PITANJA ZA KOLOKVIJUM IZ GEOPOLITIKE
1. Definišite pojam geopolitike.
Geopolitika je politička veština koja izučava delovanje geografskog prostora, prirodnih bogatstava i fizičke
okoline na politiku jedne države, radi sticanja i proširenja moći i uticaja države.
2. Ko su najvažniji učesnici u svetskoj politici?
Najvažniji učesnici u svetskoj politici su: države, međunarodne organizacije, multinacionalne kompanije, neke
nevladine organizacije, autohtone i terorističke grupe.
3.Čime su uslovljeni geopolitički pravci, teorije i doktrine nekih geopolitičara?
Ideološkim polazištima i subjektivnim saznanjima, vremenom u kome rade, oblikom i veličinom države,
geopolitičkim položajem, društvenim uređenjem, političkim sistemom, itd.
4. Po čemu je bitan Vestfalski mirovni ugovor?
On je bitan zato što su njime utvrđeni osnovni principi državnog uređenja i udaren temelj modernim državama.
Uključivao je tri principa: princip teritorijalnosti, suvereniteta i autonomnosti.
5. Objasnite princip suvereniteta.
Suverenitet znači da država u okviru svojih granica ima pravo na vrhovnu i apsolutnu političku, ekonomsku i
vojnu vlast.
6. Objasnite princip autonomnosti.
Autonomnost znači da se države pojavljuju kao autonomni nosioci političke, društvene i ekonomske vlasti, što
znači da nijedna zemlja nema pravo da utiče na unutrašnje uređenje autonomne države.
7. Objasnite princip teritorijalnosti.
To znači da se ljudi organizuju na određenoj teritoriji u formi političke zajednice (države) koja je definisana
granicama.
8. Po čemu je značajna industrijska revolucija u Velikoj Britaniji?
Značajna je kako po tehnološkim pronalascima, tako i po socijalno-ekonomskim i političkim promenama, kao i
po uvođenju kapitalističkog načina proizvodnje.
9. Šta je bitna tekovina građanskog rata u Americi koji je vođen od 1861-1865 godine?
Ukinuto je ropstvo.
10. Šta se podrazumevalo pod američkom političkom doktrinom „Manifest destiny“?
Ova ideologija (učenje) je zagovarala ekspanziju države do prirodnih granica i bila je popularna u XIX veku pri
formiranju SAD, a kasnije je bila popularna u geostrateškim teorijama nemačkih geopolitičara.
11. Šta proučava antropogeografija?
Antropogeografija proučava stanovništvo i naselja na Zemlji i uticaj geografskog prostora na njih.
12. Šta proučava politička geografija?
Politička geografija proučava geografski položaj države, granice između država, političko teritorijalnu podelu
država i njihove međusobne odnose.
13. Kako je nastala geopolitika i ko je prvi upotrebio taj pojam?
Prvo se u okviru antropogeografije razvila politička geografija, a zatim iz političke geografije je nastala
geopolitika, a prvi je upotrebi taj naziv Rudolf Kjelen.
14. Kako je Karl Haushofer definisao odnos između političke geografije i geopolitike?
Politička geografija posmatra državu sa aspekta prostora, a geopolitika posmatra prostor sa aspekta države.
15. Prema Fridrihu Racelu koja su glavna obeležja jedne države?
Glavna obeležja jedna države po njemu su prostor i lokacija.
16. Kako je Fridrih Racel posmatrao državu?
On je posmatrao državu kao živi organizam koji se rađa, živi, dostiže vrhunac i umire.
17. Koja je razlika između teritorijalne i neteritorijalne politike prema Racelu?
Teritorijalna politika nastoji da dođe do tla i da se na njemu ukotvi poljoprivrednim radom i dovođenjem
stanovništva. Neteritorijalna politika ima za cilj čistu komercijalnu eksploataciju novih teritorija bez težnji da se
na njima zadrži na duži rok.
18. Koji događaj je ključan za nastanak nemačke države?
To je bio rat između Pruske i Francuske 1870-1871. god. u kome je Pruska pobedila i nakon koga je ujedinila
ostale nemačke državice u tzv. II nemačko carstvo. Nemačkoj su tada pripojene francuske pokrajine Alzas i
Loren bogate rudama. To je bio početak ubrzanog industrijskog razvoja Nemačke.
19. Prema Rudolfu Kjelenu koja su glavna obeležja jedna države?
Glavna obeležja jedne države prema njemu su prostor, lokacija i oblik države.
20. Navedite 5 aspekata prema kojima je Rudolf Kjelen posmatrao državu?
1) Fizičko-geografski, 2) ekonomski, 3) nacionalno-demografski, 4) sociološki, i 5) politički.
21. Šta znači za Haushofera koncept privredne samodovoljnosti?
Prema njemu država treba toliko da se proširi da stekne kontrolu i moć nad širokim prostorom zemljinog kopna
kako bi ostvarila privrednu nezavisnost od drugih država.
22. Koji je osnovni razlog sukoba između država prema Karlu Haushoferu i Halfordu Mekinderu?
Osnovni razlog sukova prema ovim geopolitičarima je što neke zemlje imaju izlaz na mora, a neke nemaju. One
što nemaju izlaz na more nastoje da na njega izađu. Zbog toga oni predviđaju sukob između pomorskih i
kopnenih sila.
23. U kom periodu je u Nemačkoj nastao veliki industrijski polet?
To je bio period druge polovine 19. veka i početak 20. veka.
24. Zašto se Haushofer zalagao za savez Nemačke sa SSSR-om?
On se zalagao za ovaj savez kako bi se uspostavila ravnoteža na svetskom nivou između kopnenih sila i
pomorskih sila gde je pomorska sila broj 1 bila Velika Britanija.
25. Ko je najveći neprijatelj Nemačke po Haushoferu?
Najveći neprijatelj Nemačke po Haushoferu je Velika Britanija.
26. Objasnite šta znači širenje države prema prirodnim granicama.
Države treba da proširuju svoje granice dokle god sa lakoćom i bez velikg napora modu da ih šire, odnosno
prirodne granice se određuju na osnovu težine sa kojom se osvaja određeni prostor.
27. Koja je razlika između prostorno dinamičnih i prostorno vezanih naroda prema Haushoferu?
Prostorno dinamični narodi imaju potrebu da se šire, dok prostorno vezani ne, pri tome prostorno dinamični
narodi razvijaju posebna narodna i kulturna obeležja koja prihvataju prostorno vezani narodi.
28. Šta je osnovni cilj Mekinderovog geostrategijskog projekta?
Osnovni cilj je kako zaustaviti dalji pad Britanske moći i uticaja u svetu koji se dešavao krajem XIX i početkom
XX veka.
29. Kako Mekinder vrši podelu sveta?
Mekinder deli svet na svetsko ostrvo i pomorsku periferiju.
30. Zbog čega je Mekinder smatrao da država pored mornarice mora da razvija i kopnenu silu?
On je to smatrao zbog sve većeg razvoja tehnologije koja je omogućila ljudima da se sve brže kreću kopnenim
putem, pri tome on posebno ističe razvoj železnice.
31. Koji prostor je prema Mekinderu najvažniji?
Mekinder smatra da je prostor Heartland-a, odnosno centralne Azije najbitniji zbog prirodnih bogatstava i širine
prostora.
32. Prema mišljenju Mekindera koja je država najveća pretnja po Veliku Britaniju pre I svetskog rata.
Po njegovom mišljenju najveći neprijatelj je Rusija, zato što zauzima prostor Heartland-a.
33. Šta čini svetsko ostrvo, a šta pomorsku periferiju po Mekinderu?
Svetsko ostrvo čine kontinenti: Evropa, Azija i Afrika. Pomorsku periferiju čine: Velika Britanija, Severna,
Srednja i Južna Amerika i Australija sa Okeanijom.
34. Zašto je Mekinder smatrao da je prostor Isočne Evrope geostrateški veoma bitan?
Zato što put do Heartland-a vodi preko Istočne Evrope.
35. Kako glasi Mekinderov aforizam?
Mekinderov aforizam: Onaj ko vlada Istočnom Evropom kontroliše Heartland, onaj ko kontroliše Heartland
upravlja svetskim ostrvom, a onaj ko upravlja svetskim ostrvom kontroliše ceo svet.
36. Zbog čega se Mekinder zalagao za formiranje nezavisnih država na prostoru Istočne Evrope?
On se zalagao za to kako bi fizički odvojio Nemačku i Rusiju, odnosno kako bi Nemačkoj otežao put ka
Hartland-u.
37. Zbog čega Mekinder nije više smatrao Rusiju primarnom pretnjom posle I svetskog rata i ko je po
njemu onda glavni neprijatelj V. Britanije?
On je smatrao da zbog Oktobarske revolucije i velikih gubitaka u I svetskom ratu Rusija nije više toliko moćna
kao što je bila i da sada glavnu pretnju po Veliku Britaniju predstavlja Nemačka.
38. Koje su prirodne granice Heartland-a?
Prirodne granice Hartlanda su: na severu Severni ledeni okean, na zapadu azije Ural, na istoku pustinja Gobi i na
jugu planinski venac Himalaji.
39. Koji prostor je prema Spajkmanu bio od ključne strateške važnosti i po čemu se njegovo mišljenje
razlikovalo od Mekinderovog?
Za razliku od Mekindera on je smatrao da je prostor koji okružuje Heartland strateški važniji od samog srca
zemlje, a on ga je nazvao obod zemlje ili rimland.
40. Koje teritorije geografski obuhvata rimland prema Spajkmanu?
Rimland obuhvata: Sredozemlje, Bliski Istok, Arabijsko poluostrvo, Indijsko poluostrvo, jugoistočnu Aziju,
Indoneziju i japan.
