Banja Luka, maj 2017
S e m i n a r s k i r a d
Ekonomija kapitala i finansiranje razvoja
Izvoz i ekonomski rast
Profesor:
Student:
4
1. POJAM EKONOMSKOG RASTA
Pod ekonomskim rastom podrazumijevamo stalno povećavanje obima proizvodnje u jednoj
zemlji, odnosno porast bruto društvenog proizvoda kao osnovnog kvantitativnog
pokazatelja kretanja proizvodnje u periodu od godinu dana.
Privredni rast obuhvata promjene u materijalnoj proizvodnji i u toku jednog relativnog
kratkog vremenskog perioda, najčešće godinu dana. U ekonomskoj teoriji pod pojmom
ekonomskog rasta podrazumijeva se godišnji porast materijalne proizvodnje iskazan
vrijednosno, kroz stopu rasta društvenog proizvoda ili nacionalnog dohotka. Rast se može
ostvariti, a da se pritom ne ostvari razvojni tok privrede. Znaci privredni razvoj ne uključuje
samo porast materijalne proizvodnje, nego i svih drugih društveno-ekonomskih procesa i
promjena uslovljenih dejstvom ekonomskih i van ekonomskih faktora.
Ne samo u sveri materijalne proizvodnje, već i u celokupnoj strukturi društveno-ekonomskog
razvoja: u nauci, obrazovanju, kulturi, zdravstvu, čitavoj infrastrukturi i sl
Privredni razvoj se zbog toga izrazava i jednom duzem vremenskom periodu.
MOGUĆNOSTI POSTIZANJA BRZOG EKONOMSKOG RASTA
Stopa rasta najvećeg broja zemalja u razvoju u dosadašnjem ekonomskom razvoju nije prelazila
stopu demografskog rasta u takvim uslovima to znači stagnaciju rasta i per capita dohotka.
Tek posle drugog svjetskog rata dolazi do značajnih napora da se ubrza privredni rast, razbije
tendencija i relativne i apsolutne stagnacije, te smanji tehnološki i ekonomski jaz između
razvijenih i nerazvijenih zemalja. U prvoj fazi poslijeratnog razvoja stopa je i dalje niska - sve
do Prve dekade razvoja UN, kada pokazuje značajnije povećanje. U poslednjih nekoliko dekada
razvoja 1960-1970. i 1970-1980. i 1980-1990. nastupa ubrzanje ekonomskog razvoja većine
nerazvijenih zemalja
U prvoj dekadi ocenjuje se da je ta stopa za ovaj krug zemalja iznosila 4%, a u drugoj dekadi 4-
5% i trećoj dekadi 4,5-5,5%. Porast per capita dohotka dosta je ograničen zbog visoke stope
demografskog rasta. Ova stopa se procenjuje na oko 2% prosečno godišnje (mada ima zemalja u
kojima je ova stopa nekoliko puta viša).
Ova stopa rasta per capita dohotka je i dalje niska, jer ne osigurava:
1. Veću potrošnju i širenje domaćih tržišta,
2. Veću ponudu i formiranje domaće akumulacije,
3. Veću stopu investicija, i
4. Pokretanje većih (internih) snaga razvoja koje već započeti rast mogu da održe i dalje
razvijaju.
U tehnološkom procesu s jedne strane, uz sve veću relativnu zaostalost i ograničene mogućnosti
razvoja, uz očite ograničavajuće faktore razvoja, postavlja se pitanje ostvarivanja potrebne i
moguće stope rasta tih zemalja.
5
OPTIMALNA STOPA EKONOMSKOG RASTA
Optimalna stopa rasta je poželjna stopa koja treba da najbolje odgovara ciljevima
razvoja jedne zemlje. Cilj razvoja nedovoljno razvijenih zemalja mogao bi se koncipirati na
ovom planu: postizanje u toku jedne generacije (35 do 50 godina) nivoa društvene
proizvodnosti rada, odnosno per capita dohotka, koji je prihvaćen kao "donja granica razvijene
industrijske zemlje" sposobne za vlastiti samostalan dalji ekonomski rast.
Kakva je stvarna situacija?
Ako se kao donja granica industrijskog razvoja uzima per capita dohodak od 800 dolara - zemlje
u razvoju su daleko od te granice.
Nerazvijena zemlja sa per capita dohotkom od 50 dolara trebala bi u toku 50 godina stvarivati
prosečnu stopu rasta per capita dohotka od 6% da bi ostvarila "donju granicu industrijski
razvijene zemlje". Privreda sa 200 dolara trebala bi uz iste uslove gotovo 35 godina. Videli smo
ranije da je tehnološko zaostajanje većine nerazvijenih zemalja u razmaku od 78-144 godine.
To bi značilo da bi donja granica stope rasta per capita dohotka mogla biti 4% godišnje, a gornja
granica 6%.
Prema nekim proračunima UN u 1953. godini zemlje Latinske Amerike imale su per capita
dohodak od 248 dolara, dok su SAD imale 2.000 dolara Uz prosječnu stopu rasta od 2,4% kakav
su do tada pokazale ove zemlje, trebalo bi oko 52 godine da se dostigne (uz nepromenjenu stopu
rasta stanovništva) visina od 666 dolara, a to je samo trećina per capita dohotka u SAD u toj
godini, pod pretpostavkom da u ovoj zemlji razvoj stagnira. Ako se pretpostavi da u SAD stopa
rasta bude samo 2%, zemljama Latinske Amerike trebalo bi 242 godine da dostignu nivo
razvijenosti SAD iz 1953. godine.
To znači da bi bilo neophodno udvostručiti postojeću stopu rasta per capita dohotka i podići je
na nivo od 4-5% godišnje. Za druge regione Azije i Afrike ova stopa bi trebala biti daleko viša
obzirom na veće zaostajanje u dosadašnjem razvoju i niži per capita dohodak. U cilju
smanjivanja ekonomskog i tehnološkog jaza razvijenih i nerazvijenih zemalja stopa od 4%
može se smatrati minimalnom i poželjnom stopom rasta per capita dohotka, stope ekonomskog
rasta zemalja u razvoju.
POTENCIJALNA STOPA RASTA I FAKTORI KOJI JE ODREĐUJU
Potencijalna stopa ekonomskog rasta je ona maksimalna stopa koju je moguće ostvariti
uvažavajući date objektivne determinante i faktore rasta To je, znači, takva stopa koju je
moguće postići uz maksimalno angažovanje proizvodnih i prirodnih resursa u privredi.
Kod moguće stope rasta radilo se o poželjnoj, nameravanoj stopi, ovde se radi o takvoj stopi
rasta koja je determinisana objektivnim uslovima i datim mogućnostima rasta.
Osnovne determinante moguće stope rasta su:
1. Stopa moguće akumulacije (štednje),
2. Efikasnost i struktura investicija,
3. Rast i struktura stanovništva,
4. Struktura privrede,
5. Dopunska akumulacija iz međunarodnog finansiranja u prvim fazama razvoja,
