Visoka škola za Uslužni Biznis
Sokolac, Istočno Sarajevo
DIPLOMSKI RAD
SISTEM KOLEKTIVNE BEZBJEDNOSTI
Mentor
Student
Sokolac, juni, 2014.
SADRŽAJ
UVOD
................................................................................................................... 4
1.
SISTEM KOLETIVNE BEZBJEDNOSTI
...................................................5
2.
MEHANIZMI KOLETIVNE BEZBJEDNOSTI
........................................8
3.
SJEVERNOATLANTSKI SAVEZ (NATO)
...............................................11
3.1. Organizacina struktura.................................................................................15
3.2. Civilna struktura NATO..............................................................................16
3.3. Vojna stuktura NATO.................................................................................18
3.4. NATO „vojska“...........................................................................................20
3.5. NATO kao dio novog poretka.....................................................................20
4.
PARTNERSTVO ZA MIR
...........................................................................22
4.1. Nastanak Partnerstva za mir........................................................................25
4.2. Organizaciona struktura Partnerstva za mir.................................................25
4.3. Dokumenti Partnerstva za mir.....................................................................27
4.4. Pristupanje države Partnerstvu za mir.........................................................28
5.
ORGANIZACIJA ZA EVROPSKU BEZBJEDNOST
I SARADNJU
(OEBS)
.......................................................................................30
5.1. Organizaciona struktura OEBS....................................................................37
6.
KRIZA POSTOJEĆIH SISTEMA U SVIJETU
.........................................39
7.
NOVI ORGANIZACIONI OBLICI
............................................................41
8.
OUKB
............................................................................................................. 43
8.1. Organizaciona struktura OUKB...................................................................45
9.
PREVAZILAŽENJE DOSADAŠNJIH UZROKA SVIH OBLIKA
SUKOBA
............................................................................................................ 48
2
UVOD
Pojam bezbjednosti datira prije nastanka države. Kao prirodno i društveno biće
čovjek je kroz istoriju razvijao svoje potrebe, težio određenim vrijednostima i borio se za
svoje i interse cijele ljudske zajednice. Živeći u datom prirodnom okruženju, nastojao je
razvijati svoju društvenost u svim sferama života, a jedna od njegovih osnovnih
preokupacija bila je kako preživjeti, odnosno na koji način obezbjediti svoj goli fizički
opstanak i stvoriti uslove za svestran i slobodan razvoj. Razvoj ljudskog društva doprinio
je da se opstanak i slobodan razvoj čovjeka počnu shvatati kao jedna od njegovih najviših
vrlina – sposobnost da se, dostigne očuva i unaprijedi sopstvena bezbjednosti i bezbjednost
ljudske zajednice. Zato bezbjednost predstavlja još od najstarijih vremena prirodno
svojstvo čovjeka i ljudske zajednice, suštinsku pretpostavku za dostizanje slobode u
njenom punom smislu.
Iako u bogatom filozofskom naslijeđu izostaju konkretnije analize pojma
bezbjednosti, bezbjednost je uvjek bila temeljni cilj čovjeka i društva, ključna oblast
slobode (izobilje, opstanak, jednakost), preduslov za život i održivi razvoj pojedinca,
društva i države, temelj njihovog blagostanja, i najvažnija ljudska vrijednost. Riječ
bezbjednost je višeznačna i njome se imenuju i označavaju razni elementi i odnosi. Postoji
veliki broj definicija bezbjednosti. Najčešće se koriste dva termina: sigurnost i
bezbjednost. Riječ sigurnost potiče od latinske riječi securitas, što znači sigurnost,
odsustvo opasnosti i izvjesnosti, samopouzdanje i slično. Termini sigurnost i bezbjednost
imaju gotovo isto značenje. Bezbjednost se izvodi iz riječi bezbjedno, što u suštini
predstavlja, bezopasnost, obezbjeđenje sa najvećim pouzdanjem, čvrsto, odlučno, bez
kolebanja, a na drugoj strani pojam sigurnosti implicira stanje, odnosno onoga koji je
siguran.
Iz pojma bezbjednosti se može zaključiti da postoje mnoge bezbjedonosne dileme i
da još uvijek postoje.
U uslovima razvoja globalnog društva u nastajanju i izmjenjenom
kontekstu bezbjednosti (novi raspored moći i uticaja, savremeni izazovi i prijetnje
bezbjednosti), bezbjednost poprima novo značenje u odnosu na tradicionalna shvatanja.
Zato se koncept bezbjednosti širi , pri čemu je ključno da se utvrde svi referentni objekti i
subjekti bezbjednosti, prepozna i objasni priroda savremenih izazova i prijetnji
4
bezbjednosti, i nagovjeste načini, postupci i sredstva kojima se ona može dostići, očuvati i
unaprijediti.
1. SISTEM KOLEKTIVNE BEZBJEDNOSTI
Termin kolektivna bezbjednost odnosi se na tip međunarodnog sistema u kojem
svaka država članica sistema prihvata da je bezbjednost jedne države briga svih i da
prihvata obavezu kolektivnog odgovora na agresiju. Kolektivna bezbjednost razlikuje se od
kolektivne odbrane ili sistema saveza, u kojima se grupe država ujedinjuju sa svima
drugima, prije svega protiv mogućih spoljnih prijetnji. Kolektivna odbrana je zamjena za
kolektivnu bezbjednost, a ne njena posljedica: ona je pravo kojem se često pribjegava jer
nema djelotvornog sistema kolektivne bezbjednosti. Kolektivna odbrana se smatra
nesavršenim oblikom ili zamjenom za kolektivnu bezbjednost. Koletivna bezbjednost
podrazumjeva postojanje zajedničkog cilja: bezbjednost svih država članica međunarodnog
sistema.
Sistem kolektivne bezbjednosti utemeljen je na različitim principima od ravnoteže
snaga. Osnovni principi i obaveze država kod kolektivne bezbjednosti su: ograničenje
primjene sile ili potpuna eliminacija upotrebe sile, rješavanje sukoba mirnim putem,
udruživanje snaga svih članica sistema protiv bilo koje države koja bi se mogla javiti kao
potencijalni agresor koji može narušiti međunarodni mir i bezbjednost, uključujući čak i
države koje su subjekti sistema. Kolektivna bezbjednost se određuje i kao bezbjednosni
režim kojim se postavljaju pravila za održavanje mira na osnovu principa da će akt agresije
od strane bilo koje države naići na zajednički odgovor ostalih. Drugačije rečeno,
kolektivna bezbjednost je saveznički bezbjednosni režim jasno uspostavljenih pravila za
održanje mira, a osnovni princip ponašanja je da će bilo koji čin agresije na člana saveza
doživjeti kolektivno odgovor ostalih. Kolektivna bezbjednost, smatra Henri Kisindžer, ne
definiše određenu prijetnju, ne pruža pojedinačne garancije nikome i ne odnosi se ni prema
kome diskriminatorski: ona je zamišljena kao otpor svakoj prijetnji miru, bez obzira na to
od koga potiče, ili protiv koga je usmjerena.
Sistem kolektivne bezbjednosti znači postojanje potencijalnog nepoznatog
agresora, na čiji pokušaj agresije sve članice sistema moraju odgovoriti zajedničkom silom
u cilju neutralisanja agresorske sile i njenih posljedica po međunarodni mir i bezbjednost.
U ovom slučaju, koji podrazumjeva i traži jedinstveno i aktivno djelovanje svih članica
sistema kolektivne bezbjednosti, trebalo bi doći do izjednačavanja nacionalnih interesa
5
teškoće se javljaju i pri obezbjeđivanju brzog odgovora na agresiju zbog
odsustva volje država da se angažuju u periodu prije izbijanja krize;
države se često protiv svoje volje udružuju u savez zbog kolektivne akcije i
izvjesno je transformisanje lokalnog u međunarodni sukob;
poštovanje suvereniteta je razlog da se demokratske države protiv svoje volje
često obavezuju na udruživanje u kolektivnu akciju; i kolektivna bezbjednost je
protivrječna zbog odvratnosti vojne sile, ali je države ipak moraju upotrijebiti
protiv agresora.
Postoje i razni sistemi regionalne kolektivne bezbjednosti. To se odnosi na
“prirodno pravo na individualnu i kolektivnu samoodbranu”. Najvažnija karakteristika
savremenog sistema bezbjednosti predstavlja njena univerzalnost, uloga očuvanja i
obezbjeđenje mira, da ona ne služi jednoj grupi država, ili kao sredstvo miješanja u
unutrašnje stvari, ili ugrožavanje oslobodilačkih pokreta.
7
