Republika Srpska
Univerzitet u Istočnom Sarajevu
Fakultet poslovne ekonomije
Bijeljina
Republic of Srpska
University of Eastern Sarajevo
Faculty of Business Economics
Bijeljina
SEMINARSKI RAD
PREDMET:
EKONOMSKA DIPLOMATIJA
TEMA:
KONCEPCIJSKI ASPEKTI DIPLOMATIJE U
KONTEKSTU OPTIMIZACIJE UPRAVLJANJA DUGOM
Mentor:
Studenti:
Prof. dr Spasoje Tuševljak
Bijeljina, Januar 2017.
Koncepcijski aspekti diplomatije u kontekstu optimizacije upravljanja dugom
2017
4
1.POJAM EKONOMSKE DIPLOMATIJE
Diplomatija je umjetnost i praksa vođenja pregovora između predstavnika grupa ili
država. To se obično odnosi na međunarodnu diplomatiju, ponašanje u međunarodnim
odnosima kroz posredovanje profesionalnih diplomata u vezi sa pitanjima mira, odluka,
trgovine, rata , ekonomije, kulture, životne sredine i ljudskih prava . Međunarodne ugovore
obično pregovaraju diplomate prije usvajanja od strane nacionalnog političara. U
neformalnom ili društvenom smislu, diplomatija omogućava sticanje strateške prednosti ili
pronalazak obostrano prihvatljivog rešenja za zajednički izazov, jedan set alata kao fraziranje
izjava u miran ili ljubazan način.
Ekonomska diplomatija nije novi termin za novu pojavu u razvoju diplomatije. Od renesanse
do danas ekonomska problematika je bila jedan od najužih zadataka diplomatije, uporedo sa
političkim i bezbednosnim aspektima, obezbeđujući preko njih određenu ravnotežu moći.
Ekonomska i bezbednosno - politička diplomatija mogu se posmatrati kao dva povezana DNK
lanca koja naizmjenično dobijaju prioritet u zavisnosti od istorijskih okolnosti i okruženja u
kojima se države nalaze.
U međunarodnom sistemu ekonomska diplomatija dobija dodatno na značaju sa ubrzavanjem
globalizacije (misli se pre svega na dodatno jačanje stepena međuzavisnosti između država,
kao i integrativnih procesa na regionalnom i globalnom nivou), i to u uslovima nedostatka
adekvatnih pravila i institucija koje postavljaju okvir nastupa ekonomskih subjekata
planetarne tržišne arene. U takvim okolnostima firme se pozivaju na institucije svojih država
kako bi osnažile nastup na svetskom tržištu. Vlade nemaju velikog izbora nego da podrže
aktivnosti preduzeća sa svoje teritorije, jer u suprotnom preduzeća drugih država će iz njihove
pasivnosti izvući korist. Sve ovo nije ništa drugo nego otvorena borba za rast i razvoj
ekonomske snage pojedinih preduzeća, čiji uspeh u krajnjem slučaju predstavlja i uspeh
ekonomske politike demokratski izabranih vlada.
Budući da ekonomska diplomatija ima jasnu istorijsko - razvojnu dimenziju, treba
konstatovati da je sam termin relativno novijeg datuma i korjene vuče iz francuskog jezika –
„
la diplomatie economique
“. Veoma brzo je prihvaćen od strane ruske diplomatije pod tačnim
nazivom – ekonomičeskaja diplomatija. Sa druge strane imamo anglosaksonske varijante,
koje koriste termine trgovinska diplomatija (trade diplomacy), komercijalna diplomatija
(comercial diplomacy), mada se u poslednje vreme i kod njih može zapaziti sve šira
zastupljenost termina ekonomska diplomatija. Jasno je da u zavisnosti od prve reči
(ekonomska/trgovinska) postoje i određene razlike u definisanju samog pojma. Trgovinska
diplomatija stavlja akcenat na unapređenje trgovine, dok ekonomska diplomatija predstavlja
širi pojam koji se tiče svih ekonomskih aspekata. U tom smislu trgovinska diplomatija, prema
zvaničnom tumačenju State Departmanta, podrazumeva aktivnosti države na promociji i
zaštiti interesa firmi na međunarodnom planu, pregovore sa vladama i firmama u čijim
zemljama matične kompanije posluju, mjere predupređivanja mogućih ekonomskih konflikata
na domaćem i međunarodnom planu, prikupljanje informacija, kao i globalnu promociju
izvoznih interesa preko diplomatskog aparata, a sve to uz neposrednu saradnju sa domaćim
kompanijama.
Koncepcijski aspekti diplomatije u kontekstu optimizacije upravljanja dugom
2017
5
Što se tiče ekonomske diplomatije, ona se može sagledati sa dva nivoa. Jedan je ekonomska
diplomatija u širem smislu i ona je sveobuhvatnija i tiče se svih subjekata jednog društva koji
učestvuju u jačanju ekonomske konkurentnosti jedne zemlje diplomatskim metodama, a druga
je definicija ekonomske diplomatije u užem smislu i ona se tiče ekskluzivnih aktivnosti
Ministarstva inostranih poslova u odbrani ekonomskih interesa svoje zemlje.
2. JAVNI DUG
Javni dug je oblik javnog prihoda koji ostvaruje država ili drugi javnopravni organ, zbog
pokrića rashoda kod emisione ustanove ili kod nosioca dohotka, u cilju ostvarenja budžetskih
ciljeva. Javni dug predstavlja skup različitih oblika zajmova koje obično pravi država u svrhu
ostvarivanja određenih ciljeva. Davno su poznati različiti oblici javnog duga kao
izvanrednog izvora sredstava za finansiranje javnih rashoda. U posljednje vrijeme javni dug
se javlja kao izvor u državnim finansijama ali ne radi uravnotežavanja državnih finansija, kao
u klasičnoj teoriji, već kao pogodan i efikasan instrument ekonomske politike kapitalističkih i
drugih država.
Javni zajam najčešće nastaje u posebnim uslovima kada su državi odmah ili u kratkom roku
potrebna sredstva za određene,najčešće vanredne rashode koje ne može da osigura redovnim
prihodima. Raspisujući javni zajam , u odnosu na nosioce dohotka u zemlji ili uzimanjem
zajmova u inostranstvu država dolazi do potrebnih sredstava. Javni zajam država vraća
postepeno u dužem periodu vremena, obično kroz anuitete (otplate i kamate) – koristeći pri
tome svoje redovne prihode (poreze i dr.). Državni zajmovi su metod ili sredstvo kojim se
tokom dužeg ili kraćeg vremenskog perioda , teret vanrednih rashoda raspoređuje na više
generacija, bez osjetnijeg poreskog opterećenja generacije koja je trenutno poreski obveznik.
Stvaranje javnog duga sprovodi se kroz emisiju obveznica koje država uručuje nosiocima
dohotka, odnosno svojim povjeriocima koji su spremni da joj stave na raspolaganje svoj
dohodak. Postoje dva osnovna sistema emisije javnog duga:
- Direktna emisija javnog duga sprovodi se obično u razvijenim privredama sa razvijenom
štednjom i finansijskim tržištem, kada se država direktno obraća potencijalnim
upisnicima zajma na javnim mjestima. Obveznice se neposredno uručuju upisnicima
zajma, u cilju izbjegavanja troškova zajma, gdje su unaprijed utvrđeni kamata, otplata i
druge pogodnosti za upisnike zajma(poreske olakšice i itd.). Ovo je najracionalniji i
najbolji način upisa javnog zajma. Obveznice se neposredno uručuju upisnicima zajma,
pa se time izbjegava preprodaja i špekulacija ovim papirima. Prednosti se ogledaju u
malim troškovima i sigurnost kontrole i izbjegavanju eventualne inflacije.
- Indirektna emisija javnog duga ili negacija se svodi na to da se dug ustupi po unaprijed
utvrđenoj cijeni bankama ili bankarskim konzorcijumima. Banke isplaćuju zajam odmah
a kasnije formiraju sredstva preprodajom obveznica. Ovom načinu prikupl
j
anja
budžetskih sredstava država pribjegava u situacijama kada nije sigurna da će emisija
zajma uspjeti. Interes nalaze u zaradi koja se formira na razlici između plaćenog kursa i
