Asfiksija novorođenčeta
Asfiksija novorođenčeta je stanje u kojem se kod novorođenčeta ne uspostavlja funkcija
disanja odmah po rođenju, već se ono izvjesno, kraće ili duže vrijeme nalazi u apneji. Da li će
se disanje uopšte uspostaviti i da li će novorođenče ostati u životu zavisi uglavnom od uzroka
koji je izazvao asfiksiju, od trajanja njegovog djelovanja i težine i posljedica nastale hipoksije,
kao i od preduzetih mjera da se ona savlada. Asfiksija se javlja kao posljedica teških i
dugotrajnih porođaja, kada pri prolasku kroz porođajni kanal, usljed dugotrajnog pritiska na
pojedine dijelove ovuluma, prije svega na glavicu i pupčanik, dolazi do povreda ploda i
oštećenja uteroplacentne cirkulacije. U svim tim slučajevima može da dođe do prijevremenog
nadražaja centra za disanje, zbog čega plod pokušava da čini disajne pokrete još dok je u
porođajnom kanalu pri čemu u gornje disajne puteve uvuče plodovu vodu sa dijelovima sluzi,
grumuljicama sirastog maza i drugim materijalom koji se u plodovoj vodi može naći i na taj
način ih djelimično blokira. Do asfiksije dolazi i prilikom učestalih i dugotrajnih materičnih
kontrakcija usljed slabije cirkulacije krvi u uteroplacentnom krvotoku, koje može da nastupi
u slučajevima rizične trudnoće uzrokovane teškim oboljenjima majke, kao što su: srčana i
plućna oboljenja, anemija, nefropatija, hepatopatija, preeklampsija i eklampsija, dugotrajna
hipotenzija, šok i krvavljenje. Ona može da nastupi kod fetalne hemolitičke bolesti iz drugih
razloga, kod infarkta posteljice, prijevremenog odljubljivanja placente, placente previje,
usljed pritiska na pupčanik, uvrtanja pupčanika, pravog čvora na pupčaniku ili krvavljenja iz
njegovih sudova. Kao posljedica bilo kog uzroka koji može da dovede do intrauterine patnje
ploda u organizmu ploda nastaju ozbiljni poremećaji koji se u prvom momentu izražavaju
pojavom acidoze prolaznog karaktera koju nazivamo respiratorna acidoza. Ako su uzroci
intrauterine patnje težeg oblika ili ako njihovo dejstvo duže potraje, u organizmu ploda
nastaju teški metabolički procesi praćeni ne samo promjenom vrijednosti pH već i
promjenama vrijednosti kiseonika i ugljen-dioksida u krvi i tkivima. Na taj način nastaje
veoma opasno stanje nazvano metabolička acidoza, koje je u lakšim oblicima reverzibilno, a u
teškim uzrokuje smrt ploda u porođaju ili neminovnu skoru smrt tek rođenog djeteta, koje se
rađa sa znacima teške asfiksije. Težina i karakter ovakve acidoze danas se ustanovljava
ispitivanjem pH krvi i drugim mikroanalizama krvi novorođenčeta i na osnovu dobijenog
nalaza preduzimaju se mjere eventualne korekcije poremećene acidobazne ravnoteže. To se
uglavnom postiže postepenim ubrizgavanjem rastvara bikarbonata u krvotok novorođenčeta
preko njegove pupčane vene, uz povremene laboratorijske kontrolne preglede. Postoje dva
stepena asfiksije novorođenčeta: plavu i blijedu asfiksiju.
Plava asfiksija
je lakši stepen asfiksije novorođenčeta. Ona se javlja kod manje oštećenih
plodova. Pošto novorođenče ne počne da diše na vrijeme, izostaje proces oksigenacije
njegove krvi, pa njegova koža odmah po rođenju postaje intenzivno modra. Međutim, srčana
radnja je očuvana i dobra iako obično postoji izvjestan stepen bradikardije. Mišićni tonus je
nešto oslabljen, a refleksi novorođenčeta su očuvani. Pravilno i na vrijeme sprovedena
terapija, koja se uglavnom sastoji u draženju centra za disanje uz oslobađanje blokiranih
disajnih puteva i u davanju kiseonika, vrlo brzo dovodi do pozitivnog rezultata.
Blijeda
asfiksija
novorođenčeta je mnogo teži stepen asfiksije od plave. Ona se javlja obično kod
djece koja su pri porođaju pretrpjela teže povrede na za život važnim organima ili kod kojih je
štetna noksa intrauterina duže djelovala. Kod njih se najčešće radi o asfiksiji centralnog
porijekla izazvanoj oštećenjem centra za disanje izraženom hipoksijom ili o postojanju
intrakranijalnog krvarenja kao posljedice porođajnih trauma. Karakteriše je izostanak disanja
sa gotovo potpunim prekidom srčane radnje ploda i atonijom muskulature. Otkucaji srca
novorođenčeta su aritmični, potmuli i sa vrlo velikim pauzama. Novorođenče je blijedo, bez
mišićnog tonusa i bez refleksa. Ono je mlitavo i beživotno. Brzo i pravilno sprovedenom
terapijom ovog stanja uspostavlja se pravilna srčana radnja i funkcija disanja kod velikog
broja novorođenčadi, ali značajan procenat se ne poravi. Prognoza uglavnom zavisi od težine i
karaktera porođajne povrede koja je uzrokovala blijedu asfiksiju, od dužine trajanja asfiksije i
od preduzetih terapijskih mjera da se reanimira novorođenče. Ocjena vitalnosti novorođenčeta
odmah po rođenju, odnosno stepen depresije s kojom se ono rodi, služi kao važan, iako ne
presudan, prognostički znak u pogledu njegove reanimacije. Njegovo stanje u tom momentu
ocjenjuje se prema izgledu njegove kože, srčanom radu, prema mišićnom tonusu, stepenu
očuvanosti refleksa i pokušajima disanja. Koža novorođenčeta može biti blijeda, cijanotična
ili ružičasta, srčana radnja može biti gotovo odsutna, znatno ili lakše usporena sve do ispod
100 otkucaja u minuti. Mišićni tonus može u potpunosti nedostajati ili biti znatno izražen.
Refleksi novorođenčeta mogu biti potpuno ugašeni, oslabljeni ili normalni. Isto tako, napori
za pokušajem disanja mogu biti odsutni, oslabljeni ili, pak, novorođenče može odmah po
rođenju glasno zaplakati.
Znak
0
1
2
Srčana radnja
Odsutna
<100/min.
>120/min.
Respiratorna funkcija Odsutna
Iregularna
Dobra, plač
Mišićni tonus
Odsustvo pokreta
Blaga
fleksija
ekstremiteta
Brani se
Refleksni odgovori
Bez odgovora
Počinje da reaguje
Kašalj, plač
Boja kože
Plava/blijeda, hladna
Tijelo
ružičasto,
ekstremiteti plavi
Potpuno ružičasta,
topla
Prema američkoj akušerki Apgar-vrijednosti svakog od ovih znakova novorođenčeta
ocjenjuju se odmah po rođenju ocjenom 0,1 ili 2. Na kraju zbir svih ocjena daje globalni uvid,
odnosno ocjenu o stanju novorođenčeta. Ona se kreće od 0 do 10. Vrijednost 0-3 apgara
označava novorođenče rođeno u teškoj asfiksiji, od 4 do 6 novorođenče sa slabije izraženim
znacima asfiksije i od 7 do 9 novorođenče sa znacima vrlo lake depresije ili normalno. Ocjenu
10 dobija novorođenče rođeno u najboljem mogućem stanju, sa svim optimalnim znacima.
lako zbir apgara služi kao odličan indikator o stanju novorođenčeta, ipak on nema apsolutnu
vrjednost jer se stanje ploda uskoro po rođenju može lako promjeniti na bolje ili na gore.
Profilaksa asfiksije novorođenčeta sastoji se u pravilnom vođenju porođaja i izbegavanju svih
grubih metoda i postupaka koji ubrzavaju porođaj, ali koji istovremeno i oštećuju plod. Na
prve znake prijeteće intrauterine asfiksije ploda treba sprovesti odgovarajuću terapiju, koja se
uglavnom sastoji u davanju kiseonika, glukoze i vitamina porodiiji i ako se stanje ploda i
pored preduzetih mjera ne popravlja, ne treba čekati da se početna respiratorna pretvori u
pravu metaboličku acidozu, već treba dovršiti porođaj prema postojećim uslovima. Asfiktično
novorođenče treba što prije po rođenju odvojiti od majke, tj. treba mu odmah presjeći
pupčanik i pristupiti terapiji.
Reanimacija asfiktičnog novorođenčeta
Reanimacija je uglavnom ista, bilo da se radi o plavoj ili blijedoj asfiksiji. Novorođenče treba
postaviti na kosu podlogu tako da mu glavica leži nešto niže od grudnog koša i trbuha. Na taj
način olakšava se slivanje aspirisane tečnosti iz nižih u gornje disajne puteve. I kod plave i
kod blijede asfiksije neophodno je da se aspiracijom plodove vode iz usne duplje, ždrijela, i
ponekad iz larinksa i dušnika, oslobode gornji disajni putevi i omogući pristup vazduha u
pluća. To se sprovodi pomoću gumenog aspiratora, u stvari gumene cjevčice, čiji se tanji,
mekši kraj uvlači u gornje disajne puteve novorođenčeta, a kroz drugi kraj se vrši isisavanje.
Nju izvodi anesteziolog ili pedijatar. Odmah po oslobađanju disajnih puteva i uz istovremeno
draženje centra za disanje treba da se djetetu obezbjedi čist kiseonik. Kiseonik se može davati
pomoću maske, šatora sa kiseonikom ili endotrahealnom intubacijom. Kiseonik se smije
davati samo uz nizak pritisak, jer prekoračenje pritiska može dovesti do oštećenja disajnih
organa novorođenog deteta. Uporedo sa davanjem kiseonika, što ima za cilj da se
novorođenče održi u životu dok se uspostavi funkcija disanja, treba dražiti centar za disanje.
