Univerzitet u Nišu, Gradjevinsko – arhitektonski fakultet, Doktorske studije
Seminarski rad iz predmeta Metodologija naučno - istraživačkog rada, školska 13/14, strana
1
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA METODOLOGIJA
NAUČNO-ISTRAŽIVAČKOG RADA
Ivan Nešović, br.indeksa 45/13
EKSPERIMENTALNA METODA SAZNANJA
– Primena u ispitivanju konstrukcija
Istorijski razvoj i oblasti primene eksperimentalne metode
Eksperimentalna metoda spada u red najvažnijih i najstarijih opštih metoda naučnih saznanja.
Služi za otkrivanje svojstava i povezanosti pojedinih pojava i stvari [5]. Kao takva često se služi
indukcijom, polazeći od pojedinačnog ka opštem. Istorijski posmatrano, prvi koji su se služili
metodom eksperimenta bili su alhemičari. Oni su preteče eksperimentalne metode i stalno su je
usavršavali. U srednjem veku poznati naučnik Rodžer Bekon je značaj eksperimenta opisao
sledećim rečima: „Nauke se mogu razviti uspešno samo primenom eksperimenta“ [1]. Savremeni
razvoj nauke čiji je tvorac Galileo Galilej je u velikoj meri zasnovan na eksperimentima, tako da
neki naučnici smatraju da se sve mora dokazati eksperimentom i da samo eksperiment
predstavlja naučni metod istraživanja.
Eksperimentalne metode u oblasti gradjevinarstva razvijale su se uglavnom paralelno sa
razvojem nekih pratećih naučnih i tehničkih disciplina: matematike, fizike, tehnologije,
savremene optike i kibernetike. Teorijski osnov većine eksperimentalnih metoda postavljen je
tokom 19. i u prvoj polovini 20. veka. Taj istraživački rad odvijao se pretežno u području
teorijske i eksperimentalne fizike, ali mnogi postignuti rezultati i saznanja nisu bili odmah
spremni za praktično tehničke primene [3].
Razvoj eksperimentalnih metoda intezivnije je počeo uglavnom u razdoblju izmedju dva
svetska rata, a punim intenzitetom one su se razvijale u posleratnom periodu, paralelno sa
savremenim razvitkom odgovarajućih naučnih i tehničkih disciplina, posebno vazduhoplovstva,
brodogradnje, vasionske i nuklearne tehnike, vojne tehnike, mašinstva i gradjevinarstva uopšte.
To se posebno odnosi na masovnu izgradnju tipiziranih objekata u gradjevinarstvu, mnogih
oblasti savremenog mašinstva, rudarstva i saobraćaja, kao i na razvoj savremene hemijske
tehnologije i vojne tehnike. U vremenu posleratne obnove i izgradnje, naročito obnove mostova,
Univerzitet u Nišu, Gradjevinsko – arhitektonski fakultet, Doktorske studije
Seminarski rad iz predmeta Metodologija naučno - istraživačkog rada, školska 13/14, strana
2
saobraćajnica industrijskih postrojenja i mašina, hidrotehničkih objekata i stambenih naselja
razvila se i tehnika eksperimentalne analize: najpre mehanički uredjaji za merenje
deformacijskih veličina i napona, a istovremeno se počinje nabavljati oprema i započinje rad u
područjima nekih savremenih naponsko optičkih metoda, veoma intezivna primena mernih traka
kao i rad na dinamičkim ispitivanjima u raznim oblastima gradjevinarstva. Današnji veliki trend
ka primeni savremenih računarskih softvera, posebno metode konačnih elemenata, otvara u
saradnji sa eksperimentalnim metodama nove, velike mogućnosti [3].
Medjutim i pored toga što je nesporno da eksperiment ima ključnu ulogu u tome da iz niza
pojedinačnih činjenica utvrdi ono što je zajedničko, opšte, da se utvrdi zakonitost, verifikuje
odredjena hipoteza, nije ga uvek moguće organizovati kao što je slučaj u astronomiji, istoriji i sl.
Iz tog razloga se na bazi zapažanja i logike razradjuju hipoteze, koje se po analogiji s drugim
sličnim pojavama dokazuju ili oslanjaju na neki krucijalni eksperiment, a razvojem
eksperimentalne tehnike i novih okrića verifikuju i dalje razvijaju.
Definicija, stukture i podele eksperimentalne metode
Svakako jednu od najopštijih definicija naučnog eksperimenta dao je Bogdan Šešić:
„Eksperiment je plansko, organizovano i metodsko proizvodjenje ili samo menjanje realnih
pojava u cilju otkrića nepoznatih predmeta ili njihovih svojstava, procesa i odnosa ili u cilju
verifikacije hipoteza o ovim predmetnim odredbama“. Druga definicija kaže da je eksperiment
plansko, organizovano i metodsko stvaranje realnih pojava čiji se tok želi proučavati [1].
Naučni eksperiment je jedan od osnovnih oblika, odnosno, metoda jedinstvenog praktično-
teorijskog naučnog saznanja [2]. Glavna prednost leži u činjenici da se iz komplesa prirodnih i
psihičkih pojava mogu izdvojiti one koje imaju presudnu važnost za odredjeni naučni cilj.
Takodje, željene pojave se mogu proizvoditi koliko god je to puta potrebno, a uslove
eksperimenta je moguće menjati ukoliko je to potrebno s obzirom na postavljeni zadatak.
Pre stvaranja operativnog plana za eksperimentalni program, istraživač treba da raspolaže
osnovnim razumevanjem prirode problema i poznavanjem postojećih teorija (čak i nepotpuna
hipoteza je prihvatljivija od potpuno nepoznatog). No kako eksperimentalno istraživanje zahteva
veliki broj podataka, a s tim skopčana i sredstva i vreme, preporučljivo je da se u samom početku
predvide ograničeni, tzv. odlučujući ili krucijalni opiti, kojima će se proveriti sama egzistencija
hipoteze [4].
Iz tih razloga naučni eksperimenti su veoma različiti po svojoj složenosti kao i po svrsi, ali
ipak svaki naučni eksperiment ima jednu osnovnu strukturu čiji su glavni sastavni delovi
odnosno činioci [2]:
1)
eksperimentator
, pojedinac ili grupa, kolektiv istraživača koji vrše ogled;
2)
predmet
ili
predmeti ispitivanja
, to su pojave i procesi stvarnosti bilo koje vrste, naročito
njihovi kvaliteti, kvantiteti, mere, načini nastanka, promene i razvoja;
