Odlomak

UVOD

Prilikom proučavanja i sagledavanja jugoslovenskog društva trebalo bi imati na umu posebnosti jugoslovenskog socijalističkog sistema u odnosu na druge zemlje sa ovim sistemom. Jugoslovenski model socijalizma podrazumevao je specifičnosti ekonomske prirode (tržišni socijalizam, direktna veza sa zapadnim privredama, orijantacija na profit), političke specifičnosti koje se odnose na politiku nesvrstanosti, kulturni liberalizam, kao i samoupravljanje naspram komandno planske privrede. Pokušaj uvođenja tržišta bio je pozitivno određena tendencija koja se, međutim, suprotstavljala socijalistiškim načelima pa su se zbog toga u stvarnosti javljale kontradiktornosti sistema.
Ideja socijalne pravde (društvene jednakosti) kao jedno od ključnih ideoloških načela socijalističkih društava, gotovo stalno se  u empirijskoj istoriji socijalizma suočava sa stratifikacionim i klasnim tendencijama unutar tih društava. Upravo skrivanje stvarnosti ideologijom nije dopuštalo ostvarenje ciljeva.
Definicije u sociološkim rečnicima samoupravljanje određuju kao oblik upravljanja u kojem su zaposleni (oni koji rade) istovremeno i nosioci funkcije upravljanja. Dakle, samoupravljanje podrazumeva učešće zaposlenih u svim fazama oblikovanja, donošenja i sprovođenja upravljačkih odluka zbog čega se ono povremeno definiše i kao sistem pune participacije. Takođe, celovito shvaćeno samoupravljanje podrazumeva i antietatizam, decentralizaciju i demokratizaciju upravljanja. Međutim, između zamisli i stvarnosti samoupravljanja postoji veliki raskorak, a posebno kada je reč o održavanju autoritarne, oligarhijske strukture moći  nasuprot očekivane demokratske moći; na šta ukazuju brojna sociološka istraživanja, a stvarnost pokazuje da ovakav model ostaje samo model bez stvarne primene.   Diktatura proleterijata u Lenjinovoj definiciji određena je kao ničim neograničena vlast i kao takva ne može podrazumevati samoupravljanje svojim oblikom; dok  samoupravljanje kao demokratski princip stoji u oštroj suprotnosti sa državom. Dakle, u stvarnosti se zapravo radi o sukobu autonomije i oligarhije.
U Jugoslaviji, uprkos društvenoj svojini, opstajao je jak uticaj države i drugih spoljnih političkih aktera (partije) na odluke u radnim organizacijama. „Među sociolozima vlada nepodeljeno mišljenje da je karakter samoupravljanja u Jugoslaviji bitno odredila činjenica njegovog uvođenja odozgo“(Sekelj, 1990:9).
Samoupravljanje je delimično donelo jednu bitnu promenu, a to je ekonomska i politička decentralizacija, o čemu govori D.Bilandžić i naglašava da je osnovni nosilac samoupravljanja pedesetih godina državno-partijski vrh. „Organi uprave republika postali su najvažnija tela za rukovođenja privredom“ (Ibid:237). Zakonom o radnim odnosima, 1958. godine, kolektivi su stekli određenu samostalnost, u smislu zasnivanja radnog odnosa i uređenja međusobnih odnosa radnika. Međutim, radničko samoupravljanje je i dalje bilo ograničeno; preduzećem nije upravljao radnički savet, već upravni odbor.  Politička elita je donosila odluke o svemu, od uslova rada do organizovanja radnika u preduzeću.
Samoupravljanje u Jugoslaviji izjednačava normativno i stvarno, pa se tako često pozitivno određuje ono što je ideološki proklamovano. Od pedesetih godina društveni sistem se zasniva na dualističkoj osnovi, i to na samoupravljanju u horizontalnoj ravni i odnosima reprezentacije u horizontalnoj ravni. Radničko samoupravljanje u Jugoslaviji donelo je i izvesne pozitivne rezultate kao što je određen stepen političke liberalizacije i delimično napuštanje staljinističkog totalitarizma, na osnovu kojih je KPJ u izvesnoj meri opravdavala svoj politički monopol. Pozitivne činjenice pedesetih godina jesu privredni rast, procesi industrijalizacije i urbanizacije i kao najvažnija kontinuirani rast životnog standarda stanovništva. Ove činjenice bile su osnova režimu za građenje legitimacije.

No votes yet.
Please wait…

Prijavi se

Detalji dokumenta

Više u Seminarski radovi

Više u Skripte

Više u Sociologija

Komentari

Click to access the login or register cheese