Visoka škola strukovnih studija za vaspitače i
poslovne informatičare
– Sirmijum
TEORISKI PRISTUPI I ORIJENTACIJE U SOCIOLOGIJI
OBRAZOVANJA
Profesor: Marina Nedeljković Student: Nataša Vasić 2-2023 D
Sremska Mitrovica
2024
Prema društveno-istoriskom pristupu korišćenje savremenih izvora čini osnovu za objašnjavanje
činjenica u oblasti obrazovanja. Teoriska razmatranja u kontekstu istoriskog pristupa uglavnom
se odnose na karakteristike određene istoriske epohe, društvenog sistema, tip kulture i slično.
Ključni pojmovi u ovom pristupu su: rađanje, promena, rast, razvoj, napredak, nazadovanje.
Prema analitičkom pristupu obrazovanje je komponenta ukupnog sveta društvenih odnosa,
civilizacije i kulture.
Teoriske pristupe i orijentacije razmatraćemo jedinstveno.Pored funkcionalističkog i
strukturalističkog pristupa i orijentacije, iznećemo osnovne krakteristike marksističkog,
interakcionističkog i liberalističkog pristupa i orijentacije.
FUNKCIONALISTIČKI PRISTUP I ORIJENTACIJA
Osnova funkcionalističkog pristupa sastoji se u pokušaju primene sociologije kao nauke o
obrazovanju na pitanja integracije društva. Teorijsko utemeljenje funkcionalizma započinje
učenjem Emila Dirkema. On smatra da svaki pojedinac, prema svojim sklonostima, treba da
obavlja različite uloge, i da se u tom smislu mora adekvatno pripremiti za konkretnu funkciju u
društvu.
Polazeći od Dirkemovih ideja, američki teoretičar sociologije Talkot Parsons dalje razvija
osnove funkcionalizma i prilagođava ih savremenim društvenim uslovima. Parsons smatra da
svako društvo ima potrebu da definiše određene ciljeve, kao i načine, sredstva i mogućnosti za
realizaciju tih ciljeva. Pri istraživanju međusobne zavisnosti vaspitanja, socijalizacije i kulture,
Parsons obrazovanje posmatra kao element društvenog i kulturnog sistema, ističući njegovu
ulogu kao integrativne i produktivne činjenice. Posebno se bavi uticajima kulturnog i
vrednosnog sistema na razvoj i formiranje ličnosti, kao i ulogom obrazovanja u ostvarivanju
dominantnih ciljeva društva, što implicira prenošenje temeljnih normi i vrednosti sa generacije
na generaciju.
Delovanje pojedinaca unutar društvenih ustanova pretpostavka je za funkcionisanje društva kao
celine. Delovi društva (porodica, religija, školski i politički sistem itd.) povezani su u stabilnu i
skladnu celinu, u kojoj svaki deo ima određenu funkciju u održavanju društvene celine u stanju
harmonične ravnoteže.
Prema funkcionalističkoj orijentaciji razlike u sposobnostima i zalaganju pojedinaca imaju
prednost u odnosu na naseđene društvene privilegije. Članovi društva obavljaju određene uloge i
zauzimaju odgovarajuće položaje u društvenom sistemu. Vaspitanje, obrazovanje i socijalizacija
prikazuju se kao društveni procesi koji presudno utiču na oblikovanje i prilagođavanje pojedinca
društvenom sistemu. Društveno priznate norme i vrednosti postaju norme i vrednosti svih
članova društva. Pri tom se previđa da su vrednosti koje obrazovni sistem prenosi vrednosti
vladajuće manjine i nosilaca društvene moći, a ne društva kao celine.
