1
Sadržaj
Uvod ......................................................................................................................................... 3
Biznis,država i društveni sukobi ............................................................................................... 4
Determinante odnosa države i privrede kao biznisa ................................................................. 5
Država,intervencionizam i biznis ..........................................................................................6, 7
Profitini biznis i pametna država .............................................................................................. 8
Uticaj države na konkurentnost biznisa i smanjenje ekonomske neravnoteže ............... 9,10,11
Biznis vs država ili atlant vs monopol ..............................................................................12, 13
Zaključak ................................................................................................................................ 14
Literatura ................................................................................................................................ 15
2
Uvod
Država je politička ustanova sa efektivnom vlašću nad određenom geografskom oblasti. Ona obično
uključuje set institucija koje prisvajaju autoritet da postavljaju pravila po kojima se ljudi iz te teritorije
vode, iako njen status kao države, u jednu ruku zavisi od toga da li će biti priznato, od određenog broja
drugih država, da posjeduje unutarnju i vanjsku nezavisnost. Svaki tip države može imati različite
oblike. Dijelimo ih prema organizaciji vrhovne vlasti u državi (monarhija i republika), prema odnosu
lokalnih i centralnih organa vlasti (federativne i unitarne države) i prema političkom nosiocu suverene
vlasti (demokratija, oligarhija i autokratija).
Biznis kao sinonim ne samo za zaradu novca, proizvodnju robe i usluga već i za kreativno ispoljavanje
pojedinca, traži i specifinu ulogu i organizaciju države. Sa druge strane, država također treba da doživi
tranziciju u skladu sa zahtjevima unapređenja političkih i ekonomskih sloboda. Isto tako,informatičko
društvo svojim mogućnostima i standardima također utiče na karakter biznisa i države i na njihov
međuodnos.
Odnos države i biznisa, ili poslovnih aktivnosti ekonomskih subjekata u određenoj zajednici, je samo
jedan, doduše najvažniji, aspekt odnosa države i njenog ekonomskog sistema i ukupnog društveno-
ekonomskog razvoja. Kad kažemo država mislimo na sveukupnost odnosa u
jednoj društvenoj zajednici, a ne samo na njenu upravljačku strukturu i politiku koju sprovodi
aktuelna vlast. Otuda bi traženje pravog odgovora na pitanje odnosa države i njenog društveno
ekonomskog razvoja trebalo da počne od poznate premise, da svako društvo koje želi da opstane i da
se razvija mora da na najbolji mogući način iskoristi sve svoje raspoložive potencijale za
zadovoljenje društvenih potreba. To jest, mora da svoje prirodne i radom stvorene materijalne i
raspoložive radne resurse angažuje u one ekonomske aktivnosti koje će na optimalan način zadovoljiti
mnogobrojne društvene potrebe. Kako su društvene potrebe uvijek iznad mogućnosti
društva da ih sve u potpunosti zadovolji, redoslijed i intenzitet zadovoljavanja potreba i metod
kako da se to praktično ostvari, su ključna ali i najsloženija pitanja, kako ekonomskog tako i ukupnog
društveno-ekonomskog odlučivanja.
Dosadašnja teorijska i praktična iskustva pokazuju da se ključ odgovora na ovo pitanje krije u
mjeri odnosa svjesnog i spontanog, egozgenog i endogenog, opšteg i individualnog, državnog
i tržišnog elementa u donošenju ekonomskih odluka. Iako se tržište pokazalo kao neprevaziđen
mehanizam efikasnosti ekonomskog odlučivanja i usklađivanja proizvodnje i potrošnje, dileme
oko stpena državnog uplitanja u tržište su još uvijek pristune, a sa procesom tranzicije i globalizacije
ponovo se aktuelizuju. Nakon kraćeg osvrtna na istorijat ovog složenog međuodnosa,
u ovom prilogu ćemo pokušati da naznačimo njegove specifičnosti u sadašnjem trenutku i vremenu
koje dolazi, posebno sa aspekta razvoja modernih tehnologija i njihovog odraza na organizaciju i
poslovanje privrede i ukupni društveno-ekonomski razvoj.
4
Svijest o cjelini je u direktnoj vezi sa stepenom integrisanosti (unutrašnje i spoljne) u jednom
društvu, a ovaj sa karakterom biznisa.
1
Determinante odnosa države i privrede kao biznisa
Kratak osvrt na genezu i savremene tendencije složenog odnosa države i privrede u ovom prilogu
pokazuju da je on u osnovi određen ideološko-doktriniranim i tehnološkim faktorima. Ova
uslovljenost je posebno vidljiva kada se posmatraju odnosi i kretanja svjetske privrede zadnjih pola
vijeka, u tom periodu razvoj tehnologije i ideološko-doktrinirana osnova radikalno mijenjaju
tradicionalna gledanja na ulogu države u privredi i sam karakter te uloge.Naime, globalizacija, u čijoj
osnovi leži neoliberalna doktrina i moć i karakter novih tehnologija,nameće opšte principe, pravila i
postupke upravljanja, organizacije i poslovanja privrede, što sužava prostor za autonomne ekonomske
i razvojne politike pojedinih, posebno manjih i nerazvijenih zemalja.
Njihova uloga se, uglavnom, svodi na obezbjeđenje uslova da se ova opšta pravila i postupci dosljedno
i što prije primijene na ključnim segmentima njihovog ekonomskog života, s jedne, i u tim okvirima
na kompentencije odlučivanja o specifičnim regionalnim socio-ekoomskim problemima i problemima
organizacije i poslovanja sitnog, pretežno trgovinskog i uslužnog bizinisa, sa druge strane.
Naročito veliki značaj imaju nove tehnologije, prije svega informatička, o čijim osobinama smo
posebno govorili iz aspekta tzv. «nove ekonomije», koja u osnovi samo na nov način riješava
postojeće i nove ekonomske probleme, jer se ekonomija prvenstveno tiče ljudi a ne stvari, koje samo
treba najbolje iskoristiti za zadovoljenje ljudskih potreba.
Odnos države i privrede, ili još bliže tržišta, tradicionalno se razmatra pod pojmovima
intervencionizma i liberalizma, mada u različitom kontekstu i širini obuhvata ovih pojmova.
Kad govorimo o intervencionizmu, prevashodno mislimo na mjere koje država preduzima da bi
obezbijedila određene razvojne ciljeve privrede i društva. Te mjere mogu biti različite
(posredne i neposredne, dugoročne i kratkoročne, kvalitetivne i kvantitativne i sl.). One su u pojedinim
razvojnim fazama uzimale različite oblike i metode aplikacije, sve u skladu sa uslovima
i ciljevima koje je trebalo ostvariti.Poznato je da je uplitanje države u privredni život veoma staro.
Tako, ekonomska historija bilježi različite oblike državnog uplitanja u privredni život još u antičko
doba (Egipat, Grčka, Kina) koje je u Rimskom carstvu poprimilo organizovaniji i institucionalniji
oblik (privredni zakoni, finansijske službe, uticaj na spoljnu trgovinu i sl.). U feudalizmu je uloga
države posebno značajna u zaštiti zanatsva, cehovskih organizacija, lokalne privrede i trgovine.
Međutim, o državnom intervencionizmu u privredi u današnjem smislu, posebno u odnosu na tržište i
cijene, možemo govoriti tek u kontekstu razvoja kapitalizma, širenja tržišta i utemeljenja ekonomije
kao moderne naučne discipline.
Merkantilizam je snažno podržavao državni intervencionizam, naročito u spoljnoj trgovini u
cilju pribavljanja što veće količine plemenitih metala, dok su fiziokrati i klasici političke ekonomije
zagovarali ekonomske slobode i oslobođanje omče feudalnog sistema. Zahtjevi za ekonomskim
slobodama i ispoljavanju privredne inicijative naročito su intenzivirani poslije Francuske
revolucije 1789. godine, kad država svojim mjerama pospješuje slobodnu konkurenciju. Iako
je XIX vijek u osnovi period ekonomskog liberalizma određeni oblici državnog interencionizma su i
tada prisutni (radničko zakonodavstvo, restrikcije u spoljnoj trgovini, podrška industije i rudarstva,
praktične mjere države blagostanja i sl.). Krajem ovog vijeka je donesen i prvi antimonopolski akt
(Šermanov zakon u SAD), što je sve ukazivalo na to da ekonomski liberalizam nije tako savršen i
1
Knjiga „ Država i biznis „ Slobodan Vukičević str.113
