Sportisti sa invaliditetom

Uvod

Tokom poslednjih pedeset godina sport osoba sa invaliditetom naglo se

razvija. Od prvih takmičenja bolesnika u bolnici u Stouk Mendevilu 1948. godine, u
kojima je učestvovalo šesnaestoro pacijenata sa povredom kičmene moždine,
Paraolimpijske igre prerasle su u najveći sportski događaj invalidnih osoba na svetu,
u kome učestvuje i više od 4.000 sportista iz oko 130 zemalja. Izvanredni rezultati
hendikepiranih sportista dokazuju njihov potencijal. Maraton sportista u invalidskim
kolicima obično traje manje od sat i po, dok sportisti sa amputiranom nogom mogu da
skoče uvis i više od 2 metra. Na igrama Komonvelta 2002. godine hendikepirani
sportisti su se u plivanju takmičili sa sportistima bez invaliditeta.

1. Fizička aktivnost za zdrav život

Razvoj takmičarskog sporta za osobe sa invaliditetom doprineo je širenju znanja o

potencijalu ovih sportista, pre svega u medicinskim krugovima. Vežbanje pozitivno
utiče na poboljšanje zdravlja sportiste. U mnogim bolestima, kao što su koronarno
oboljenje srca, insulin nezavisni

diabetes melitus

i osteoporoza, fizički aktivnost

predstavlja sastavni deo prevencije i lečenja. Svakako, i osobe sa invaliditetom treba
podsticati na fizičku aktivnost, ali treba biti svestan da bavljenje takmičarskim
sportom nije najznačajnije.

Najmanje 30 minuta fizičke aktivnosti umerenog intenziteta, pet dana nedeljno

preporučuje se sportistima sa invaliditetom, uz posebno povećavanje trajanja,
intenziteta i učestalosti aktivnosti, specifične za određenu vrstu invaliditeta.

Nažalost, osobe sa invaliditetom retko učestvuju u redovnim fizičkim aktivnostima

iz brojnih razloga, pre svega kulturoloških i socioloških, kao i zbog nedostupnosti
odgovarajućeg prostora za bavljenje izabranim aktivnostima. Fizički aktivan život
doprinosi povećanju samopouzdanja sportista sa invaliditetom i njihovom lakšem
uključenju u društvo. Postojeći podaci ukazuju da aktivni pojedinci sa invaliditetom
ređe posećuju lekara i da sportisti sa paraplegijom primetno manje pate od ozbiljnih
oboljenja u odnosu na invalidne osobe koje nisu fizički aktivne.

2. Organizovanje sportskih aktivnosti za

osobe sa invaliditetom

Oštećenja invalidnih osoba mogu biti različita i dele se na fizička, senzorna i

intelektualna.   Brojne   organizacije   širom   sveta   bave   se   pružanjem   podrške   i
unapređenjem   sporta   za   osobe   sa   invaliditetom.   Sve   te   sportiste,   osim   onih   sa
oštećenim   sluhom,   na   globalnom   nivou   objedinjuje   Međunarodni   paraolimpijski
komitet. Sportisti sa oštećenim sluhom svake četvrte godine učestvuju na igrama pod
nazivom

Olimpijske igre gluvih i nagluvih osoba

, koje se organizuju u godini posle

Olimpijskih igara. Paraolimpijske igre, koje su takođe takmičenje na vrhunskom
nivou, održavaju se u istom gradu kao i Olimpijske igre i to dve-tri nedelje posle njih.
Pravo učešća imaju sledeće grupe sportista sa invaliditetom:



Sportisti sa oštećenjem kičme;



Sportisti sa amputiranim ekstremitetima;



Sportisti sa oštećenim vidom;



Sportisti sa cerebralnom paralizom;



Sportisti sa ostalim oštećenjima koja ne spadaju u pomenute grupe, kao
što su npr. mišićna distrofija, multipla skleroza;



Sportisti sa intelektualnim oštećenjima (ili smetnjama u učenju);

Na Paraolimpijskim igrama u Atini 2004. godine, sportisti sa invaliditetom takmičili

su se u streličarstvu, atletici, boćanju (prilagođenom za sportiste sa cerebralnom
paralizom), biciklizmu, konjičkom sportu, malom fudbalu (sa 5 ili 7 igrača), golbolu (za
osobe oštećenog vida), džudou, dizanju tegova, stonom tenisu, plivanju, odbojci, kao
i u košarci, mačevanju, ragbiju i tenisu koji se igraju u invalidskim kolicima.

Sport nužno ne doprinosi zdravlju, jer različiti sportovi iziskuju različit stepen

fiziološkog stresa, a i rizik od povreda je različit. Ipak, i pored mogućih nedostataka,
sport doprinosi i poboljšanju celokupne fizičke forme učesnika.

Sportovi se mogu podeliti prema aerobnom intenzitetu, mogućnosti nastanka

povreda i zahtevima za koordinacijom. Razumevanje ove podele pomaže prihvatanju
ne samo prednosti, već i rizika koje sportovi nose. Ti faktori moraju biti prilagođeni
zdravstvenom stanju učesnika i drugim uslovima, kao što je dostupnost sportskog
prostora.

3.1. Klasifikacija

Da bi se obezbedilo pravično sportsko nadmetanje, neophodno je da postoji

klasifikacija   na   osnovu   koje   se   međusobno   takmiče   sportisti   sličnog,   a   u   nekim
sportovima (kao što je atletika) istog stepena invaliditeta. U drugim sportovima, kao
što je plivanje, postoji funkcionalna klasifikacija, prema kojoj se plivači sa različitim
medicinskim   stanjima   svrstavaju   u   istu   grupu   i   to   na   osnovu   statičke,   mišićno-
skeletne   i   neurološke   procene   i   dinamičkih   mogućnosti.   Tako   se   plivači   sa
oštećenjem   kičmene   moždine,   cerebralnom   paralizom   i   oštećenjem   ekstremiteta
mogu naći na istom takmičenju. U ekipnim sportovima, kao što su košarka ili ragbi u
sportskim   kolicima,   različite   sposobnosti   mere   se   prema   sačinjenom   sistemu
bodovanja, tako da se u određenom periodu igre izlazak na teren dozvoljava samo
sportistima sa jednakim ili pribliznim brojem poena. Na taj način se omogućava da
oni koji imaju visok stepen oštećenja ne budu isključeni iz ekipnih sportova.

Važno je da se na osnovu postojeće klasifikacije prepoznaju potencijalne fizičke

sposobnosti   sportiste   i   ne   zanemare   oni   koji   se   različito   pokažu   na   treningu   ili
prilikom   usvajanja   određenih   sportskih   veština.   Za   sportiste   sa   intelektualnim
oštećenjem   određivanje   intelektualnog   nivoa   sa   kojim   je   moguće   učestvovati   u
takmičenju   može   da   stvori   poteškoće.   Značajno   oštećenje   intelektualnih   funkcija
obično   se   određuje   prema   koeficijentu   inteligencije   (IQ)   od   75   i   manjem,   osim
ograničenja u komunikaciji i društvenim veštinama, koja su karakteristična za uzrast
do   18   godina.   Te   osobe   ne   mogu   da   se   takmiče   pod   prihvatljivo   izjednačenim
uslovima   sa   ostalim   sportistima.   Međutim,   problem   predstavlja   ocenjivanje
intelektualnih sposobnosti koje je podložno subjektivnosti i zloupotrebi. Primer takve
zloupotrebe   je   pobeda   španskog   košarkaškog   tima   na   Paraolimpijskim   igrama   u
Sidneju. Naime, naknadno je utvrđeno da Španci na ovom takmičenju nisu ni imali
mentalna oštećenja i zbog toga su im kasnije oduzete zlatne medalje.

4. Grupe sportista sa invaliditetom

Grupe čine:



Sportisti sa oštećenjem kičme;



Sportisti sa amputiranim ekstremitetima;



Sportisti sa oštećenim vidom;



Sportisti sa cerebralnom paralizom



Sportisti sa ostalim oštećenjima koja ne spadaju u navedene grupe