FAKULTET ZA BEZBJEDNOST I ZAŠTITU
BANJA LUKA
SЕMINАRSKI RАD
PRЕDMЕT: EKOLOŠKI KRIMINALITET
TЕMА: INSPEKCIJSKI ORGANI KAO SUBJEKTI SPREČAVANJA EKOLOŠKOG
KRIMINALITETA
MЕNTОR: STUDЕNT:
DOC. DR DRAGAN GAĆEŠA
BАNJАLUKА, MAJ 2015.
4
1. KRIVIČNO PRAVNA ZAŠTITA ŽIVOTNE SREDINE
Odgovarajući stepen bezbjednosti u oblasti životne sredine postiže se propisivanjem
odredjenih normi, od kojih su sa aspekta represivnog postupanja najznačajnije krivično
pravne norme.
Sveukupna krivično prvna zaštita životne sredine je veoma različito organizovana i tretirana u
zemljama okruženja, ali i u svijetu uopšte. U cjelini posmatrano svaka zemlja u krivičnom
zakonodavstvu ima definisana krivična djela kojima se štiti životna sredina, u posebnom
poglavlju krivičnog zakonika, ili u okviru drugih poglavlja koja imaju bližu ili dalju vezu sa
ovom oblašću.
U većini krivičnih zakona životna sredina se štiti kroz nekoliko konkretnih krivičnih djela
gdje se kao ključni zaštitni objekat navodi “životna sredina”, kao i kroz druga krivična djela
gdje se štite pojedine vrijednosti životne sredine (zdravlje ljudi, životinje, biljke, idr).
Najčešća krivčna djela u zakonodavstvima zemalja u okruženju su:
-
Protivpravna izgradnja i stavljanje u pogon objekata i postrojenja koja zagadjuju
životnu srdinu,
-
Unošenje opasnih materija i nedozvojeno preradjivanje, odlaganje i skladištenje
opasnih materija,
-
Zagadjenje životne sredine
-
Nepreduzimanje mjera zaštite životne sredine
-
Oštećenje objekata i uredjaja za zaštitu životne sredine
-
Nedozvoljena izgradnja nuklearnih postorojenja
-
Povreda prava na informisanje o stanju životne sredine
-
Ubijanje i mučenje životinja
-
Šumska kradja
-
Pustošenje šuma
-
Nezakonit lov
-
Nezakonit ribolov
Krivično pravna zaštita životne sredine u cjelini nije adekvatna stanju i kretanju
ugrožavanja te društvene vrijednosti. Naime, u javnosti je većim dijelom prisutno shvatanje
da životna sredina i nije oblast koju treba posebno, a naročito krivično prvno štititi. Zbog toga
kod nas sveukupna preventivno represivna aktivnost je nedovoljno efikasna u zaštiti životne
sredine. Iskustva u svijetu su sasvim drugačija. Mjere prevencije su veoma široke, veoma
5
efektivne i na kraju daju velik rezultate. Represivne mjere su rigorozne, koje se u suštini ne
razlikuju od mjera u drugim oblastima zaštite društvenih vrijednosti
5
Mjere represije na našim područjima su veoma blage, često i oslobadjajuće iz razloga
nedovoljnog shvatanja bitnosti efikasne zaštite životne sredine. Tako se najčešće izriču
novčane kazne, a veoma retko zatvorske.
6
Kampanja se void na planu proglašavanja područja i oblasti od posebnog društvenog
interesa za životnu sredinu (rijeke, jezera, banje, područja planina). Isto tako se radi na
osnivanju efikasne mreže kroz adekvatnu obuku sudija, tužilaca inspektora koji bi u sadejstvu
djelovali na sprovodjenju zakona iz oblasti zaštite životne sredine.
7
Na međunarodnom planu značajnu ulogu ima Interpol, posebno u vezi sa nelegalnim
postupanjem sa otpadom i negegalnom trgovinom zaštićenim biljnim i životinjskim vrstama.
Prema podacima Interpola preko 50% ilegalnog materijala iz razvijenih zemalja se deponuje
u nerazvijena područja.
8
2. SUBJEKTI I METODI U SUZBIJANJU EKOLOŠKOG
KRIMINALITETA
Osnovni subjekti u suzbijanju ekološkog kriminaliteta su:
-
građani
-
inspekcijske službe
-
organi unutrašnjih poslova
-
javno tužilaštvo, sud
-
nevladine organizacije
-
sredstva javnog informisanja
-
drugi organi, institucije
Za razliku od klasičnog kriminaliteta, čije otkrivanje pripada u isključivoj nadležnosti
policijskim organima, borba protiv ekološkog kriminaliteta je koncepcijski postavljena na
mnogo šire osnove. Ta činjenica je rezultata specifičnosti, izuzetne kompleksnosti I društvene
5
Poznati su prijmjeri npr. iz SR Njemačke gdje se prema vozaču motornog vozila primjenjuju veoma
rigorozne mjer u slučajevima i minornih zagadjivanja životne sredine (bacanje otpadaka, ispuštanje ulja isl)
6
U strukturi osuđenih lica za krivična djela iz grupe kd protiv životne sredine prema izrečenim sankcijama u
Srbiji u 2006 god. Statistika je slijedeća: 1. Pustošenje šuma 74 kazne - 5 zatvorskih, 27 novčanih, 39 uslovih,
1 sudska opomena; Šumska kradja 813 (113 zatvorskih, 249 novčanh, 421 uslovnih, 19 sudska opomena);
Nezakonit lov 71 kazna (6 zatvorskih, 35 novčanih, 29 uslovih, 1 sudska opomena; Nezakonit ribolov - 32(4
zatvorske, 17 novčanih, 11 uslovna osuda.(Pravni informator , Beograd. 2009.
7
Ekološki kriminal uskoro na udaru zakona, I. Pejčić, Časopis Danas, 16.06. 2009. God.
8
U okviru Interpola postoji Odeljenje za ekološki kriminal, koje ima zadatak da prati stanje u ovoj oblasti, te
da obavještava države članice po pitanju kriminalnih radnji.
7
mogu značajno doprinjeti zaštiti životne sredine. Ove institucije posebno efikasno unose
iskustva iz modernog svijeta kroz neposrednu komunikaciju, organizaciju radionica, okruglih
stolova i neposredno djelovanje na preventivnom planu.
Sredstva javnog informisanja su veoma moćno sredstvo prevencije u ovoj oblasti.
Kroz blagovremene informacije koje daju potpun uvid gradjaninu u oblike i radnje
ugrožavanja, a posebno kroz ukazivanje na moguće opasnosti, sredstva javnog informisanja
veoma značajno doprinose stvaranju javnog mnjenja koje može nekada biti i od odlučujućeg
uticaja.
10
3. INSPEKCIJSKI NADZOR
Inspekcijski nadzor predstavlja veoma važan mehanizam koji omogućava sprovođenje
zakona i ima za svrhu da obezbedi da postupanje fizičkih i pravnih lica i organa uprave bude
u skladu sa zakonima i drugim propisima. Inspekcijski nadzor predstavlja jedan od
najvažnijih vidova upravne delatnosti, od velike je važnosti za uspešnu implementaciju
propisa u svim oblastima i jedan je od preduslova za ostvarivanje prava pojedinaca i
privrednih društava.
11
Inspekcije su pre svega značajne za sprovođenje propisa kojima se štite
javna dobra kao što su zdravlje, bezbednost, životna sredina, obrazovanje itd.
Inspekcijska kontrola se obavlja posredstvom inspekcijskih službi koje imaju svoju
organizaciju, delokrug, nadležnosti i specifična ovlašćenja. Međutim, za obavljanje
inspekcijskog nadzora često se obrazuju posebni organi uprave, tzv. inspektorati, koji su
najčešće u sastavu nekog drugog organa uprave, odnosno ministarstva. Inspekcijski nadzor
obavljaju inspektori u inspekcijskom postupku. Postoje brojne inspekcije, kao i brojni propisi
koji regulišu njihovu organizaciju i rad, između ostalog to su: tržišna, sanitarna, prosvetna,
poljoprivredna, za zaštitu životne sredine, inspekcija rada, upravna inspekcija itd.
12
Inspekcijski nadzor, pored nadzora nad zakonitošću rada i nadzora nad zakonitošću akata,
predstavlja vrstu upravnog nadzora. Inspekcijski nadzor obuhvata razne preglede, saslušanja,
uzimanja izjava, uzimanja uzoraka radi analize i preduzimanja drugih radnji i mera (npr.
pokretanja prekršajnog postupka, oduzimanja stvari i sl.). Sadržinski on obuhvara
preventivne, korektivne i represivne mere.
13
Preventivnim merama smatraju se aktivnosti koje
se preduzimaju radi sprečavanja povrede zakona i drugih propisa, odnosno ukazuje se na
nedostatke u radu i predlaže njihovo uklanjanje. Jedna od najznačajnijih mera preventivnog
10
Slučaj pokušaja gradnje hidrocentrale u Martin Brodu, mjestu koje ima velike turističke kapacitete, što
je nakon oštre i odlučne reakcije javnosti, obustavljeno.
11
Marko Milenković,
Upravni poslovi u oblasti zaštite životne sredine u Evropskoj uniji i podela
nadležnosti sa državama članicama
, Zbornik radova Pomeramo granice, Institut društvenih nauka,
Centar za pravna istraživanja, 2012., str. 10.
12
Stevan Lilić,
U pravno pravo / Upravno procesno pravo
, Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu,
Beograd, 2009, str. 366.
13
Predrag Dimitrijević, Đorđije Blažić,
Upravno pravo Crne Gore
, Fakultet za državne i evropske studije,
Podgorica, 2008, str. 61
