1. POJAM MEĐUNARODNO JAVNO PRAVO

Termin

MJP potekao je od Bethama i zamenio je stari izraz “Pravo Naroda” (nastao kao rezultat

zablude u koju su pali italijanski pisci 15. i 16.veka. stavljajući znak jednakosti između međ.prava i
rimskog

ius gentiuma

koje je za predmet imalo regulisanje ne međunarodne odnose već pravni položaj

lica koja nisu posedovala status građana Rima)

Među terminima koji su prethodili terminu MJP istaknuto mesto zauzimao je termin Međudržavno

pravo koji je pokušala da ustoliči nemačka državna škola i čija se upotreba obrazlagala tezom da se
radi o pravu koje reguliše odnose među državama. Ova teza je izgubila svoj osnov pojavom
međ.organizacija kao subjekata međ.prava i sve većim brojem pravnih pravila međ.prava koja za
adresata imaju pojedince i ljudske grupe.

Termin MJP našao je javno uporište u ideji da je narod nosilac suvereniteta u državi, koja ideja je

proistekla iz velikih građanskih revolucija. Pozitivno MJP je utemeljeno u Povelji UN i kvalifikacija
naroda kao nosioca suvereniteta se idealno uklapa u ovo.

U delu teorije koristi se i termin “Međ.pravo” koje ukazuje na pristup po kome grana prava o kojoj

raspravljamo obuhvata i izvesne pojmove i pravne institute (npr.državljanstvo i pravni položaj stranaca)
koji se izučavaju u srodnim granama prava kao što je međ.privatno pravo.

Bilo je pokušaja da se uvedu termini
“Transnacionalno pravo” - svi odnosi koji prelaze nacionalne granice bez obzira na njihovu prirodu

i ovaj termin uklapa se u koncepciju globalizacije međ.odnosa

“Supranacionalno pravo” - da ukaže na viši -superiorni položaj međ.prava u odnosu na volju

države.

Formalni pojam

- MJP-vo

predstavlja sistem pravnih pravila koja regulišu pravni položaj i

odnose subjekata MP-va kao i pravni položaj i odnose drugih jedinki od međ.interesa.

Dakle on podrazumeva sledeće elemente:

MP-vo je sistem pravnih pravila

kao sistem pravnih pravila MJP-vo reguliše pravni položaj i odnose kako subjekata MP-va tako i
drugih jedinki od međ.interesa

Npr.: pojedinac nije subjekt MP-va, ali je njegov pravni položaj u značajnoj meri predmet MP-vne

regulative. Ili npr. teritorije pod starateljstvom nisu države u smislu opšteg MP-va, mada je njihov
položaj regulisan MP-vnim aktima.

Materijalni pojam

- MJP-vo predstavlja objektivnu i autonomnu normu ili imperativ

međ.zajednice. Elementi materijalnog pojma su sledeći:

MJP-vo je pravo međ.zajednice. Osnovni cilj ili funkcija MJP-va jeste stvaranje uređenih pravnih
odnosa u međ.zajednici.

(to se danas svodi na mirne odnose budući da je rat izopšten iz međ.odnosa).

Međ.zajednica je decentralizovana zajednica sastavljena od suverenih političkih jedinki - država, i ne
poznaje monopol fizičke prinude otelotvoren u naddržavnom autoritetu. Odnosi između država
postavljeni su na horizontalnoj ravni. Odsustvo naddržavnog autoriteta u međ.zajednici izražava se i
u neobaveznoj fakultativnoj nadležnosti međ.sudova.

MJP-vo je autonomna norma ili imperativ. Ova kvalifikacija ide za tim da ukaže na posebnu tehniku
stvaranja pravnih pravila MP-va, s jedne strane, i da odredi odnos subjekata MP-va prema tom
pravu, s druge strane. Ovim se povlači suštinska razlika između unutrašnjeg i međ.prava. MP-vo
stvaraju sami subjekti MP-va i ono je sporazumne - konsenzualne prirode, koja se najviše izržava
kroz sistem formalnih izvora. Glavni formalni izvori MJP-va su ugovor i običaj, pravni akti koji se
zasnivaju na saglasnosti volja, izričitoj ili prećutnoj. Sporazumna priroda MJP-va nalazi svoj odraz i u
postupku rešavanja sporova kako diplomatskim, tako i sudskim putem, budući da se i u jednom i u
drugom slučaju zahteva saglasnost država u sporu bilo kao osnov rešenja ili osnov zasivanja
sudske nadležnosti u rešavanju sporova.

MJP-vo je po pravilu sporazumne -konsensualne prirode. Ali u izuzetnim sličajevima pravno pravilo
MJP-va može biti nametnuto izvesnoj državi ili državama. Npr norme

ius cogensa

po definiciji vezuju

sve države, a nastaju kao izraz volje celokupne međ.zajednice, pojma koji ne podrazumeva
bezuslovni pristanak svih država.

Međunarodno javno pravo

Page | 1

Međunarodno javno pravo

Nametanje ili subordinacija, kao izuzetak od opšteg pravila o sporazumnoj prirodi MJP-va ima dva

oblika ispoljavanja:

I. Nametanje u procesu stvaranja i važenja pravnih pravila (primer norme ius cogensa)
II. Nametanje u postupku primene pravnih pravila (slučaj kad Savet bezbednosti deluje kao organ

organizacije UN u cilju očuvanja mira i bezbednosti na osnovu glave VII povelje UN.

MJP-vo je objektivna norma ili imperativ - to znači da je MJP-vo objektivni poredak, poredak koji je
iznad volje pojedinačnih država.

Osnov obaveznosti opšteg ili univerzalnog MJP-va je volja celokupne međ.zajednice, a pristanak

države uzete pojedinačno, samo je instrumentalni oblik konstituisanja volje međ.zajednice.

Volja međ.zajednice je psihološki izraz opšteg ili univerzalnog interesa koji se izražava kroz

pristanak pretežne ili preovlađujuće većine država - članica međ.zajednice. Ovaj pojam pretežne ili
preovlađujuće većine država ima dva osnovna obeležja:

kavantitativni

- svodi se na veliku većinu tj. Na standard koji se ne izražava u preciznoj aritmetičkoj

formuli već se konstituiše od slučaja do slučaja, i

kvalitativni

- ta većina mora biti reprezentativna, tj. U njoj moraju biti zastupljeni svi glavni politički i

pravni sistemi i civilizacije sveta.

Mešovita - formalno materijalna definicija

daje najpotpunije određenje MJP-va: MJP-vo je

sistem pravnih pravila u smislu objektivnih autonomnih imperativa koji imaju za cilj da regulišu pravni
položaj i odnose subjekata MJP-va, kao i pravni položaj i odnose drugih jedinki od međunarodnog
interesa.

2. SISTEM MEĐUNARODNOG JAVNOG PRAVA OD VESTFALSKOG MIRA (1648-1918) -

PERIOD EVROPSKOG MEĐUNARODNOG PRAVA

MP-vo počinje da se stvara u 17.veku u Evropi.
Dve su grupe razloga odlučujuće uticale na nastanak MP-va. Prvu grupu bi mogli nazvati

objektivnim i tiču se opšteg, društvenog, a posebno ekonomskog razvoja. Pojava građanskog društva
dovodi do uspostavljanja relativno stabilnih odnosa između država utemeljenih na uzajamnosti.
Ekonomski interesi traže stabilnost i izvesnost. Nagli razvoj trgovačkih odnosa prati i među.kreteanje
finansijskih sredstava. Razvoj proizvodnih snaga i tehnološki prodor stavljaju Evropu u centar svetske
politike. Evropske zemlje su se po pravilu oslanjale na manje više identičan sisitem vrednosti iznedren
u hrišćanstvu. Od principa jednakosti ljudi do priznanja ravnopravnosti njihovih političkih udruženja i
država potreban je samo jedan korak. Hrišćasntvo u svom izvornom učenju moralne dogme stavlja
iznad čoveka i time stvara osnov za konstituisanje jednakosti država, priznanje faktičkog, političkog i
pravnog subjektiviteta koji je u samoj osnovi ideje međ.prava.

Vestfalskim mirom 1648.g., formalno je potvrđen princip teritorijalnog suvereniteta kao opšti

princip u odnosima između država. Na taj način je pokret Reformacije razbio princip duhovnog,
ekumenskog jedinstva hrišćanskog sveta i zamenio ga principom teritorijalnog suvereniteta.

Nemoć tadašnjih velikih država da uspostave princip univerzalne imperije dovodi do

uspostavljanja ravnoteže snaga. Ravnoteža snaga je dominantno načelo u evropskoj politici od
zaključenja Vestfalskog mira - 1648.g. do kraja Francuske revolucije i Napoleonovog carstva.

Rat je shvatan prvenstveno kao oružani sukob između vlada i armija i nije vodio masovnoj

destukciji nasilja i uništavanja ljudi. Ekonomski interesi doveli su do izgradnje pravila o neutralnosti,
posebno   u   pomorskom   ratu.   Zaključuje   se   veliki   broj   komercijalnih   ugovora.   Neki   od   njih   sadrže
elemente budućih ustanova međ.prava. Diplomatska predstavništva prerastaju u stalna predstavništva.
Javljaju   se   i   embrionalni   oblici   zaštite   religioznih   manjina.   Model   manjinske   zaštite   ustanovljene
Vestfalskim ugovorom, kasnije je manje-više reprodukovan u praksi evropskih zemalja

npr. Ugovor o

miru iz Risvika - 1697.g. - zaštita katolika na teritorijama koje su cedirane Luju 14.

Borba za sticanje kolonija

dovela je do razvoja pravila MP-va o sticanju državne teritorije, koja su međutim građena po analogiji
sa prevaziđenim patrimonijalnim konceptom državne teritorije. Naime, činjenica da su teritorije van
Evrope smatrane objektima MP-va, uticala je da se načini sticanja teritorija dizajniraju na osnovu
modela sticanja u građanskom pravu (recimo održaj ili cesija teritorije).

Krajem 18.veka francuska i američka revolucija su izvršile jak uticaj na razvoj MP-va.

Uticaj francuske buržoaske Revolucije od 1789

.g. je višestruk. Deklaracija prava čoveka je

kristalisala dogmu o slobodi i jednakosti ljudi. Pravo na jednakost ljudi iz koga logički proizilazi pravo

Page | 2

Međunarodno javno pravo

prijem države u međ.zajednicu je sada samo ispunjenje formalnih uslova koji jedan entite čine državom
u smislu MP-va.

Društvo naroda predstavlja medijum u kome su države članice usklađivale svoje pojedinačne,

individualne   akcije   radi   ostvarivanja   zajedničkih   ciljeva.   Njime   međ.zajednica   počinje   da   biva
organizovani entitet a ne prost skup država. Pakt Društva naroda , kao ustavni akt Organizacije, stoji u
tesnoj vezi sa mirovnim ugovorima zaključenim sa pobeđenim državama u I svetskom ratu, a sa druge
strane, on je po svojoj pravnoj snazi trebao da predstavlja više pravo nadmoćno ostalim ugovorima i
običajnim pravilima. Pakt je ograničio pravo na upotrebu sile u odnosima među državama. Članice
Pakta su s izričito obavezale da svaki rat ili pretnja ratu koji se posredno ili neposredno odnose na
jednu od članica, interesuje celo društvo koje je dužno da preduzme odgovarajuće mere za uspešno
održanje   mira   između   naroda.   Pakt   je   doneo   i   akta   o   mirnom   rešavanju   sporova,   gde   se   izdvaja
Generalni akt o arbitraži - 1928.g. Posebno značajno je i ustanovljavanje Stalnog suda međ.pravde kao
prvog svetskog suda u istoriji.

U Društvu naroda započinje organizovan napor na kodifikaciji MP-va. 1927.g. u Hagu je održana

konferencija na kojoj se izvršila kodifikacija tri oblasti:

državljanstva;

teritorijalnih voda i

odgovornosti država za štete pričinjene imovini stranaca na njihovoj teritoriji. Na Konferenciji u Hagu

1930.g. usvojene su tri konvencije: Konvencija koja se ticala izvesnih pitanja koja se odnose na sukob
zakona o državljanstvu; Protokol koji se odnosi na vojne obaveze u izvesnim slučajevima dvostrukog
državljanstva i Specijalni Protokol koji se ticao izvesnih slučajeva apatridije. Na Specijalnoj Konferenciji
održanoj 1925.g. usvojen je Protokol koji je ustanovio pravila kojima se zabranjuje upotreba otrovnih i
dr.gasova u ratovima, kao i Konvencija o položaju ratnih zarobljenika, ranjenika i bolesnika; Konvencije
koje se odnose na vazdušnu plovidbu i Konvencije u vezi sa naučnim, ekonomskim i humanitarnim
pitanjima.

Pakt DN-da

je uspostavio tky. Mandatni sistem u smislu starateljstva razvijenih država nad

olastima nastanjenim narodima «nesposobnim da sami sobom upravljaju». To je ustvari bio ograničen
pokušaj rešenja kolonijalnog pitanja.

Iako DN-da nije uspelo da donese opšti akt o pravima čoveka, donet je niz Konvencija koje su

regulisale položaj pojedinih kategorija lica.

Počinju da se stvaraju međ.organizacij i u oblastima koje su do tada bile u unutrašnjoj nadležnosti

država. Međ.organizacija rada ima zadatak da radi na poboljšanju socijalnih i ekonomskih uslova
radnika u kontekstu obezbeđenja mira u svetu.

Od društvenih činjenica koje su uticale na razvoj MP-va, značajan je uticaj

Oktobarske

revolucije

, koji je bio kako

posredan

(ispoljava se u činjenici da je revolucija iznedrila državu sa

drugačijim druš.-ekonm. Sistemom) tako i

neposredan

(ispoljava se kako na izvesne ustanove

pozitivnog MP-va, tako i na stvaranje novih pravila i ustanova. Od posebnog značaja su bile odluke
sovjetske vlasti koje su se ticale objavljivanja i poništenja tajnih ugovora, ukidanju neravnopravnih
ugovora koji su vređali suverenitet drugih država i naroda, te reafirmacija principa samoopredeljenja
naroda)

II. Faza - Period posle Drugog svetskog rata

- obeležava formiranje i aktivnost OUN-a. UN-je

preuzimaju na sebe kako ulogu svetskog parlamenta, tako i ulogu stožera okupljanja i povezivanja
brojnih i raznovrsnih međuvladinih organizacija.

U sistemu UN-a, mir je kvalifikovan kao osnovna, suštinska vrednost cele međ.zajednice. Rat je

izopšten iz međ.odnosa, a u cilju obezbeđenja mira konstruisan je sistem kolektivne bezbednosti. To je
u stvari pokušaj da se ojača i normativno zaokruži sistem čije su osnove postavljene u Društvu naroda.
Ubrzano   se   humanizuje   MP-vo   formulisanjem   pravnih   pravila   i   standarda   o   pravima   i   slobodama
pojedinaca i kolektiviteta i to donošenjem serije obavezujućih pravnih akata koji uređuju ovu materiju.
Oslanjajući   se   na   pravo   samoopredeljenja,   nastaje   veliki   broj   novih   država   koje   su   ranije   bile   u
kolonijalnom ili polukolonijalnom statusu. Od oko 190 država članica, preko 2/3 stekle su nezavisnost
od nastanka UN.  Skromni su rezultati stvoreni na kodifikaciji pravila kojs su u posrednoj ili neposrednoj
vezi   sa   političkim   odnosima.   Integralni   pojam   bezbednosti   otelotvoren   u   Povelji,   koji   podrazumeva
jedinstvo i međuzavisnost političke i ekonomske bezbednosti, iznedrio je programske dokumente poput
Deklaracije u uspostavi novog međ.poretka i Povelje o  ekonomskim pravima i dužnostima država.

Drušvo naroda

Page | 4

Međunarodno javno pravo

Naglo je povećan broj sporova koje države iznose pred Međ.sud pravde, stabilizovana je i obogaćena
jurisprudencija Suda koja vrši jak uticaj na kodifikaciju i progresivni razvoj MP-va.

U ovom periodu «bujaju» i međ.organizacije. Od posebne specifične težine su specijalizovane

agencije, samostalne međ.organizacije koje ostvaruju delatnost na nepolitičkim - društvenim, kulturnim,
zdravstvenim, ekonomskim i srodnim pitanjima.

Ovaj period karakteriše i sukob dve velesile - SSSRa i Amerike i njihovih saveznika koji je doveo

do tkz. hladnog rata koji karakterišu brojna odstupanja i zloupotrebe pravila i instituta MP-va. U mnogim
slučajevima mehanizam kolektivne bezbednosti nije mogao biti pokrenut zbog sukoba interesa stalnih
članica Saveta bezbednosti. Javljaju se ideje o dva konkurentska MP-va - socijalističkom i buržoaskom
MP-vu. Ipak ova blokovska podela iako sama po sebi negativna pojava proizvela je i izvesne pozitivne
učinke. Iznedrila je ravnotežu snaga, koja je pogodno tle za primenu MP-va. Kako ni jedan blok nije
mogao da nametne svoju volju oni su se držali, barem u međusobnim odnosima, osnovnih načela iz
Povelje, posebno zabrane upotrebe sile, neintervencije i direktnog uplitanja u unutrašnje stvari. Ova
blokovska podela dovela je i do stvaranja nesvrstanih zemalja, koje budući male i nejake, zaštitnika
svoje političke nezavisnosti i integriteta videle su u univerzalnom MP-vu. Povelju UN su ove zemlje
shvatale kao živi instrument koji valja dalje razvijati. Ove zemlje su posebno insistirale na
demokratizaciji MP-va u smislu prilagođavanja pravila MP-va izmenjenim uslovima u međ.zajednici
tako što bi se pravila klasičnog, običajnog MP-va modifikovala odnosno formulisala nova pravila koja bi
predstavljala rezultantu opštih interesa. Koristeći svoju brojčanu nadmoć u Generalnoj skupštini UN
nesvrstane zemlje su snažno doprinele progresivnom razvoju MP-va.

III. Faza - Razvoj posle 1990.g.

u ovom periodu nestaje bipolarna struktura u međ.odnosima. Ovo

otvara dve osnovne mogućnosti:

Izgradnju istinske,

de jure

međ.zajednice postavljanjem međ.političkih odnosa na pravne temelje

otelotvorene u pravilima Povelje UN., t.j. ukidanje ili umanjivanje razlike između normativnog i
faktičkog u praksi međ.odnosa

Preraspodelu moći u maniru realne politike uz relativizaciju normi Povelje UN kao osnove
pozitivnog MP-va.

Razvoj je, na žalost, skrenuo ka drugoj mogućnosti. SAD kao jedina velesila, u nameri da

kapitalizuje političku i ideološku pobedu nad bivšim SSSR, često pribegava unilateralnim akcijama na
vojno-političkom   (npr   Irak)   i   pravnom   polju   (recimo   pritisak   na   veći   br.država   da   ugovorno   utvrde
imunitet   pripadnika   vojske   SAD   pred   stalnim   krivičnim   sudom).   Ovo   je   u   dubokom   raskoraku   sa
prirodom   MP-va.   U   postojećim   okolnostima   predstavlja   modernizovanu   verziju

Pax Romana

, tj.

Prikrivenu formu principa univerzalne vladavine. Moderna verzija se naslanja na osobeno tumačenje
pravno-političkog pojma globalizacije međ.odnosa.

Globalizacija bi se u duhu MP-va mogla shvatiti kao univerzalizacija ljudskih i nacionalnih

problema i odgovarajući pravni i politički odgovor na te probleme, svodi se na kolektivni unilateralizam
ideološki i ekonomski homogenih država koje nastupaju kao neka vrsta direktorijuma velikih koji
nameću uniformne standarde i pravila ponašanja kako u političkoj, tako i u ekonomskoj i socijalnoj sferi.
Standardi i pravila se nameću kombinacijom političkog i ekonomskog pritiska, a po potrebi i merama
vojne prinude.

Koncepcija globalizacije vrši negativan uticaj na važeće pozitivno pravo u nizu elemenata:

Dovodi do odstupanja od koncepta kolektivne bezbednosti utvrđenog Poveljom UN prisvajanjem
prava unilateralne vojne intervencije (nova strategija NATOa)

Teži ustanovljenju novih izuzetaka od zabrane upotrebe sile poput «humanitarne intervencije»

Zavodljivi rečnik humanitarnih interesa često prikriva pokušaj ustanovljenja prava jednostranog,
unilateralnog pribegavanja sili kada to nalažu nacionalni interesi, van i nezavisno od normi
pozitivnog MP-va

UN se kao univerzalna politička organizacija koja treba da bude centar koorinacije, pokušava

pretvoriti u organizaciju za sekundiranje unilateralizma ili pokriće za akte koji proističu iz unilateralizma
a koji su u direktnoj koliziji sa načelima MP-va i

rati

-om osnivanja Organizacije.

Globalizacija, u obliku u kome se sprovodi, se teško može uskladiti sa važećim MP-vom

otelotvorenim u Povelji UN. Ona u stvari teži «mekoj», faktičkoj reviziji postojećeg prava koje se u
nemalom broju tačaka približava klasičnom evropskom pravu. Na teorijskom planu, izraz ovakvih
tendencija predstavljaju tkz.Postpozitivističke koncepcije MP-va.

Page | 5

Međunarodno javno pravo

Ovo   je   nedovoljno   precizno.   Izraz»formalni   izvori   međ.prava»   u   svom   prirodnom   značenju
podrazumeva   norme   objektivnog   međ.prava   i   u   tom   smislu   mogu   figurirati   samo   sveopšti
međ.multilateralni   ugovor   i   univerzalni   običaj   ili   kada   se   radi   o   regionalnom   međ.pravu,   višestrani
regionalni ugovor ili regionalni običaj.
Opšta pravna načela, sudske praksa i doktrina, te načelo pravičnosti mogu biti relevantni jedino kao
izvori subjektivnog prava, t.j. kao izvori ovlašćenja ili zahteva subjekata međ.prava koji proizilaze iz
norme međ.prava u njihovim uzajamnim odnosima.

5. MEĐUNARODNI UGOVORI

Konvencija o ugovornom pravu iz 1969.g.

- međ.ugovor je « sporazum zaključen pisano

između država i koji je

regulisan međ.pravom

bilo da je sadržan u jednom, dva ili u više instrumenata

međusobno povezanih, bez obzira na njegov poseban naziv»

Konvencija o pravu ugovora između država i međ.organizacija od 1986.g.

- međ.ugovor je «

međ. sporazum

, zaključen

pisano

između jedne ili više

država

ili

međ.organizacija

ili

međ.organizacija bilo da je taj sporazum

sadržan u jednom dva ili u više instrumenata međusobno

povezanih, bez obzira na njegov poseban naziv

Pisana forma je forma

ad probationem (

nije neophodan uslov

)

. Ugovor obuhvata čitav niz

posebnih naziva:konvencija, ustav, pakt, kompromis, kartel, deklaracija, sporazum i sl.

Međ. Ugovor je pravni akt, proizvod saglasnosti volja dva ili više subjekata međ.prava,

izraženih preko nadležnih organa u cilju stvaranja recipročnih prava i obaveza.

Termin „ugovor" upotrebljava se u najširem smislu reči i pokriva sve sporazume zaključene

između subjekata međunarodnog prava. Medutim, treba pojmovno razlikovati ugovor od prostog,
prećutnog angažovanja država ili uveravanja koje može dati jedna država drugoj. lako u datoj političkoj
situaciji angažovanje i uveravanje mogu biti od značaja, ne možemo ih podvesti pod tehničko-pravni
pojam ugovora. IDENTIFIKACIJA UGOVORA KAO IZVORA PRAVA MOGUĆA JE:

1. Sa formalno-pravne strane, tj. kroz analizu postupka zaključenja ugovora, ovlašćenja lica i samog

instrumenta, i

2. Sa materijalne strane, tj. kroz analizu pravnog učinka koji se želi ostvariti ugovorom. Naime, ugovor

može da proizvede razne vrste obaveza, njegov efekat može biti stvaranje jednog apstraktnog
pravnog pravila, uspostavljanje recipročnih prava i obaveza u odredenom domenu, npr.
ekonomskom, kulturnom itd. Ili pak razrešenje nekog spornog pitanja.

Mogu ih zaključiti samo subjekti međ.prava

PRAVO UGOVARANJA - ius contrahendi, predstavlja atribut suvereniteta država. Nekada je to

pravo bilo rezervisano isključivo za države. Medutim, DANAS ugovorni kapacitet poseduju I
MEĐUNARODNE ORGANIZACIJE, posredstvom svog subjektiviteta.

Centralnu tačku u nastanku ugovora predstavlja volja subjekta. Međutim, ona se mora kretati u

granicama pozitivnog prava, a sam ugovor je potčinjen pravilima međ.prava u pogledu valjanosti,
postupka i okončanja.

Ugovori su glavni, mada ne i jedini metodi putem kojh spoljna politika jedne zemlje poprima formalnu

strukturu.   Ugovori  predstavljaju  značajan  element   u  politici  jedne  zemlje.  U  svakom  ugovoru treba
razlučiti predmet i cilj. Predmet ugovora, kako je to istakao Stalni sud međunarodne pravde, su prava i
obaveze,   dakle  norme,  ali  su  one samo sredstvo  da  se ostvari  odreden  društveni  cilj.   Spoljnoj,   ili
formalnoj manifestaciji volje, prethodi faza izgradnje volje, koja predstavlja veoma složen i ponekad
protivurećan proces. Analiza procesa izgradnje volje, koju je poznati nemački teoretičar Jering nazvao
hemijom   prava,   korisna   je,   kako   bi   se   sagledala   društveno-politička   pozadina   ugovora.   Ali   za
međunarodno pravo od odlučujućeg značaja je spoljna manifestacija volje, za koju su vezane odredene
pravne posledice.

U posthladnoratovskom periodu dubokih promena u međunarodnoj zajednici pojavila se jedna

pseudo-teorija, koja osporava izričitu saglasnost države kao uslov za nastanak pravnih pravila. Reč je u
ovom slučaju o pokušaju da se opravda i ozakoni politika sile, što je neprihvatljivo za svet kao celinu.
Oštre kritike ovom stavu javile su se i u samoj Americi. Po rečima istaknutog američkog teoretičara
Kjuphena „Pretpostavka da međunarodni poredak može večno počivati na američkoj hegemoniji je
iluzija i opasnost, Dvadeseti vek postavio je konsenzus kao međunarodnu normu".

Page | 7

Međunarodno javno pravo