Drustveni odnosi
Mnogi teoreticari iz oblasti socioloskih nauka (formlisti i funkcionalisti) su
smatrali da je sociologija ustvari nauka o drustvenim relacijama – odnosima.
Nema nijedne drustvene akcije odnosno drustvene djelatnosti bez drustvnog
odnos, jer se drustvene akcije vrse na taj nacin sto se ljudi medjusobno povezuju
ili nepovezuju, ali uticu jedni na druge, tako da su drustveni odnosi ustvari nosioci
smisla odredjene drustvene akcije, odnosno oni su osnov komunikacije medju
ljudima i prenosioci kulture jednog drustva. Drustveni odnos se ne moze
posmatrati kao izolovani odnos izmedju 2 aktera (pojedinci, drustvene grupe,
drustveni sistemi i podsistemi) jer oni refleksije tog odnosa prenose u svaki
naredni drustveni odnos koji uspostavljaju.
Vrste drustvenih odnosa
1. Pozitivni i negativni, odnosno odnosi sAaglasnosti i antagonizma.
Antagonisticki odnosi su nepomirljivi odnosi, kao npr. Odnosi izmedju
najamnih radnika i i kapitalista
2. Funkcionalni i disfunkcionalni odnosi, odnosi koji odrzavaju jednu
drustvenu strukturu i odnosi koji tu strukturu dovode u pitanje (konfliktna
teorija i funkcionalizam).
3. Jednostrani i bilateralni odnosi se razlikuju prema sposobnosti aktera da
uticu jedni na druge sa jednakih osnova
4. Komunitarni i socijetarni odnosi. To su odnosi koji su bazirani na Tenisovoj
podjeli zajednice i drustva (to su primarni i sekundarni odnosi) sto znaci da
su primarni odnosi direktni, intimni, oni su afektivni i angazuju licnost, dok
su skundarni vjestacki, formalni, ispoljavaju se kroz direktnu i formalnu
drustvenu kontrolu.
Najznacajniji drustveni odnosi su odnosi proizvodnje pri cemu tu kategoriju
socioloski moramo posmatrati veoma siroko, od pukog rada do
samostvaralacke ljudske prakse. Odnosi proizvodnje su odnosi koje ljudi
uspostavljaju u procesu razmijene materije sa okolinom pomocu rada. U
takav tip odnosa ljudi stupaju nezavisno od svoje volje, a odnose
proizvodnje odgovoaraju odredjenom stepenu razvitka proizvodnih snaga
(Marks).
Ludisticki odnosi – odnosi u igri, odnosno sama igra koja je vazna u
procesu socijalizacije, odnosno u procesu uvodjenja u drustveni zivot. Sa
druge strane igra mozee imati i kompezatorsku funkciju u odnosu na
frustracije koje donosi drustveni zivot. Drustveni odnosi se mogu tumaciti
na 2 nacina:
1. Drustveni sistemi, odnosno drustvena struktura utice na funkcionisanje
drustvenih odnosa, utvrdjenih polozaja i uloga (Marks).
2. U drustvenim odnosima akteri usmijeravaju svoje akcije zahvaljujuci
razumijevanju unutrasnjeg sadrzaja drustenih odnosa (Veber).
Obiljezje rada : ( SRDJAN )
Rad je osnovni vid covjekovog prilagodjavanja prirode svojim potrebama. Covjek
nije jedino bice koje radi, odnosno koje preobrazava prirodu i prilagodjava svojim
potrebama. Covjek prirodu prilagodjava posredno, dok zivotinje prilagodjavaju
neposredno. Mijenjajuci i usavrsavajuci orudje za rad covjek razvija i usavrsava
sebe. Progres ljudskog roda podrazumijeva i progres covjecanstva. Karakteristika
ljudskog roda je sto se mijenja, usavrsava, razvija. Zbog toga je njegov rad
dinamican za razliku od zivotinjskog koji je statican. Rad je unaprijed isplaniran sa
jasnim ciljem. Marks, ljudski rad je svrsishodan, a zivotinjski nagonski. U radnom
procesu razlikujemo osobu koja radi-subjekt i predmet rada-objekat. Izmedju
subjekta i objekta su sredstva za rad. Zbog toga je rad osnovna covjekova
djelatnost kojom on prilagodjava prirodu nekim svojim potrebama.
Mijenjajuci prirodu covjek mijenja sebe, stice znanja, razvija svoje psihicke i fizicke
sposobnosti. Na taj nacin se formira ljudsko drustvo. Rad kao odnos covjeka
prema prirodi je djelatnost a rad covjeka kao odnos prema sebi je samo djelatnost
ili praksa.
