4
2. VRSTE ZAGAĐENJA ŽIVOTNE SREDINE
Danas život nu sredinu ljudi zagađuju na više načina. Međutim neki od njih su manje ili više
štetni za životnu sredinu čovjeka. Ali kada pogledamo sa druge strane svi ovi načini na koje
čovjek sam sebi zagađuje okoliš su štetni za našu Zemlju. Neki od načina zagađivanja životne
sredine su:
Zagađivanje zemlje (tla)
Zagađivanje vode
Zagađivanje zraka
2.1. Zagađivanje zemlje (tla)
Poseban problem u zagadjivanju zemljista čini ispustanje u atmosferu (emisija) velike
kolicine CO2 sumpor –anhidrid, razlicitih metala, ugljene kiseline i kasnije procesom emisija
isti se taloži na zemlji, gdje dolazi do hemijskih reakcija koje mijenjaju sastav zemljišta i
negativno utiču na njegovu plodnost. Kod nepravilne primjene otrovnih hemikalija u borbi s
poljoprivrednim štetočinama ginu mikroorganizmi koji učestvuju u formiranju pedološkog
sloja tla. U ovu kategoriju oštećenja tla spadaju i neispravni postupci pri navodnjavanju ili
odvodnjavanju zemljišta koje služe za poljoprivrednu obradu (previse vlage, zaslanjenje
zemljišta). U oštecenja, ali i zagađenja zemljista spade preforsirano korištenje podzemnih
voda, bilo slatkih ili mineraliziranih, kad dolazi do pojave slijeganja terena i time velikog
oštecenja nadzemnih objekata (slučaj Tuzla u BIH), gdje je došlo do slijeganja terena uslijed
nekontrolisane eksplatacije slane vode. Naročito je pod udarom zagađenje tla kad se vrši
nekontrolisano odlaganje tečnog i čvrstog otpada, gdje uslijedi hemiski agenasa može trajno
da se izgubi zemljište na određenim lokalitetima kao i podzemne vode. Svako oštećenje tla
strada i vegetacija, narocito šumskih nasadi koji su izvori drvene građe i ogrijeva, a imaju
važnu ulogu u očuvanju tla i zdrave atmosfere.
Zagađivanje zemljine površine direktno se vrši narušavanjem njene prirodne cjelovitosti i
povezanosti skidanjem njenih površinskih slojeva (površinski kopovi uglja, boksita,
kamenolomi i sl.) kao i oštećivanjem florističkog sastava (sječa šuma, uništavanjem raznog
rastinja i dr.) te ratnim dejstvima (oklopno transportna sredstva pri kretanju, avio dejstva i sl.).
Drugi način direktnog zagađivanja jeste odlaganje štetnih materija kao nusprodukata
industrije ili otpadaka urbane sredine (jalovine i šljaka, bojni otrovi i radioaktivni otpad,
5
smetljištem, „groblja" automobila i dr.). Direktno zagađivanje zemljišta vrši se i njegovim
prekrivanjem betonskim pistama, industrijskim cjelinama i dr. Indirektno zagađivanje
zemljišta vrši se odlaganjem ili taloženjem štetnih materija izbačenih u vodu ili vazduh.
2.2. Zagađivanje vode
Hemijska zagađenja su najčešća i najopasnija po ljudsko zdravlje. U hemijska zagađenja
ubrajamo: teške metale (olovo, živa, aluminijum, arsen, cijanid, kadmijum), organske
materije, azotne materije (nitrati i nitriti), pesticide, herbicide, ugljenične i naftne fenole,
amonijak, fluor, hlor. Ono što je zajedničko za ove zagađivače je to da su toksični, imaju
kumulativna svojstva, kancerogeni su i mutageni.
Zagadjivanje zemljišta se javlja kada se površinski slojevi opterete velikim količinama
otpadnih materija koje se ne mogu razgraditi pod normalnim uslovima samoprečišćavanja.
Svi neorganski elementi ili jedinjenja mijenjaju sastav zemljišta i kad zagadjenje dostigne
izvesnu granicu dolazi do štetnog efekta na šivotnu sredinu. Najčešće otpadne vode su
sledeće: prehrambeno preradjivačke industrije, mllekara, klanica, tekstilne industrije,
energetskiih i termoenergetskkiih objekata, hemijske industrije, metalopreradjivačke
industrije. Otpadne vode prehrambene industrije u sebi sadrže ostatke od procesa pranja,
zatim ogranskim ostacima od voća, povrća, granula skroba pa i neorganskih ostataka zemlje i
pijeska. Otpadne vode mlekara sadrže deo mleka, zatim nerastvorene proteine, kapljice
masnih rastvora, šećere. U njima se nalaze: azot fosfatne kiseline i kalijum što dovodi do
opadanja pH vrednosti vode na 2-3.
Otpadne vode klanica sadrže uglavnom organske materije podložne raspadanju. To su masti,
dijelovi kože, čekinja, krvi, balega, slame i dr. One doprinose velikom zagadjenju potrošnjom
kiseonika i stvaranjem gljivica. Iz industrije za proizvodnju deterdženata u vodu dospijevaju
supstance koje su površinski aktivne pa mijenjaju površinski napon vode. Ovo su obično
sulfati različitih organskih jedinjenja, soli ili fenoli. Kad se nadju u vodi oni ometaju razmjenu
kiseonika izmedju vazduha i vode. Industrijske otpadne vode kao koncentrisani zagadjivaci
zagadjuju vode dvema vrstama materija.
Organskim
hemijskim
Najveći zagadjivač organskim materijma pored domaćinstava je prehrambena industrija.
