UVOD
Autori računovodstvenih izveštaja su, prilikom obavljanja svog posla, vezani za domaća
pravna, stručna i druga pravila i običaje struke. To se odnosi i na korisnike koji iz
računovodstvenih izveštaja privrednih društava žele da upoznaju njihov ekonomski položaj i
uspjeh. Do većih problema neće dolaziti ukoliko autori i korisnici finansijsko-računovodstvenih
iskaza djeluju i istom pravno-ekonomskom sistemu, prilikom zadovoljavanja informativnih
potreba.
Međutim, veliki problemi prouzrokovani sadržinskim i formalnim razlikama finansijsko-
računovodstvenih izveštaja različitih zemalja nastaju kada se finansijski investitor, poverilac ili
neki drugi korisnik finansijsko-računovodstvenih izveštaja nalaze u jednoj državi, a trebaju da se
upoznaju sa cjelovitom ili parcijalnom ekonomskom slikom privrednog entiteta u inostranstvu.
Korisnik mora raspolagati razumljivim godišnjim računovodstvenim izveštajima da bi
mogao da stekne uvid u obim i sadržaj imovinsko-finansijskog položaja i uspjeha privrednog
subjekta za koji je zainteresovan.
Kvalitetno finansijsko izvještavanje pomaže društvenoj zajednici da obavi alokaciju
oskudnih ekonomskih resursa na najefikasniji način. Preciznije, primarni je cilj svakog društva
da alocira ograničene kapitalne resurse na proizvodnju onih dobara i usluga za kojima postoji
najveća tražnja.
Ekonomski resursi se usmjeravaju u one industrije, geografska područja i ekonomske
entitete koji se po ostvarenim finansijskim učincima pokazuju sposobnim da te resurse iskoriste
na najbolji mogući način.
S druge strane, neadekvatno računovodstvo i izvještavanje prikrivaju neracionalno i
neefikasno, i na taj način sprječavaju efikasnu i poželjnu alokaciju ekonomskih resursa.
Doprinos nezavisnog revizora efikasnoj alokaciji ekonomskih resursa sastoji se u tome
što revizija povećava kreidibilitet informacija. U ovom kontekstu, kredibilitet označava, da se u
informaciju može vjerovati i da se na nju može osloniti široki krug korisnika kao što su akcionari,
poslovni partneri, davaoci kredita, vlada i njeni organi i drugi zainteresovani korisnici.
Povećanjem kredibiliteta informacija, istovremeno se smanjuje i obim rizika donisila ekonomskih
odluka.
Da budemo precizniji, revizor smanjuje takozvani informacioni rizik, pod kojim se
podrazumjeva da finansijske informacije koje se koriste za donošenje odluka, mogu da budu
netačne, nepouzdane ili krivotvorene.
3
Zahtjevi za prevazilaženje konstatovanog stanja inicirali su Evropsku Zajednicu da
kontinuirano radi na usvajanju posebnih računovodstvenih direktiva, sa osnovnim ciljem
harmonizacije računovodstvenih rešenja i škola unutar Zajednice, što je rezultiralo većim
stepenom upoređivanja i razumjevanja ekonomskih prikaza privrednih entiteta.
Teži se zajedničkom dogovoru i izboru prihvatljivih rešenja, koja omogućavaju poslovno
sporazumevanje, drugim rečima, računovodstvo treba da bude jezik poslovnog
sporazumevanja.
Globalizacija ekonomije podstiče unifikaciju godišnjih izveštaja i finansijskog
računovodstva privrednih društava.
I pored činjenice, da sve računovodstvene škole imaju osnovu u italijanskom dvojnom
knjigovodstvu, izmeđi njih su prisutne brojne razlike koje bitno utiču na prikazivanje finansijskog
položaja i uspeha privrednih društava.
Na potrebu za međunarodnim razumevanjem računovodstva uticao je razvoj privrede,
posebno međunarodne trgovine robom i kapitalom. Globalizacija sve više povećava i širi
finansijske transakcije i zahtjeva podršku na polju međunarodno-uporedivog računovodstva, što
se, sa svoje strane, rezultira sve većom internacionalizacijom računovodstva, koja je na najbolji
način izražena u međunarodnim računovodstvenim pravilima, kao i usklađivanjem i
specijalizacijom računovodstva kao struke.
Međunarodni računovodstveni standardi podrazumijevaju dogovorena pravila o
pripremanju, priznavanju i prezentaciji računovodstvenih stavki poslovnih subjekata.
U skladu sa promjenama u okruženju, kao što su neujednačen makroekonomski razvoj,
ubrzan razvoj financijskih tržišta kapitala i slično, standardi se kontinuirano mijenjaju,
nadopunjavaju ili stavljaju van upotrebe. U skladu s navedenim, 2001. MRS-evi su nadopunjeni
Međunarodnim standardima financijskog izvještavanja MSFI. Razvoj MSFI- a također ukazuje
na transformaciju financijskog izvještavanja s multinacionalnih računovodstvenih standarda
prema jedinstvenim svjetskim računovodstvenim standardima.
Financijsko izvještavanje po MSFI-evima reguliše se Uredbom Evropskog parlamenta
(1606/2002) prema kojoj, počevši od 2005. godine, trgovačka društva koja sastavljaju
konsolidirane finansijske izvještaje i čije dionice kotiraju na berzama trebaju sastavljati
finansijske izvještaju u skladu s navedenom Uredbom, uz određena izuzeća. Proces
usklađivanja nacionalnih zakonodavnih okvira s Acquis Communautaire-om te IV. i VII.
Direktivom Europske Unije na koje se nastavljaju računovodstveni standardi i standardi
finansijskog izvještavanja, odvija se neujednačenom dinamikom.
4
1. UTICAJ ISTORIJSKIH OKOLNOSTI NA PRISUSTVO RAZLIKA U RAČUNOVODSTVENIM
REŠENJIMA
Mnogi istorijski događaji i okolnosti uticali su na razlike prisutne u računovodstvenim
rešenjima u svetu.Navešćemo nekoliko presudnih istorijskih događaja presudnih za pojavu
većih razlika u računovodstvenim rešenjima u svetu.
Privredna društva se u SAD i u Velikoj Britaniji finansiraju pretežno putem prodaje
vrednosnih papira (posebno deonica) , tj. Drugim rečima davaoci kredita i ostali poverioci su u
manjini, što po logici stvari, znači da investitori preuzimaju veći rizik za finansijska ulaganja. To i
jeste osnovni razlog što oni zahtevaju da im poslovodni oragani društva prezentiraju realni dobit
i gubitke, s obzirom na činjenicu da sami odlučuju o sudbini poslovnog rešenja. Osnovna
pažnja usmerena je na dokaze uspeha, dok u računovodstvu preovlađuju usmerenja kao što su
realan prikaz, neprekidnost, stalnost i realizacija.
Svjetska ekonomska kriza (1929-1933 god), koja je u SAD dovela do osnivanja
američke državne Komisije za nadzor na berzi (Securites and Excange Commision, SEC) je
jedan od glavnih događaja koji je uticao na pojavu razlika u računovodstvenim
rešenjima
1
. Ova komisija je zajedno sa predstavnicima Savezne vlade i računovodstveno-
revizorske organizacije bila autor opštih računovodstvenih načela ( Generally Accepted
Principles, -GAAP).
Zajedno sa predstavnicima Savezne Vlade i računovodstveno-revizorske organizacije
navedena komisija je 1929. godine bila autor opštih računovodstvenih načela koja su,od tog
trenutka, postala osnovna obaveza za sve članove berze prilikom izdavanja računovodstvenih
izveštaja.
Od momenta kada su, 1929. godine, Njujorška berza i Američki institut za
računovodstvo pripremili zajednička stručna pravila-opšta računovodstvena načela su počela da
se koriste.
Pomenuta načela sadrže, između ostalog, sledeća rešenja, i to:
Načelo realne prezentacije
Načelo prioriteta sadržine u odnosu na formu,
Načelo kontinuiteta,
Načelo realizacije,
1
http://www.efzg.unizg.hr/default.aspx?id=16735
6
Načelo sadržajnog razgraničavanja,
Načelo opreznosti,
Načelo formalne i materijalne konstantnosti,
Načelo bistvenosti.
Restauraciju postojećih, kao i izradu novih propisa o djelovanju privrednih društava u
Evropi, nakon drugog svetskog rata, prouzrokovale su poslovne, monetarne i ostale integracije,
izazvane, prevashodno, privrednim interesima u zapadnoj i centralnoj Evropi, usled čega je
došlo do prihvatanja direktiva Evropske Zajednice.
Postojeće ili nove države, u delu Evrope gde je dominirao socijalizam, uspostavile su,
90-ih godina, nove ekonomske i pravne sisteme
,
kao i rešenja vezana za računovodstvo svojih
privrednih društava. Kao uzor za izradu sopstvenih računovodstvenih standarda
,
u slučajevima
nekih zemalja poslužili su međunarodni računovodstveni standardi i rešenja.S druge strane
,
neke od zemalja su izabrale neposrednu upotrebu računovodstvenih standarda i rešenja. I
jedan i drugi slučaj su imali strateški uticaj na dalji razvoj računovodstva u pomenutim
zemljama.
Ipak, veći deo evropskih zemalja je računovodstvena pravila defeinisao i uredio u okviru
privrednog prava, što je bila direktna posledica prvih evropskih trgovačkih zakona, kao i kasnijih
pravnih nadgradnji.
Upravo iz navedenih razloga, razlike, prisutne u pomenutim pravnim rešenjima, su i
dovele do drugačijih sadržaja i forme godišnjih obračuna, kao i do razlika u vrednovanju i
prikazivanju ekonomskih kategorija u finansijsko-računovodstvenim iskazima privrednih
društava.
U anglosaksonskom svetu pravila računovodstvenih organizacija preovlađuju u odnosu
na pravna računovodstvena pravila.
U prošlosti, dvojno knjigovodstvo se bilo razvilo i bilo prihvaćeno, najpre, u Italiji,
Francuskoj, Nemačkoj, Engleskoj, Holandiji, a zatim, se proširilo i na ostale zemlje u svetu,
uglavnom na kolonije i uprave pomenutih država.
Sem Engleske, i druge države su, takođe, odigrale važnu ulogu u prenosu
računovodstvenih znanja. Svoju praksu na području računovodstva Holandija je prenela u
Indokinu, a Francuska u Afriku i Polineziju. Japanci, Šveđani i nekadašnja carska Rusija,
preuzeli su iskustva nemačkog računovodstva. Iskustva Britanskog računovodstva su preuzele
SAD, a od njih su ih kasnije preuzele države Srednje i Južne Amerike (Brazil i Meksiko) , Izrael i
Filipini.
7
American Accounting Association (AAA) – je udruženje osoba računovodstvene
struke, povremeno organizuje edukaciju računovodstvenih radnika tako da
asocijacija istinski doprinosi autoritetu računovodstvene struke.
4
Sistem opšte prihvaćenih računovodstvenih načela sastoji se od :
Opšte prihvaćenih načela (generally accepted principles)
Opšte prihvaćenih koncepata (generally accepted concepts)
Opšte prihvaćenih postupaka (generally accepted procedures)
Opšte prihvaćena načela pomažu u procjeni, bilježenju i izvještavanju o poslovnim
aktivnostim.
Opšte prihvaćeni koncepti predstavljaju određene pretpostavke, odnosno teorijske
osnove za interpretiranje financijskih izvještaja.
Opšte prihvaćeni postupci jesu različite metode obrade podataka radi dobivanja
računovodstvenih informacija i računovodstvenog izvještavanja.
2.2.
Vrste računovodstvenih načela
U mnogobrojnoj literaturi, navode se brojna računovodstvena načela, koja se trebaju
poštovati. Kao opšte prihvaćena računovodstvena načela, generalno posmatrajući, govori se o
sledećih osam opšteprihvaćenih računovodstvena načela:
Načelo nabavne vrijednosti ili troška nabavke;
Načelo priznavanja prihoda;
Načelo objektivnosti;
Načelo cjelovitog objavljivanja;
Načelo dosljednosti;
Načelo značajnosti;
Načelo uzročnosti;
Načelo opreznosti ili razboritosti.
Načelo nabavne vrijednosti
– imovina i sredstva koje je preduzeće nabavilo te rashodi
nabavke se vode po nabavnoj vrijednosti (novac ili ekvivaletna zamjena). Ako se koriste
nenovčana sredstva (kao što su dionice, obveznice ili zamjena opreme), nabavna vrijednost
određuje se kao novčana vrijednost nabavljenog sredstva. Nabavna vrijednost se raspoređuje
na ona računovodstvena razdoblja u kojima se ostvaruje korist od izdataka za nabavku
sredstava. Dakle, evidencija poslovnih događaja se zasniva na nabavnoj vrijednosti, tj. Trošku
4
http://www.quality.unze.ba/zbornici/QUALITY%202011/027-Q11-019.pdf
9
