  Željeznički   saobraćaj   je  relativno   nova   grana   saobraćaja,   jer  je   počeo   snažnije  da   se
razvija tek u drugoj polovini 19-og vijeka. Zasniva se na prevozu upotrebom pogonske
energije, po unaprijed izgrađenim kolosjecima, šinskim putevima. Razvija se tek poslije
pronalaska parne mašine u 19–om vijeku. Prva željeznička pruga je bila izgrađena na
relaciji   Liverpul-Mančester   1829.   godine.   Kao   i   druge   vrste   saobraćaja   i   željeznički
saobraćaj   ima   svoje   prednosti   i   mane.   Prednosti   se   ogledaju   u   masovnim   oblicima,
konstantnosti u prevozu tokom cijele godine, bez obzira na klimatske promjene , relativnoj
brzini   i   relativno   niskim   transportnim   troškovima.   Poslije   Drugog   svetskog   rata
željezničkom saobraćaju konkurišu drumski i riječni transport robe usljed čega dolaze do
izražaja svi nedostaci ove grane saobraćaja. Oni se ogledaju u nemogućnosti ostvarenja
prevoza robe od skladišta pošiljaoca do skladišta primaoca, a i u činjenici da je izgradnja
željezničkih   pruga   relativno   skuplja   od   izgradnje   savremenih   drumova   i   održavanja
plovnosti rijeka. Međunarodni željeznički saobraćaj se uglavnom organizuje i obavlja u
granicama jednog kontinenta zbog čega ne može konkurisati pomorkom saobraćaju. Kada
je riječ o odvijanju željezničkog saobraćaja u okviru jednog kontinenta glavni nedostatak je
neusklađenost u pogledu širine željezničkih kolosjeka.

3. Pojam i predmet proučavanja željezničkog

saobraćajnog prava

Pod željezničkim saobraćajnim pravom podrezumijeva se skup pravnih normi

kojima su regulisani određeni odnosi između fizičkih i pravnih lica vezi sa djelatnošću
željeznice

. Sama definicija ukazuje da se ovim pojmom ne određuju svi mogući odnosi

već samo najbitniji, bez kojih se željeznica ne bi mogla da koristi racionalno i na
organizovan način.

Predmet željezničkog saobraćajnog prava je sam željeznički saobraćaj, odnosno

određeni odnosi iz tog saobraćaja, koje je neophodn pravno regulisati. Željeznica za većinu
zemalja predstavlja najveći vid kopnenog saobraćaja. Za svo vrijeme svog razvoja
željeznica je pokazivala svoju prednost masovnost i konstantnost prevoza (veliki teret i
mala zavisnost od klimatskih uslova), ali i svoje nedostatke. Skupa ulaganja u željezničke
pruge, smanjenje mogućnosti za prevoz robe od skladišta pošiljaoca do skladišta primaoca.
Dodatni cestovni transport do željezničke stanice i od stanice je poskupljivao željeznički
saobraćaj i činio ga sporijim. Željeznički transport robe i putnika predstavlja ekonomski
opravdaniji i zadržava popularni oblik saobraćaja, posebno kod prevoza robe.

https://www.docsity.com/sr/zeleznicko-prometno-pravo-skripta-promet-i-infrastruktura-

saobracajni-fakultet/203373/

( pristupljeno 9.4.2018. god. )

Prof.dr.sc Rajko Kasagić, Saobraćajno pravo, Internacionalni univerzitet Travnik 2015

U željezničkom saobraćaju postoji čvrsta saradnja i koordinacija transportnih

organizacija, jer se radi o velikim tehničkim sistemima, sa kojima računa svaka zemlja.
Koordinacija   i   saradnja   željeznica   se   ostvaruje   preko   udruživanja   i   povezivanja
željezničkih transportnih preduzeća kako u zemlji tako i na međunarodnom nivou. Oni
time odlučuju o zajedničkom povezivanju željezničkog transporta: usklađuju i utvrđuju red
vožnje u međunarodnom i unutrašnjem željezničkom saobraćaju, kao i način njegovog
izvršavanja; utvrđuju jedinstven način regulisanja željezničkog saobraćaja i preduzimaju
mjere za njegovo uredno, bezbjeđno i nesmetano funkcionisanje; obezbjeđuju jedinstvo
prevoza u cijeloj mreži pruga; uređuju tipizaciju, unifikaciju i standardizaciju osnovnih
transportnih   kapaciteta   uređuju   održavanje   i   rekonstrukciju   željezničkih   kapaciteta;
utvrđuju   jedinstvene   kriterije   za   svrstavavanje   željezničkih   pruga   u   glavne   i   sporedne
pruge; utvrđuju obim i vrste telekomunikacionih veza i uređaja, zavisno od kategorije
pruga; utvrđuju vrste signala, njihovo značenje, oblik, broj i najmanu, daljinu vidljivosti,
kao   i   način   postavljanja   i   upotrebe   signala;   uređuju   način   sprovođenja   međunarodnih
konvencija i drugih sporazuma iz oblasti željezničkog saobraćaja, staraju se o usklađenosti
pravnih akata i njihovoj unifikaciji. Međunarodne organizacije u željezničkom saobraćaju
glavni su zagovornici izjednačavanja pravila u međunarodnom željezničkom saobraćaju,
proučavaju i rade na unapređenju saradnje željeznica različitih država, rade na unapređenju
željezničkog saobraćaja sa stanovišta željezničkih vozila i tehničkih uslova kako bi se
stvorili uslovi za komplimentarnost željezničkog saobraćaja.

4. Ugovor o prevozu robe željeznicom

Ovaj ugovor uobičajeno se naziva ugovorom o prevozu stvari (robe). To je takav

ugovor kojim se željeznica, kao transporter, obavezuje da stvar preveze do uputne stanice i
preda je primaocu, a pošiljalac se obavezuje da željeznici isplati ugovorenu prevozninu
(vozarinu). Stvar ili stvari se prevoze od otpravne do uputne stanice koje se nalaze u jednoj
zemlji (unutrašnji željeznički saobraćaj) ili u različitim zemljama (međunarodni željeznički
saobraćaj).

Željeznica ima veliki značaj za privredni razvoj zemlje kako sa unutrašnjeg tako i

sa međunarodnog stanovišta. Ne ulazeći u razmatranje pitanja ekonomske politike o
ogromnoj važnosti saobraćaja uopšte, posebno željezničkog, pomenućemo samo činjenicu
da željeznica obavlja saobraćaj javnog karaktera. Velika zainteresovanost svake države za
željeznički saobraćaj, kao jedan od osnovnih oblika prevoza stvari, uslovljava takvu
organizaciju, funkcionisanje i pravna pravila da se na prvom mjestu vodi računa o njenoj
javnoj funkciji, o potrebama privrede uopšte, proizvodnje i tržišta. Uvijek se polazi od
mogućnosti željeznice i njenoj tehničkoj organizaciji i opremljenosti. Iz konkurentskih
razloga redovno se uz prevoz željeznicom koriste i druge vrste prevoza kako bi se transport
stvari obavio “od vrata do vrata” odnosno “od skladišta do skladišta”.

Prof.dr.sc Rajko Kasagić, Saobraćajno pravo, Internacionalni univerzitet Travnik 2015