Kriminalistika skripta za studente

osnovnih studija

Kriminalistika

Privredna Akademija u Novom Sadu

47 pag.

Document shared on https://www.docsity.com/sr/kriminalistika-skripta-za-studente-osnovnih-studija/5397608/

Downloaded by: milena-jovanovic-20 ([email protected])



Osnovna kriminalistička načela

Kao   nauka   koja   izučava   i   teorijski   uobličava   praktičnu   borbu   protiv   kriminaliteta,
kriminalistika na tom planu izgrađuje osnovne postavke i opšta pravila postupanja,koja bi
trebalo   da   posluže   za   usmeravnje   rada   subjekata   prakse.   Kao   osnovna   načela
kriminalističkog rada mogu se istaći sledeća načela: načelo zakonitosti, istine i objektivnosti,
brzine   i   operativnosti,   metodičnosti  i   taktičkog   planiranja,temeljitosti  i
upornosti,koordinacije   i   saradnje,jedinstvenog   rukovođenja,čuvanja   službene   tajne,
preventivnog postupanja, stručnosti i specijalizacije i humanosti u primeni ovlašćenja.

1. Načelo zakonitosti

Postavlja pred organe sprečavanja, otkrivanja, rasvetljavanja i dokazivanja kriminaliteta,
zahtev da u svom radu strogo i dosledno poštuju pozitivne zakonske propise. Insistiranje na
doslednoj primeni načela zakonitosti od posebnog je značaja za radnje kojima se građanima
ograničavaju ili oduzimaju slobode i prava garantovana Ustavom (lišenje slobode, upotreba
sredstava prinude, ulazak u tuđi stan i dr prostorije i sl.), odnosno čijim se preduzimanjem
obezbeđuje činjenični osnov (dokazi) za utvrđivanje krivične odgovornosti određenog lica i
presuđenje krivične stvari (istražne radnje).

2. Načelo istine i objektivnosti

Preduzimanje kriminalističkih mera i radnji otrkrivanja i dokazivanja krivičnog dela, mora da
ima uvek jedan isti cilj-potpuno i istinito utvrđivanje činjeničnog stanja. Ostvarenju ovog cilja
doprinosi   pravilan   izbor   kriinalističkih   mera   i   radnji,   mesta,   vremena   i   načina   njihovog
preduzimanja, a takođe i postupanje službenog lica koje je lišeno pristrasnosti, sujete i ličnih
stavova.   Primena   odgovarajućih   kriminalističkih   metoda   i   sredstava   zahteva   i   staložen   i
odmeren odnos prema ljudima čija se delatnost ili ponašanje razjašnjavaju. Nužna je, uz to,
doza same kritičnosti i skepse u pogledu činjenica koje su naizgled očigledne, jer samo takav
pristup pruža garanciju da će rad na rasvetljavanju svakog slučaja biti uspešan. Opreznost u
donošenju   zaključaka   naročito   je   važna   u   početnim   fazama   rada,   dakle,   da   odmah   po
saznanju   da   postoji   sumnja   o   učinjenom   krivičnom   delu,   odnosno   određenom   licu   kao
učiniocu.   Zato   je   ovlašćeno   službeno   lice   policije   koje   primenjuje   metode   i   sredstva
kriminalistike dužno da sa jednakom pažnjom i uvažavanjem utvrđuje sve činjenice bitne za
razjašnjenje dela.

3. Načelo kritičnosti i samokritičnosti

Da bi imao uspeha u radu, kriminalista mora da bude kritičan. Neretko se iza lakog kd i brzo
dobijenog priznanja od osumnljičenog, krije teško delo ili teška kd; i za predusretljivog
svedoka lukavi krivac ili nedobronamerni svedok. Privid iza koje krije drugačije stanje stvari
je česta, odnosno zakonomerna pojava u kriminalistici i proizilazi iz konfliktnog odnosa koji
karakteriše krivični postupak. Načelo kritičnosti nalaže operativnom radniku, ali i javnom

Document shared on https://www.docsity.com/sr/kriminalistika-skripta-za-studente-osnovnih-studija/5397608/

Downloaded by: milena-jovanovic-20 ([email protected])

jedinstvenu kriminalnu delatnost ( predmeti, tragovi izvršenih kd odnosno lica koja mogu
pomoći u njihovom rasvetlajvanju ). Učinioci kd koji se kriju ili su u bekstvu, često menjaju
boravište   i   adresu   stanovanja   kako   bi   obezbedili   veći   stepen   sigurnosti  i   anonimnosti.
Koordinacija   i   saradnja   svih   nosilaca   antikriminalne   prakse,   kao   i   policijskih   službenika
između   sebe   odvija   se   neposrednim   kontaktima   i   zamolnim   putem.   Saradnja   zamolnim
putem podrazumeva savesno i korektno postupanja organa kome je zahtev upućen.

8. Načelo jedinstvenog rukovođenja

Preduzimanje kriminalističkih mera i radnji ( racije, zasede, potere, lišenje slobode,
pretresanje, uviđaja, rekonstrukcije događaja) kao i ukupan rad na rasvetljavanju složenijih
kd odnosno obimnije kriminalne delatnosti, podrazumeva angažovanje većeg kadrovskog i
tehničkog potencijala policije i dr subjekata, i jedinstvo akcije i sinhronizacije u radu svih
učesnika. Složenije situacije ove vrste nameću potrebu formiranja štaba koji na osnovu
unapred utvrđenog plana prati rezultate do kojih dolazi svaki član ekipe, nadgleda razvoj
celokupne situacije, dopunjava ili menja plan, usmerava akciju i daje nove zadatke.

9. Načelo čuvanja službene tajne

...obavezuje   ovlašćena   službena   lica   policije   da   u   cilju   očuvanja   autoriteta
službe,obezbeđenja uslova za efikasno preduzimanje mera i radnji, kao i radi čuvanja časti i
ugleda građana, postupaju diskretno, u meri u kojoj to zahtevaju specifičnosti konkretne
kriminalističke situacije. Može se reći da su razlozi postupanja u skladu sa ovim načelom
trojaki:   operativne,   pravne   i   moralne   prirode.   Preduzimanje   opsežnih   mera   i   radnji,
pretpostavlja   njihovo   konspirativno   pripremanje,   planiranje,   a   u   pojedinim   slučajevima   i
njihovo   tajno   vršenje.   Pravni   razlozi   sadržani   su   u   obavezi   čuvanja   službene   tajne
( predviđenoj odgovarajućim zakonskim i podzakonskim aktima ), čije kršenje predstavlja
osnov za krivični ili disciplinski progon.

10.Načelo preventivnog (proaktivnog) postupanja

Pripadnici   policije   preduzimaju   brojne   ktivnosti  u   skladu   sa   načelom   preventivnog
kriminalističnog   postupanja:   obaveštevajući   građane   i   podižući   njihov   nivo   bezbednosne
kulture, oni im pomažu da izbegnu rizik da postanu žrtve kd, obavljaju pozorničku i patrolnu
delatnost, potražnu delatnost, organizuju racije i postavljaju zasede, obezbeđuju ličnoszi i
objekte,   sprečavaju   narušavanje   javnog   reda   i   mira,   vrše   kriminalističku   kontrolu   lica   i
objekata,   kontrolu   kretanja   na   državnoj   granici,   kontrolu   ispravnosti  vozila   u   javnom
saobraćaju,   kontrolu   prometa   oružja,   municije,   eksploziva,   zapaljivih   i   drugih   opasnih
materija.

11.Načelo stručnosti i specijalizacije

Ovlašćena službena lica policije i drugih nadležnih subjekata moraju biti kvalitetno
kriminalitički obrazovana, kako bi mogla uspešno da se suprostave kriminalitetu. Savremena

Document shared on https://www.docsity.com/sr/kriminalistika-skripta-za-studente-osnovnih-studija/5397608/

Downloaded by: milena-jovanovic-20 ([email protected])

epoha odlikuje se specijalizacijom u skoro svim oblastima života, što na jednoj strani znači
brzo osvajanje i primenjivanje novih tehničkih sredstava i tehnologija, dok se na drugoj
strani ispoljavaju negativne posledice ove pojave, u vidu intenzivne specijalizacije
kriminalaca i njihove sve bolje opremljenosti.

12.Načelo humanosti u primeni ovlašćenja

Ovo   načelo   je   s   jedne   strane,   usko   povezano   sa   poštovanjem   profesionalnog   morala   u
svakodnevnom radu, i sa zaštitom sloboda i prava građana  prema kojima se primenjuju
operativno-taktičke   mere   i   radnje,   na   drugoj   strani.   Saglasno   ustavnim   i   zakonskim
odredbama,  organi  unutrašnjih poslova i drugi  državni  organi   dužni su da čuvaju život i
dostojanstvo čoveka, njegov pravni, fizički i moralni integritet. Treba napomenuti da se,kao
osnovna   mogu   istaći   i   neka   druga   kriminalistička   načela:   načelo   ekonomičnosti,   nečelo
kritičnosti i samokritičnosti, načelo tehničko-taktičke slobode i srazmernosti.



Načini saznanja za krivična dela



Zaticanje na delu kao način saznanja o krivičnom delu

Stručno  osposobljen  policijski  službenik može, i  u naizgled  bezazlenim  situacijama  uočiti
znake sumnljivog ponašanja koji ukazuju na spremnost lica da učini kd ( guranje ili pravljenja
guzve na ulaznim vratima autobusa ), ili na okolnost da je izvršenje kd u toku ( prisustvo na
određenom   mestu   u   cilju   čuvanja   straže   ).   Policijski   službenik   koji   jenuz   to   i   dobar
poznavalac   prilika   na   određenom   terenu   ili   u   određenoj   sredini,   može   da   zapazi   ili   da
pravilno   protumači   odstupanje   od   uobičajenog   stanja   stvari   (   npr.upaljeno   svetlo   u
magacinu   prodavnice   ili   kancelarije   poslovođe   van   radnog   vremena   ),   a   potom   da   na
odgovarajući   način   reaguje.   On   će   biti  u   prilici   npr.da   čuje   lomlajvinu   stakla,
alarm,zapomaganje napadnutog i sl;nakon čega će moći da stupi u akciju. Blagovremeno
pribavljeni   podaci   o   pripremanom   kd,   odnosno   kvalitetno   izvršena   analiza   i   prognoza
kriminalnog delovanja, omogućuju mu da uhvati činioca na delu.



Neposredno saznanje za krivično delo tokom operativnog rada

Ovlašćeno službeno lice policije može u toku obavljenja redovnih aktivnosti, vršenja
pojačane kontrole vozila, racije, tokom rada na otkrivanju i dokazivanju kd ( npr.prilikom
pretresanja ili uviđaja ), ustanoviti da je izvesno, u tom trenutku poznato, odnosno
nepoznato lice izvršilo kd, za čije postojanje službena lica organa unutrašnjih poslova nisu
znala.



Prijave građana kao izvor saznanja o krivičnom delu

Građani mogu svoja saznanja o određenom kd predočiti ovlašćenim radnicima organa
unutrašnjih poslova bilo neposrednim saopštavanjem, obaveštavanjem putem telefona, bilo
predajom i dostavljanjem u obliku različitih pismena. Tom prilikom, građani mogu da daju

Document shared on https://www.docsity.com/sr/kriminalistika-skripta-za-studente-osnovnih-studija/5397608/

Downloaded by: milena-jovanovic-20 ([email protected])



Anonimna i pseudonimna prijava kao izvor saznanja za postojanje
krivičnog dela

Anonimna prijava nema potpis, a pseudonimna ima potpis ali lažan. Ove prijave mogu biti
istinite i lažne. Istinitu prijavu podnose građani koji se boje osvete učinioca kd. One
predstavljaju kompromis između želje građanina da se kd razotkrije i izbegne eksponiranje
na sudu u svojstvu svedoka. Lažne prijave bez potpisa i sa lažnim potpisom podnose se iz
različitog motiva, a pojedite bolesti mogu biti uzrok. Ukoliko se ustanovi da je prijava tačna
po pravilu ne treba tragati za njenim podnosiocem ako se utvrdi suprotno treba organizovati
traganje za prijaviocem, s obzirom na to da se podnošenjem prijave ostvarilo krivično delo
lažnog prijavljivanja. Nekada je i lažni prijavilac stvaran izvršilac dela.



Međunarodna kriminalistička saradnja u sprečavanju I suzbijanju
kriminaliteta-INTERPOL

Organi   policije   najintenzivniju   međunarodnu   saradnju   u   sprečavanju   i   suzbijanju
kriminaliteta   ostvaruju   putem   interpola   (   međunarodne   organizacije   kriminalističke
policije ). Od osnivanja do danas ova organizacija nerekidno se razvija ne samo obimom
posla, metodama I sredstvima, nego I po broju zemalja čije su policije postale njene
članice. Okvir delovanja I ciljevi predviđeni su članom 2 Statuta, koji glasi da je u okviru
Interpola neophodno: a) osigurati I razvijati najšire uzajamno pomaganje svih organa
kriminalističke policije, u okviru postojećih zakona u raznim zemljama, a u duhu opšte
deklaracije o pravima čoveka ; b) ustanoviti I razviti sve ustanove sposobne da uspešno
doprinesu sprečavanju i kažnjavaju krivičnih dela. Rukovodeća i radna tela Interpola su:
Generalna   skupština,   izvršni   komitet,   generalni   sekretar   i   generalni   sekretarijat   kao
stručni   i   administrativno-tehnički   organ   koji   omogućava   stalno   funkcionisanje
organizacije, nacionalni  centralni biroi, savetnici  kao kolegijum sastavljen od stručnih
saradnika-naučnih   radnika   koje   predlaže   generalni   sekretarijat,   a   prihvata   generalna
skupština   sa   mandatom   od   3   godine.   Težište   saradnje   je   na   suzbijanju   kriminalnih
organizacija   i   zloupotrebe   narkotika,   finansijskog   i   high-tech   kriminala,   terorizma,
trgovine ljudskim bićima, kao i traganje za licima za kojima su raspisane međunarodne
poternice.   Interpol   kao   koordinacioni   centar   za   borbu   protiv   međunarodnog
kriminaliteta interveniše na zahtev policijskih službi i sudskih organa država članica, u
prevenciji   i   represiji:   ubistava,   otmica,   uzimanja   taoca   itd.   Izvršni   komitet   Interpola
sastavljen   je   od   13   članova   koje   bira   generalna   skupština.   Posredstvom   Interpola
raspisuju se sledeće vrste poternica: