ISTORIJSKI RAZVOJ PORODICE
UVOD
Porodica je primarna ljudska zajednica zato sto je prva, najvažnija i najprisnija ljudska
skupina. U porodici se uspostavljaju trajne,emotivno prisne, solidarne i svestrane veze između
članova. Zbog toga, a i zbog višestrukih bioloških, psihičkih i društvenih funkcija, porodicu
mnogi smatraju osnovnom ćelijom svakog društva. Ona je parcijalna, ali i najkompleksnija
društvena grupa i toliko povezana sa životom svakog pojedinca da ostavlja snažan pečat u
njegovom razvoju. Zbog toga je porodica drušvena grupa koju pojedinac najlakše identifikuje
sa sobom, svojim interesima i egzistencijom uopšte. Zbog mnoštva svojih funkcija i značaja
koji ima za čoveka i društvo, predmet je proučavanja većeg broja društvenih nauka koje su,
svaka na svoj način, doprinijele njenom definisanju. Definicija o porodici ima mnogo ali u
suštini sve se zasnivaju na istom tj. da je prodica zajednica roditelja, ili najmanje jedne
odrasle osobe, i djece i najmanje jednog djeteta, koji žive u istom domaćinstvu, čiji odnos se
zasniva na krvnom srodstvu, zakonskoj ( brak, adopcija ) ili običajnoj regulativi, a njihove
potrebe se regulaciono zadovoljavaju.
U spisima mnogih starih filozofa, pa čak i od najstarijih vremena, nailazimo na
različita mišljenja i stavove o braku, porodici, odnosima između supružnika, roditelja i djece.
Paralelno sa tim se mogu indentifikovati i svatanja o uticaju porodice na razvoj ličnosti. Tako
od antičke Grčke imamo razne teorije o braku, porodici, položaju muškaraca i žene,
budućnosti porodice i njenoj ulozi u vaspitanju, odnosno u razvoju ličnosti djeteta. Svakako
da sve to predstavlja veliko kulturno i naučno naslijeđe na osnovu kojeg se nastavilo sa
istraživanjem ovih pitanja do današnjeg dana.
PORODICA U PRVOBITNOJ ZAJEDNICI
Porodica je nastala na početku ljudskog organizovanja, kada je cijla takva zajdnica
(pleme, totemski klan) bila začetak porodice. Porodica je prvobitno obuhvatala veoma veliki
broj članova koji se tokom istorijskog razvoja stalno smanjivao. Iz velike srodničke grupe
izdvajali su se najbliži i formirali, užu, čvršće povezanu grupu. Porodica krvnog srodstva je
najstariji oblik porodice koji se formirao iz početnog stanja u plemenu u kome je svaka žena
polono opštila sa svakim muškarcem i obrnuto. Takva faza porodice naziva se u literaturi
promiskuitet
.
1.1
Promiskuitet
Kao što je gore rečeno, promiskuitet je prvobitni oblik porodice kao zajednice i
predstavlja uvod u kasnije oblike porodične organizacije. On se javio u nižem stepenu
divljaštva. U njima nisu bile izdvojene posebne porodične grupe; cijelo društvo je
predstavljalo jedan brak i jednu porodicu, osim toga, nisu postojale stroge zabrane polnog
opštenja između srodnika, pa ni najbližih. Međutim, o nivou slobode polnog opštenja u to
vrijeme postoje neslaganja socijologa i antropologa. Naučnici navode sledeće razloge za
postojanje promiskuiteta kao praoblika porodice:
a. Primitivni čovjek bio je potpuno neopremljen za borbu sa prirodom, jer proizvodnja u
pravom smislu na početku ljudskog društva nije ni postojala;
b. Nije postojala nikakva podijela rada bilo po kom osnovu;
c. Primitivni čovjek mogao je opstati samo ako je bio čvrsto vezan za društvenu grupu u
kojoj je živio: pojam ličnosti je nepoznat u ovom periodu: postoji samo pojam grupe;
d. Pojam srodstva kao fiziološke veze uopšte ne postoji: srodstvo je društvena veza i
označava pripadnost grupe; nepoznati su pojmovi: otac, majka, brat;
1.3
Sindijazmička porodica
Sindijazmička porodica je nastala iz grupnog braka. Postepeno uvođenje zabrane
sklapanja brakovaizmeđu srodnika iste generacije dovelo je do stvaranja takvih i društvenih
grupa u okviru kojih nije bilo nikako dozvoljeno polno opštenje između njenih članova. Ta
novo stvorena društvena grupa naziva se
rod
,
klan ili gene.
Prvi rodovi počivali su na
računanju srodstva po ženskoj liniji. Zato je ovaj oblik dobio naziv
materinski klan
.
Sa stanovišta repropdukcije čovjeka, ovakva organizacija nametala je i dalje
diferenciranje u polnim odnosima. Grupni brak postepeno iščezava i zamjenjen je brakom
parova (sindijazmički brak). Pošto muškarac ne pripada klanu svoje žene, on je najčešće
odlazio kod nje da živi, a kasnije ju je dovodio i u svoj klan.
Međutim, ovaj brak nikada nije prestavljao tako čvrstu vezu kao monogramski brak;
čvrstina ove veze nikada nije bila potpuna.
Sa prelaskom ljud na zemljoradnju i stočarstvo postepeno je sve više rastao značaj
muškarca u društvu. On postaje vlasnik nad svim onim stvarima koji su ranije pripadali ženi.
Žena je i dalje učestvovala u proizvodnji i potrošnji, ali nije učestvovala u prisvajanju i
raspodjeli višaka proizvodnje. Vremenom se promijenio i sistem računanja srodstva: umjesto
po majčinoj ona se sada računa po očevoj lozi. Sve češće žena dolazi da živi u mužev klan.
Brak se, po pravilu, zaključuje otmicom i kupovinom žene, ove promjene dovele su do
stvaranja novog društvenog i porodičnog sistema, pod nazivom očinsta porodica i
patrijarhalni klan.
Sindijazmički brak ostaje veoma dugo i u patrijarhalnom klanu. Bračna veza i ovde
nije čvrsta. Muškarac ima pravo na bračno nevijerstvo, dok se ne nevijerstvo žene surovo
kažnjava. Tek kada je razvitak proizvodnih snaga doveo do definitivnog stvaranja privatne
