UNIVERZITET ZA POSLOVNI INŽENJERING I MENADŽMENT
Studentski centar Trebinje
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA MENADŽMENT FINANSIJSKIH RIZIKA:
Analiza nestabilnosti (volatility) cijena energenata u zadnjih 5 godina
Mentor
:
doc.dr Marijana Žiravac Mladenović
Trebinje, januar 2015.
Analiza nestabilnosti (volatility) cijena energenata u zadnjih 5 godina
Izjava o autorstvu:
„Pod krivičnom i moralnom odgovornošću izjavljujem da sam ja autor ovog rada”
2
Analiza nestabilnosti (volatility) cijena energenata u zadnjih 5 godina
Uvod
Ovaj seminarski rad iz kolegija Menadžment finansijskih rizika, sa temom „Analiza
nestabilnosti (volatility) cijena energenata u zadnjih 5 godina“, sadrži 8 dijelova. U ovom
uvodnom izlaganju ukratko ću navesti sam pojam energenata i podjelu energenata. U
drugom dijelu rada malo opširnije objašnjavam pojam energenata, objasniću energente
kroz istoriju uopšte i proizvodnju primarnih energenata u EU. Nadalje, u trećem dijelu
objašnja je cijena sirove nafte kao energenta,tj. Cijena nafte kroz istoriju, kao i samo
tržište nafte. U četvrtom dijelu rada objašnjen je prirodni gas kao energent, tj. Sam pojam
gasa, sam gas kroz istoriju i tržište gasa u EU. Peti dio rada posvećen je cijenama
električne energije kao energenta, tačnije cijene u glavnim gradovima u EU, kao i cijene
od 2009 do 2013. U predzadnjem dijelu rada objašnjena je cijena gasa kao energenta, tj.
Cijene gasa za gradove u EU, kao i prosječna cijena plina za krajnje korisnike evropskih
zemalja. I na kraju u samom sedmom dijelu izvest ću adekvatan zaključak za zadatu
zemu.
Energenti predstavljaju izvore raznih vrsta energije, od toplotne, hemijske do električne I
spadaju u grupu primarnih proizvoda. Primarni proizvodi predstavljaju one proizvode
koji nastaju eksploatisanjem prirodnih resursa.
Prema statistici EU koja prati sektor energetike
1
, svi energenti se dijele na:
1. Primarne energente koji su direktno ekstraktovani iz prirodnih izvora I koriste se
za dobijanje energije. U ove proizvode spadaju:
Sirova nafta;
Prirodni gas;
Čvrsta goriva (ugalj i dr.).
Pored energenata, ekstrakovanih iz prirodnih izvora, u primarne energente spada i
nuklearna energija, kao i obnovljivi izvori energije (solarna energija, geotermalna
energija, vijetar, hidroenergija, biomasa i otpad).
2. Energetske derivate koji predstavljaju rezultat prerade energenata u
odgovarajućim postrojenjima. U energetske derivate spadaju:
Naftni derivati (benzin, razna ulja);
Električna energija, i drugi.
Potreba Evropske unije za prirodnim gasom i sirovom naftom predstavlja osnovni činilac
zbog koga je Rusija i dalje ključni igrač na evropskom energetskom tržištu. Evropska
unija pokušava da zaobiđe Rusiju uvozom sirove nafte i prirodnog gasa iz zemalja kao
što su: Norveška, Saudijska Arabija, Alžir, Libija, Nigerija i Irak, ali Evropa je i dalje
visoko zavisna od ruskih eneregenata. Uzimajući ove činjenice u obzir, BIH je
prepoznala svoj ekonomski i politički interes u mogućnosti da postane strateški partner sa
Evropskom unijom kao tranzitna zemlja za ruski gas i naftu.
1
Figures, E. i.
Eurostat yearbook.
4
Analiza nestabilnosti (volatility) cijena energenata u zadnjih 5 godina
1. Energenti kao izvor energije
Energenti predstavljaju izvore raznih vrsta energije, od toplotne, hemijske do električne i
spadaju u grupu primarnih proizvoda.
Energenti su neophodni za pokretanje kompletnog sektora transporta, industrijskog
sektora kao i domaćinstva, a život savremenog čovjeka nezamisliv je bez upotrebe ovih
proizvoda. Zato je i cilj svake zemlje da obezbjedi dovoljne količine energije, odnosno
energenata, za potrebe svoje privrede kao i sigurno I kontinuirano snabdevanje privrede
energentima, po stabilnim i konkurentnim cijenama.
Do šezdesetih godina dvadesetog vijeka međunarodna trgovina primarnim proizvodima
(a u okviru njih i energentima) rasla je brže od trgovine ostalim proizvodima, sa izuzetno
visokim učešćem od 50% u svijetskoj trgovini u 1955. godini. U tom periodu je visoko
učešće poljoprivrednih proizvoda u međunarodnoj trgovini, da bi u narednom periodu pa
do kraja prve decade dvadeset prvog vijeka, poljoprivredni proizvodi smanjili učešće u
međunarodnoj trgovini, dok energenti, a naročito ugalj, nafta i prirodni gas bilježe porast
u međunarodnoj trgovini. Tako u 2005. godini, goriva učestvuju sa 13,8% u
međunarodnoj trgovini.
2
Struktura potrošnje i učešća pojedinih energenata u proizvodnji energije, mijenjala se sa
razvojem industrije. U prvim fazama industrijskog razvoja ugalj je korišćen kao osnovno
gorivo. Sa otkrićem nafte i njenom sve većom primjenom u industriji povećava se učešće
ovog energenta u trgovini na račun uglja. Vremenom cijena nafte usled kartelizacije
tržišta raste, a uočava se i štetan uticaj nafte kao goriva na životnu sredinu. Ovaj problem
se prevazilazi većom upotrebom novog energenta – prirodnog gasa, koji u znatno nižem
obimu zagađuje životnu sredinu.
2. Trgovina energentima u EU
3
Svoje potrebe za energentima Evropska unija (EU) podmiruje iz sopstvenih izvora i iz
uvoza. Evropska unija kao industrijki visoko razvijen region sa visokom standardom
stanovništva, troši ogromne količine energenata. U 2009. godini EU broji 27 zemalja
članica koje imaju različitu strukturu proizvodnje, potrošnje i uvoza energenata. Ipak se
može za EU kao cjelinu odrediti tendencija koja je prisutna kada je riječ o tržištu
energenata i stepenu njene zavisnosti u potrošnji i uvozu pojedinih energenata.
2
Bjelić, P. (2008).
Međunarodna trgovina.
Beograd: Ekonomski
3
Tržište energenata u EU, Stevan Rapaić
5
