Bosna i Hercegovina
BRČKO DISTRIKT
BOSNE i HERCEGOVINE
Internacionalni univerzitet
Brčko
Босна и Херцегoвина
БРЧКО ДИСТРИКТ
БОСНЕ и ХЕРЦЕГОВИНЕ
Интернационални универзитет
Брчко
PRAVNI FAKULTET
Istorijski razvoj međunarodnog krivičnog prava
DIPLOMSKI RAD
Mentor:
Student:
Brčko, 2015. godine
Pri tome, treba imati u vidu i uticaj međunarodnog javnog prava na međunarodno
privatno pravo i međunarodno krivično pravo, pre svega putem odgovarajućih konvencija.
S
druge strane, većina normi međunarodnog privatnog prava spada u privatno pravo, dok
međunarodno krivično pravo u celosti spada u kategoriju javnog prava.
Pored toga,
međunarodno krivično pravo je po svojoj prirodi obavezno pravo
(ius cogens),
dok u
međunarodnom privatnom pravu postoji autonomija volje.
"U međunarodnom krivičnom
pravu domaći sud primjenjuje
lex fori
, dok u međunarodnom
privatnom pravu rešavajući
sukob zakona, domaći sud može doći u situaciju da na
određeni privatnopravni odnos
primijeni strani zakon. U međunarodnom privatnom pravu
primaran je izbor zakona koji na
jedinstven način, a radi pravne sigurnosti, reguliše
određeni privatnopravni odnos u široj
zajednici. U međunarodnom krivičnom pravu važno je
da neko krivično delo bude
inkriminisano u svim državama ili bar u većini država, kako
eventualni učinilac ne bi
migracijom iz jedne u drugu državu izmakao gonjenju". U okviru mneđunarodnog krivičnog
prava sva njegova pravile se mogu podeliti na dve velike grupe. Prvu grupu čine pravila
materijalnog međunarodnog krivičnog prava
, dok u drugu grupu spadaju pravila
međunarodnog krivičnoprocesnog prava
. Skup tih ustanova čini od njih posebne pravne
grane. Ove pravne grane su međusobno zavisne, pri čemu je ta zavisnost višestruka. Pravila
međunarodnog materijalnog prava nužno prethode procesnim pravilima. Članom 129
Ženevske konvencije o postupanju sa ratnim zarobljenicima strane ugovornice ove konvencije
su se obavezale da će preduzeti svaku zakonodavnu meru potrebnu radi utvrđivanja
odgovarajućih krivičnih sankcija protiv lica koja su izvršila ili koja su izdala naređenje da se
izvrši bilo koja od teških povreda te konvencije. Dakle, ova konvencija ne propisuje ni jednu
krivičnu sankciju za njene prekršioce, već to prepušta zakonodavnim organima zemalja koje
su strane u toj konvenciji. To znači da domaći sud koji u krivičnom postupku protiv nekog
lica utvrdi tešku povredu konvencije, ne bi mogao optuženog oglasiti krivim, niti kazniti
neposredno primenjujući ovu konvenciju, već to može učiniti samo ako je domaćim
materijalnim krivičnim zakonodavstvom radnja optuženog lica određena kao krivično delo i
za nju propisana krivična sankcija.
Pojam međunarodnog materijalnog krivičnog prava - podrazumevaju se specifične
odredbe materijalnopravne prirode (materijalnopravna pravila) sadržane u međunarodnim
opštim pravnim aktima, u nacionalnim krivičnim zakonodavstvima, kojima su uređeni
osnovna načela i instituti opšteg dela krivičnog prava na međunarodnom nivou, kao i obeležja
pojedinih međunarodnih krivičnih dela u užem smislu.
4
Pri određivanju ovog pojma, polazi se od predmeta njegovog proučavanja. Prema
jednom od tih shvatanja, pod tim pojmom se podrazumevalo rešavanje pitanja prostornog
važenja nacionalnih krivičnih zakona. Prema drugom shvatanju, sadržaj ovog pojma obuhvata
skup međunarodnopravnih akata iz kojih, za države koje su ih prihvatile, proizilaze obaveze
da u svom zakonodavstvu određena ponašanja propišu kao krivična dela i predvide kazne za
njih. Postoje i shvatanja koja ovaj pojam proširuju na pitanja ekstradicije, pružanja
međunarodne krivičnopravne pomoći, te priznavanja odluka stranih sudova donetih u
krivičnim predmetima.
Sadržaj
međunarodnog krivičnog prava čine: odgovarajuće norme međunarodnog
javnog prava (određeni međunarodni zločini, prava i slobode čoveka, imuniteti, međunarodna
jurisdikcija), zatim određene norme iz regionalnog međunarodnog javnog prava (pravo
Evropske unije, anglosaksonsko pravo), kompleks normi nacionalnog krivičnog prava
postuliran međunarodnim konvencijama, kao i odredbe nacionalnog krivičnog zakona o
granicama represivne vlasti države, te kompleks procesnopravnih normi (pružanje pravne
pomoći), kao i pitanje dejstva stranih sudskih presuda i stranih procesnih radnji. Činjenica je
da je međunarodno pravo u principu pravo koordinacije, a unutrašnje pravo - pravo
subordinacije.
Međunarodno materijalno krivično pravo ima za predmet naučnu obradu
krivičnopravnih pojmova i instituta, njihovu sistematizaciju, ali i izlaganje ne samo o tom
pravu kakvo ono u datom trenutku jeste (izlaganje
de lege lata)
već i kakvo bi, u cilju
njegovog poboljšanja, trebalo da bude (izlaganje
de lege ferenda)
radi uspešnije borbe sa
raznim oblicima kriminaliteta na međunarodnom planu.
Donošenjem i usvajanjem Rimskog
statuta ICC učinjen je veliki korak napred u tom pogledu, jer taj statut sadrži odredbe o
najvažnijim institutima ove grane prava (o osnovnim načelima, krivičnom djelu, krivičnoj
odgovornosti, vinosti, zabludi, o nekim krivičnim sankcijama). Istina, ne može se reći da su te
odredbe do kraja razvijene, ali je verovatno upravo zbog toga zadatak nauke međunarodnog
materijalnog krivičnog prava da ukaže na te nedorečenosti i predloži rešenja za njihovo
poboljšanje u budućnosti.
5
Treća faza
, u kojoj se ukazuje i zagovara važnost državne suverenosti, nastupa
pedesetih i šezdesetih godina XX veka. Nove afričke i azijske države, oštro su kritikovale bilo
kakav oblik mešanja u njihove unutrašnje poslove.
Tek po završetku Drugog svetskog rata, kada su osnovana dva međunarodna
ad hoc
krivična tribunala, po prvi put u istoriji na međunarodnom nivou određena dela bila su
propisana kao krivična dela, određene su kazne za njih i utvrđena načela međunarodnog
krivičnog prava. Ova načela predstavljaće kasnije osnovu Komisiji Ujedinjenih nacija za
međunarodno pravo da 1950. godine formuliše sedam principa, od kojih jedan sadrži krivična
djela (zločine protiv mira, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti), dok se ostali odnose na
određena opšta načela krivične odgovornosti, saučesništvo i druga krivičnopravna pitanja.
Međutim, pored pravne doktrine o suverenosti država, i razlozi političke prirode bili su
prepreka u razvoju međunarodnog krivičnog prava. Po završetku Prvog svetskog rata
savezničke sile, članom 227 Versajskog ugovora, javno su optužile nemačkog cara Viljema II
"za najvišu povredu međunarodnog morala i osveštenog poštovanja ugovora", zbog čega je
bilo predviđeno i formiranje specijalnog suda koji bi sudio ovom nemačkom vladaru.
Medutim, do toga nije došlo, jer je Holandija, na čiju teritoriju je car izbegao, jednostavno
odbila da izvrši njegovu ekstradiciju.
7
