Strategijsko upravljačko računovodstvo definiše se kao integralni proces pribavljanja i analize
informacija koje se tiču tržišta, strukture i visine kao i nadgledanja strategija preduzeća i
njihovih glavnih konkurenata tokom prilično dugog vremenskog perioda.
Strategijsko upravljačko računovodstvo je sastavni dio sistema upravljačkog računovodstva
čiji je osnovni zadatak pribavljanje i sjedinjavanje (ne)finansijskih informacija iz eksternog
okruženja   i   onih   generisanih   u   samom   preduzeću.  Imperativ   savremenih   preduzeća   je
zadržavanje   postojećih   i   osvajanje   novih   tržišta.   Taj   imperativ   se   mora   realizovati   da   bi
preduzeća opstala u globalnom, izuzetno turbulentnom okruženju. Sve to implicira potrebu da
se   u   fokusu   strategijskog   upravljačkog   računovodstva   nađu   glavni   elementi   strategijskog
upravljanja: a) konkurencija, b) kupci, c) vlastiti proizvodi i usluge koje se nude na tržištu.

Ciljevi strategijskog upravljačkog računovodstva su između ostalog osiguranje informacija
temeljem   kojih   će   se   moći   donositi   poslovne   odluke   o   izboru   dugoročno   prihvatljivog
asortimana   ponude,   ali   i   ocjenjivati   je   li   ciljni   proizvod   troškovno   prihvatljiv,   tržišno
konkurentan i u skladu s prihvaćenim strategijama.  Strategijsko upravljačko računovodstvo
prvenstveno je usmjereno na osiguravanje informacija za ocjenu ekonomske efektivnosti.
Ocjena ekonomske efektivnosti pokazuje koliko je neko preduzeće uspješno u ostvarivanju
mjerljivih rezultata koji proizlaze iz postavljenih ciljeva.
Prikupljanjem informacija   menadžment ima mogućnost usklađivati poslovanje preduzeća i
ostvarivanje postavljenih ciljeva s promjenama koje se događaju u okruženju. Time strateško
upravljačko računovodstvo doprinosi uočavanju prilika i prijetnji iz okoline te spremnom
odgovaranju na iste.
Strategijske računovodstvene informacije pomažu menadžerima nekog preduzeća u
otkrivanju i uklanjanju ''uskih grla''. Uska se grla mogu javiti u poslovnom procesu i ugroziti
poslovanje poduzeća. Njihovim otkrivanjem i otklanjanjem, menadžeri daju svoj doprinos
stvaranju dodatne vrijednosti za dioničare te uspješnom ostvarivanju postavljenih ciljeva. Za
prikupljanje strateških računovodstvenih informacija, strateškim računovođama na
raspolaganju stoje brojni instrumenti i tehnike strategijskog računovodstva.
Tačnije,   strategijski   računovodstveni   instrumenti   sastavljeni   su   od   pripadajućih   tehnika
pomoću   kojih   se   prikupljaju   potrebne   strateške   informacije.   Ovisno   o   potrebnim
informacijama   i   mogućnostima   računovodstvenog   informacijskog   sistema   u   preduzeću,
primijenit će se odgovarajući instrumenti i tehnike (Afonina & Chalupsky, 2013).

Također, jedan od ciljeva strateškog menadžerskog računovodstva je i postizanje
konkurentske prednosti preduzeća. Osim toga, ono omogućava preduzećima i kvalitetnije
planiranje i kontrolu postojećih aktivnosti, definiranje budućih strategija, taktika i operacija,
optimizaciju pri upotrebi resursa i povećanje njihove efikasnosti. Nadalje, ono omogućava
mjerenje, procjenu i poboljšanje performansi organizacije, veću objektivnost pri donošenju
odluka te poboljšanje unutarnje i vanjske komunikacije, kvalitetnije upravljanje imovinom,
korporativno upravljanje i internu kontrolu (Rogošić & Perica, 2016).

Moderno, turbulentno poslovno doba je ponukalo upravljačko računovodstvo da se okrene ka
potpori dugoročnog poslovnog odlučivanja, jer je u tim uslovima takav odnos neophodan.
Strategijsko   upravljačko   računovodstvo   ne   znači   negiranje   i   poništavanje   rezultata
tradicionalnog   upravljačkog   računovodstva,   već   njegov   razvoj   zasnovan   na   uočenim
nedostacima.   Osnovni   nedostaci   svode   se   na   nemogućnost   tradicionalnog   upravljačkog
računovodstva   da   odgovori   novim   zahtjevima   savremenog   proizvodnog   i   konkurentskog
okruženja. Također, tradicionalne metode obračuna troškova daju nepotpune informacije za
potrebe poslovnog odlučivanja. S aspekta tradicionalnog (konvencionalnog) računovodstva
uglavnom   su   prikupljane   informacije   internog   karaktera.   Međutim,   upravljačko
računovodstvo treba da uzme u obzir i eksterni orijentir da bi olakšalo preduzeću da procijeni
svoj konkurentski položaj u odnosu na ostale učesnike na tržištu prikupljanjem podataka o
troškovima, cijenama, obimu prodaje, tržišnom učešću, novčanim tokovima konkurenata.
Da bismo razumjeli razlike između ove dvije vrste upravljačkog računovodstva predstavit
ćemo karakteristike svake od njih u tabeli br.1.

Tabela 1-2. Razlike konvencionalnog i strategijskog upravljačkog računovodstva

Konvencionalno upravljačko
računovodstvo

Strategijsko upravljačko računovodstvo

Opterećeno historijom
Usmjereno na jedan entitet
Usmjereno na jedan period
Usmjereno na jednu odluku
Introspektivno (samoposmatranje)
Fokusirano na proizvodne aktivnosti
Obuhvata postojeće aktivnosti
Reaktivno
Programirano
Predviđa veze sa drugima
Orijentisano ka podacima
Zavisi od postojećih sistema
Izgrađeno na konvencijama

Usmjereno ka budućnosti
Prati odnos između preduzeća
Usmjereno na više perioda
Usmjereno na više odluka
Otvoreno
Fokusirano na konkurenciju
Obuhvata moguće aktivnosti
Proaktivno
Neprogramirano
Uspostavlja veze sa drugima
Orijentisano ka informacijama
Ne zavisi od postojećih sistema
Ignoriše konvencije

Izvor: (Milićević, 2003)

Osnovne informacije o strategijskom upravljačkom računovodstvu date su u ovom uvodnom
dijelu.   Uz   to   predstavljene   su   i   karakteristike   kako   strategijskog   tako   i   tradicionalnog
(konvencionalnog) upravljačkog računovodstva u tabeli 1.
Na osnovu tabele je moguće uvidjeti i njihove razlike. U narednom poglavlju će biti riječi o
tradicionalnom   upravljačkom   računovodstvu,   gdje   će   se   pokušati   stvoriti   bolja   slika   o
upravljanju   i   obezbjeđivanju   informacija   donosiocima   odluka   u   prijašnjim,   te   inoviranim
sistemima.

U nastojanju da što vjerodostojnije odrede novi prilaz upravljačkom računovodstvu primjetno je veliko
interesovanje od strane istraživaca koji su se bavili datim problemom. Nadalje, opažamo da postoji
širok varijatet definicija, koji se kreće od uskih koje odlikuje interna usmjerenost u determinisanju
pojma, do ekstremno širokih, odnosno eksterni prilaz pristupu problemu. Stoga ćemo pokušati da
ukažemo na mišljenja pojedinih istraživača čiji je istraživački napor ostavio dubok trag u

2. TRADICIONALNO UPRAVLJAČKO RAČUNOVODSTVO:

STRATEGIJSKI DOMETI I OGRANIČENJA

Krajem 80-tih godina prošlog vijeka veliki broj radova koji je napisan iz domena

upravljačkog   računovodstva   bio   je   prožet   kritikama   koje   su   se   prvenstveno   odnosile   na
njegovu slabu informacionu moć. Kritike su bile upućene od strane renomiranih imena iz date
oblasti,   te   su   najvećim   dijelom   autori   ukazivali   na   nemogućnost   konvencionalnog
upravljačkog   računovodstva   da   se   odupre   promjenama   koje   su   se   kao   stihija   širile   i
obuhvatale skoro sve segmente poslovanja preduzeća. Autori naglašavaju da promjene koje su
nastale u oblasti informacione tehnologije, dešavanju na globalnoj tržišnoj sceni, zahtjevima
potrošača, nisu mogle a da ne tangiraju jedan veoma značajan segment poslovanja preduzeća.

Naime, ukoliko bi preduzeće nastavilo poslovanje u takvim uslovima, zasnivajući

odluke na bazi agregiranih, iskrivljenih i nepouzdanih informacija dobijene od strane
postojećeg upravljačko račnovodstvenog sistema, našlo bi se u situaciji da na vrijeme ne
reaguje na izazove koje sa sobom nosi promjenljivo i nestabilno okruženje. Informacija na
kojoj treba da počiva donošenje odluke u takvim uslovima treba da bude blagovremena,
relevantna i pouzdana. Zbog toga i ne treba da čudi čnjenica što je u posmatranom periodu
nastao veliki broj radova koji su ukazivali na postojanje značajnih strategijskih ograničenja
konvencionalne teorije i prakse upravljačkog računovodstva. Navedene kritike su upućivale
na potrebu promjene, odnosno modifikacije postojećeg upravljačko računovodstvenog sistema
i stvaranje novog, koji će počivati na temeljima strategijskih izazova koje sa sobom nose
dinamični uslovi poslovanja. Time je i početak nove evolutivne etape u razvoju upravljačkog
računovodstva upravo podstaknut kritikama njegove postojeće prakse.

Kritike donose neke nove ideje koje su kasnije dobile određeni oblik i formu

konceptualizovanu u pojavi

strategijskog upravljačkog računovodstva

. Strategijska

ograničenja koja su u navedenom periodu bila pripisana konvencionalnom upravljačkom
računovodstvu odnosili su se na:



činjenicu da konvencionalno upravljačko računovodstvo nije kreirano da odgovori na
zahtjeve koje mu nameće novo proizvodno i konkurentsko okruženje;



tradicionalni sistemi obračuna troškova nisu u mogućnosti da odgovore na potrebe
menadžmenta savremenog preduzeća;



praksu upravljačkog računovodstva koja je podređena zahtjevima finansijskog
računovodstva;

