Poslovno pravo
Poslovno pravo
Opšti dio
Opšti dio
Pojam poslovnog prava
Poslovno pravo je
samostalna grana prava o privrednim subjektima i
njihovim pravnim transakcijama (poslovima).
Ova grana prava sadrži
slijedeće pravne norme:
statusno pravo
– pravne norme o pravnom položaju privrednih
subjekata
poslovno pravo
- norme o privrednopr. poslovima – poslovima prometa
robe i usluga
reglementsko pravo
– norme kojima se regulišu međusobni odnosi
između privrednih subjekata u oblasti poslovanja, na jednoj strani, i
državnih organa, na drugoj strani
Sinonimi su: trgovačko ili trgovinsko pravo; privredno pravo! Nijedan ni drugi
termin nisu adekvatni, jer su preuski za ovu oblast. Pojam poslovno pravo je
najadekvatnije jer pojmovno obuhvata i trgovačko i privredno.
Zbog opširnosti predmeta poslovnog prava, i u praksi i u teoriji je izražena
tendencija specijalizacije poslovnog prava. Iz njega se izdvajaju samostalne
pravne discipline:
a. trgovačko pravo
b. privredno pravo
c. pravo industrijske
svojine
d. pravo osiguranja
e. međunarodno
poslovno pravo
f. bankarsko pravo
g. saobraćajno pravo
h. berzansko pravo
i. mjenično i
čekovno pravo
j. turističko pravo
k. arbitražno pravo
l. pravo
konkurencije
m. kompanijsko
pravo
n. stečajno pravo
Predmet poslovnog prava
Nema jedinstvenog stanovišta o tomu šta je predmet ove grane prava! Razlike
se javljaju u načinu određvanja predmeta poslovnog, odnosno trgovačkog
prava. Naime, u teoriji se javljaju dva različita sistema.
1.
sistem prema kojem je krug
trgovačkih poslova (privrednih
poslova) određen samim zakonom
(prihvaćen u najvišem dijelu
evropskih zakonodavstava)
2.
sistem gdje se sudu ostavlja da on
odredi da li je određeni posao
trgovački, polazeći od općeg pojma
trgovine (npr. Španija)
Kod ovog drugog sistema se javljaju velike poteškoće u poslovnoj i sudskoj
praksi radi različith shvatanja sudova šta je to trgovački posao. Međutim, ni
kod prvog sistema nema jednoobraznog rješenja.
U nauci poslovnog prava i zakonodavstvu za određivanje predmeta
poslovnog/trgovačkog
posla
postoje dva glavna sistema:
1. objektivni sistem
(sistem franc. Trgovačkog zakonika)
trgovačkim
poslovima se smatraju svi poslovi poslovnog prava, nezavisno ko ih vrši
i njegovog pravnog statusa (trgovac ili netrgovac).
2.
subjektivni sistem ili sistem novog germanskog prava
(novog njemačkog
Trgovačkog zakonika iz 1897.)
trgovačkim poslovima se smatraju
samo poslovi koje obavlja lice koje ima status trgovca i koji je
registrovan za obavljanje trgovačkih poslova.
Subjekti poslovnog prava
To su fizička i pravna lica – privredna društva, koja u vidu stalnog zanimanja
obavljaju jednu ili više djelatnosti u oblasti proizvodnje, prodaje i vršenja
usluga.
U polsovnom pravu pojam i pravni položaj poslovnog subjekta zavisi od
prirode poslova koje obavlja i da li ja obavlja profesionalno ili ne. Stoga u
nauci postoje dva načina određivanja poslovnih subjekata.
1.
objektivni metod
– (Francuska) od najveće je važnosti pravna priroda
trgovačkog posla. Prema tome, trgovački subjekt je (trgovac-poslovni
subjekt) je ono lice koje se bavi određenim trgovačkim poslom. To je
objektivni metod jer je trgovina objektivna kategorija, pa se njom
(trgovinom) može baviti svako lice koje ispunjava uslove.
2.
subjektivni metod
– (Njemačka) privrednim (trgovačkim) poslovima se
mogu baviti samo ona lica koja ispunjavaju potrebne uslove za
obavljanje privrednih (trgovačkih) poslova. Dakle, bitno je da se neko
lice profesionalno bavi određenim trgovačkim poslovima, tj. da je
1
1. ustav
2. zakon
3. podzakonski akti
4. međunarodne
konvencije
5. poslovni trgovački
običaji
6. uzanse
7. opći uslovi poslovanja
8. formularni ugovori
9. sudska i arbitražna
praksa
10. pravna nauka
OPĆI IZVORI
1. Ustav
Ustav BiH polazi od svojine kao osnovnog ljudskog prava. Stoga Ustav sadrži
opće norme koje uređuju imovinske odnose i služe kao osnov za zakonsko
regulisanje pojedinih pitanja na nivou države/entiteta i sl.
2. Zakon
Najmnogobrijniji i osnovni izvor prava! U uporednom pravu, posebni
trgovački zakoni regulišu pitanja poslovnog prava u odnosu na građanske
zakone, i kao takvi imaju prednost u odnosu na njih u materiji poslovnog
prava.
Iako se poslovno pravo izdvojilo od građanskog prava, između ove dvijegrane
prava postoji ipak jaka uzajamna veza. Građansko pravo se u odnosu na
poslovno pravo smatra kao opće. Pa ako nema pravila u poslovnom pravu, kao
specijalnom, njih treba tražiti u građanskim zakonima, ali ne i obratno.
Najvažniji zakoni FBiH za ovu oblast prava su:
a. Zakon o obligacionim odnosima (1978.g.)
b. Zakon o privrednim društvima
c. Zakon o bankama
d. Zakon o društvima o upravljanju fondovima i investicionim fondovima
e. Zakon o registru vrijednosnih papira
f. Zakon o trgovini
g. Zakon o osiguranju imovine i lica
Potrebno je istaći i
multilateralne međunarodne konvencije
!!!
One
ratifikacijom od strane Parlamentarne skupštine BiH, odnosno Parlamenta
FBiH dobijaju zakonsku snagu.
3. Podzakonski akti
To su opći akti određenih državnih organa. Po rangu su niži od zakona. Moraju
biti u saglasnosti sa zakonom i za njihovo donošenje mora postojati ovlaštenje
u odnosnom zakonu. Imaju provedbeni i interpretativni karakter! U
podzakonske akte spadaju:
Vrlo bitna za poslovno pravo jeste Uredba o upisu u sudski registar pravnih
lica koja obavljaju privrednu djelatnost. Donesena je radi lakše primjene
Zakona o postupku upisa pravnih lica u sudski registar društava.
AUTONOMNI IZVORI
4. Običaji
Zakoni ne daju definiciju pojma običaj. Oni su najstariji izvori poslovnog
prava. To su nepisana pravila koja nastaju u polsovnoj praksi privrednih
subjekata. Poslovne običaje prate i sakupljaju profesionalne organizacije i
asocijacije (udruženja) privrednopravnih organizacija (komore). Običaji su
dopunski izvori poslovnog prava. U pravilu prethode zakonskom regulisanju.
5. Uzanse
To su
SISTEMATIZOVANI POSLOVNI OBIČAJI
koje su sakupili i objavili ovlašteni
organi. Njih
NE donose državni organi
, već određene privredne institucije,
kao što su privredne komore i profesionalna udruženja privrednika, javnog ili
polujavnog karaktera. Organ koji ih donosi se u pravilu ograničava na
sakupljanje postojećih poslovnih običaja, radi njihove izvjesnosti i lakše
primjene. Uzanse ne mijenjaju pravni karakter, tj. one i dalje ostaju običajna
pravila, a ne pravna pravila. Dijele se na opće i posebne:
1.
OPĆE
– važe za sve privredne grane; donijela ih je «Glavna državna
arbitraža» 1954.g. Pošto u vrijeme donošenja općih uzansi nije bilo ZOO-a,
one su bile od izuzetnog značaja, ali donošenjem ZOO-a 1978.g. njihov
značaj je maneg obima. One su dispozitivna pravila, te se stoga
primjenjuju samo ako su stranke pristale na njihovu primjenu.Prije ZOO-a
se volja za njihovom primjenom pretpostavljala, ali je to donošenjem ZOO-
a otpalo.
2.
POSEBNE
(specijalne) – važe za pojedinu privrednu granu ili za promet
određenom robom. Posebne imaju prednost u primjeni u odnosu na opće
uzanse. Ni njihova se primjena ne pretpostavlja, već mora biti izričito
ugovorena. Postojeće posebne uzanse se mogu sistematizovati u tri grupe:
i. Posebne uzanse za promet poljoprivrednim proizvodima
1. p.u. za trgovinu krompirom, pasuljem, pirinčem, pirinčastom aspom i povrćem
(sl.l. SFRJ 25/60)
2. p.u. za trgovinu žitaricama (sl.l. SFRJ 29/60)
ii. Posebne uzanse koje regulišu poslove vezane za određeno mjesto
1. Lučke uzanse (sl.l. SFRJ 2/51)
