UVOD – KARDIOVASKULARNI SISTEM
Kardiovaskularni sistem čini srce (Sl.1), čiji je zadatak da ispumpava krv, kao i cirkulacijski
sistem, koji uključuje arterijsku, vensku i limfatičku komponentu. Srce, odnosno njegova leva i
desna strana (pretkomore i komore), povezani su sa cirkulacijskim elementima tako da formiraju
tzv. sistemsku cirkulaciju (leva komora, aorta, arteriole, sistemski kapilari, venule i desna
pretkomora) i plućnu cirkulaciju (desna komora,
plućna arterija, plućni kapilari, venule, plućne vene
i leva pretkomora).
Komore srca normnalno se kontrahuju
koordinirano, pumpajući efikasno krv putanjom
koju odrede zalisci. Koordinacija kontrakcija
ostvaruje se pomoću specijalizovanog provodnog
sistema. Sinusni ritam, koji je fiziološki, karakterišu
impulsi koji nastaju u sinoatrijalnom (SA) čvoru i
koji se redom provode kroz pretkomore,
atrioventrikularni (AV) čvor, Hisov snop,
Purkinjeova vlakna i komore. Srčane ćelije duguju
svoju sposobnost električnog pobuđivanja
voltažnim kanalima ćelijske membrane, koji su
selektivni za različite jone, uključujući jone
natrijuma, kalijuma i kalcijuma.
1
(Sl.1) – Anatomija srca
Krv se svakim otkucajem srca izbacuje iz leve srčane komore u aortu, odakle brzo otiče do
organa putem provodnih arterija bogatih elastinom i kolagenom. Dalje grananje vodi preko
arterija koje imaju sve više muskulature do arteriola I kapilara, gde dolazi do razmene gasova i
hranljivih materija. Kapilari se spajaju i formiraju postkapilarne venule, zatim venule i sve veće
vene koje, preko donje šuplje vene vode u desno srce. Deoksigenirana krv ide iz desne komore
kroz plućnu arteriju, plućne kapilare i plućne vene nazad u srce, u levu srčanu pretkomoru.
Arteriole i sitne arterije bogate mišićnim slojem glavni su sudovi kapaciteta.
Važan indikator funkcije srca jeste srčani minutni volumen. To je volumen krvi koju leva komora
izbaci u aortu tokom jednog minuta. Normalno srčani minutni volumen iznosi 5 litara.
Kardiovaskularnim sistemom upravljaju centri u donjim delovima mozga - autonomni nervni
sistem ubrzava i usporava rad srca. Tako simpatikus ubrzava rad srca, a parasimpatikus usporava
1
http://www.primarna-medicina.com/bolesti/kardiovaskularni-sistem/
1
rad srca. Takođr, autonomni nervni sistem utiče na širenje i sužavanje krvnih sudova i na taj
način usmerava krv, kako je, kada i gde potreban veći protok. Adrenalin iz nadbubrežnih žlezda
podstiče rad srca, a bubrezi kontrolišu ukupni volumen krvi.
Najčešće bolesti srca jesu slabljenje snage mišića srca (kardiomiopatije, kongestivna
insuficijencija srca), poremećaj ritma rada srca (aritmije) i nedostatak kiseonika u srčanom mišiću
zbog bolesti koronarnih sudova (ateroskleroza, ishemijska bolest srca, angina pectoris, infarkt
srca). Opšta bolest vaskularnog sistema je hipertenzija-povišen arterijski pritisak, koji je faktor
razvoja brojnih ostalih bolesti kardiovaskularnog sistema. Ateroskleroza je bolest oštećenja i
suženja krvnih sudova.
KARDIOVASKULARNE BOLESTI
Kardiovaskularne bolesti su bolesti srca i krvnih sudova, a glavne kliničke manifestacije se mogu
podeliti na one koje zahvataju:
• srce i srčani krvotok – koronarna (ishemična) bolest,
• mozak i moždani krvotok – cerebrovaskularna bolest,
• donje udove – okluzivna bolest perifernih arterija.
U podlozi svih ovih bolesti najčešće je ateroskleroza, odnosno oštećenje arterija obilježeno
suženjem lumena žile zbog lokalnog zadebljanja unutarnjeg sloja stijenke žile koje se zove
aterom ili plak. Aterom se sastoji od jezgre građene od masti, posebno kolesterola i raspadnutih
stanica, koju prekriva vezivo i kalcij, te je stijenka žile na tom mjestu tvrđa i neelastična.
Aterosklerotična nakupina sužava promjer arterije pa tkivo koje ona opskrbljuje dobiva manje
krvi, a zbog smanjenja elastičnosti može doći i do puknuća žile, što se manifestira gore
navedenim bolestima.
Epidemiološka istraživanja su već pre više decenija pokazala da postoje brojni činioci rizika za
nastanak ateroskleroze i kliničkih manifestacije, odnosno bolesti srca i krvnih sudova. To su
specifične životne navike osoba povezane s nastankom ateroskleroze i podstiču njeno
napredovanje. Razvoj bolesti je posebno ubrzan ako neko ima istovremeno više činioca rizika, pri
čemu dva ili više umnožavaju rizik. Shodno tome je opasnije imati više činioca rizika nego jedan
ma koliko jako on bio izražen. Postoje činioci na koje možemo uticati i oni na koje ne možemo
uticati.
2
