgovor na gubitak ili oštećenje organa,
endokrina hiperplazija- u hormonski zavisnim tkivima- npr hiperplazija štitne ţlijezde
usljed nedostatka joda
4. Metaplazija
•
Zamjena jedne vrste zrelih ćelija drugom vrstom zrelih ćelija
•
Uzroci nastanka metaplazije su: hroniĉna zapaljenja, hemijski i fiziĉki nadraţaji,
nedostatak vitamina A i sl.
•
Razlikujemo dva oblika metaplazije: Metaplaziju epitelnog tkiva (mehaniĉka trauma,
hroniĉna inflamacija, hroniĉna iritacija ...) i Metaplaziju vezivnog tkiva
5. Displazija
•
Podrazumijeva postojanje tkivne atipije (promjena meĊusobnog odnosa ćelija koje
grade neko tkivo) i ćelijske atipije ( promjena veliĉine i oblika ćelija)
•
Uzroci atipije: hroniĉno zapaljenje ili hormonski disbalans
•
Displastiĉne promjene vremenom se mogu transformisati u tumor. Zato se ove
promjene nazivaju PREKANCEROZE (morfološke promjene koje prethode tumoru-
karcinomu). Zbog toga se ove promjene u praksi shvataju kao prekancerozna stanja.
6. Nekroza
•
Smrt ćelije koja nastaje djelovanjem patogenog agensa u ţivom organizmu
•
Obiĉno zahvata veći broj ćelija, odnosno opseţne dijelove tkiva i organa
•
Nekroza nastaje kada se prekoraĉi sposobnost prilagoĊavanja ćelije na uticaje okoline
i dejstvo štetnih faktora
7. Apoptoza
•
Programirana (samoubilaĉka) smrt ćelije. Vaţan mehanizam kojim se odrţava
normalan broj ćelija
8. Regeneracija i reparacija
•
REGENERACIJA – proces zamjene (obnavljenje) oštećenog i izumrlog tkiva
novostvorenim tkivom. Ovo novostvoreno tkivo se ne razlikuje od prvobitnog,
uništenog tkiva
•
REPARACIJA – proces zamjene oštećenog tkiva vezivnim tkivom koje nema nikakve
sliĉnosti sa prvobitnim, oštećenim tkivom
